Αποσπάσματα από το βιβλίο της Άνδρης Χριστοφίδου- Αντωνιάδου «Ο Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα σε τρεις διαστάσεις», Κέδρος, 2023.
Ξημέρωμα Τετάρτη 19 Αυγούστου 1936. Ο Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα εκτελείται εν ψυχρώ στο Βίθναρ. Κανένας δεν ξέρει ακριβώς γιατί. Ίσως γιατί ήταν δημοκράτης με την πλατιά έννοια της λέξης, ίσως πάλι γιατί κάποιοι τον αντιπαθούσαν προσωπικά ή αντιπαθούσαν την οικογένειά του. Κατά την εποχή του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου, όπως και κατά την εποχή της Ιεράς Εξέτασης, αιώνες πριν, δεν ήταν καθόλου δύσκολο να κατασκευαστούν κατηγορίες για κάποιον μέσα στο χάος και τον τρόμο που επικρατούσε, οι οποίες κατά συνέπεια θα τον οδηγούσαν με μαθηματική ακρίβεια στην εκτέλεση, με διαφορετικό βέβαια τρόπο στην κάθε εποχή.
Οι κατηγορίες, και στις δυο εποχές, δε διασταυρώνονταν ενώ ο κατήγορος θα μπορούσε να ήταν ο οποιοσδήποτε. Σίγουρα όμως η Ισπανία και ο κόσμος στερήθηκαν αυτής της ιδιοφυίας, του πολυτάλαντου και πολυδιάστατου αυτού δημιουργού. Πιστεύω πως οι εκτελεστές του δεν ήξεραν ότι ο θάνατος του Φεδερίκο θα δρούσε σαν μπούμερανγκ εναντίον τους όπως δεν είχαν καταλάβει πόσο γνωστός ήταν σε όλο τον κόσμο και πόσο σπουδαίος συγγραφέας εθεωρείτο από πολύ νωρίς. Η διεθνής κατακραυγή ήταν τεράστια, μάταια προσπάθησαν να κρύψουν την αλήθεια για την εκτέλεση. Στην ουσία, όταν κατάλαβαν την σπουδαιότητα του ανθρώπου που είχαν σκοτώσει τελείως άδικα, προσπάθησαν να αρνηθούν την πραγματικότητα.
Ο Φεδερίκο δεν πίστευε πως θα τον σκότωναν αφού δεν ήταν αναμεμιγμένος σε καμιά ενεργό δράση και το συμπέρασμα βγαίνει από τα μελλοντικά του σχέδια για ένα νέο βιβλίο, τον Κήπο με τα Σονέτα, καθώς και για ένα επικό ποίημα τον Αδάμ που πίστευε πως θα ήταν το καλύτερό του έργο. Ο Λόρκα δεν ήταν ποτέ μέλος σε κανένα πολιτικό κόμμα.
Ο ίδιος είχε δηλώσει ότι ήταν επαναστάτης με την πλατιά έννοια της λέξης γιατί όλοι οι αληθινοί ποιητές είναι επαναστάτες μα ότι δεν είχε καμιά πρόθεση και κανένα ενδιαφέρον να αναμειχθεί στα πολιτικά. Οι θέσεις του όμως υπέρ της ελευθερίας του πνεύματος και κατά του φασισμού ήταν γνωστές και οι φασίστες του Φράνκο περνούσαν τις χάντρες στο κομπολόι της καταδίκης του με κάθε του κίνηση.
Η έμμεση ανάμειξή του ήταν γνωστή αφού υπογράφει διακηρύξεις και διαμαρτυρίες και λαμβάνει μέρος σε εκδηλώσεις διαβάζοντας επαναστατικά ποιήματα Λατινοαμερικανών ποιητών καθώς και δικά του από τη συλλογή Ποιητής στη Νέα Υόρκη, ένα έντονα αντιαμερικανικό έργο όπου ο Λόρκα παρουσιάζει αποκρουστικές και καταθλιπτικές εικόνες της ζωής στην Αμερική που μιλούν από μόνες τους. Εξάλλου, στις 21 του Δεκέμβρη του 1934, πριν το ξέσπασμα του Εμφυλίου, η αριστερή εφημερίδα Ο Υπερασπιστής της Γρανάδας δημοσίευσε έναν άρθρο με τίτλο Ο ποιητής Γκαρθία Λόρκα μιλά για το θέατρο και για το καλλιτεχνικό ταλέντο. Ήταν ένα μέρος μιας συνέντευξης που ο Λόρκα είχε δώσει μερικές εβδομάδες νωρίτερα στην εφημερίδα Ελ Σολ (El Sol)της Μαδρίτης όπου δήλωνε ότι ήταν με το μέρος των αδύναμων ανθρώπων που δεν έχουν τίποτα.
Ο θάνατος του Λόρκα έφερε τη Φάλαγγα σε μεγάλη αμηχανία, στην ουσία οι Φαλαγγίτες έπεσαν οι ίδιοι στον λάκκο που είχαν σκάψει. Δεν είχαν υπολογίσει καθόλου τη φήμη του ποιητή που ήταν παγκόσμια γνωστός. Οι φήμες και τα δημοσιεύματα στις εφημερίδες έδιναν και έπαιρναν για μήνες, άλλα τον ήθελαν νεκρό στη Βαρκελώνη, άλλα στη Μαδρίτη, άλλα στη Κόρδοβα. Άλλες φήμες πάλι έλεγαν ότι τον σκότωσαν οι ίδιοι οι οπαδοί του Αθάνια, δίνοντας έμφαση μάλιστα, στο ότι παρόλο που ήταν με το μέρος τους, αυτοί τον σκότωσαν. Για μήνες συνεχιζόταν αυτό το παιγνίδι της απόκρυψης της αλήθειας ή της παραπληροφόρησης αλλά η μέχρι τότε εξαφάνιση του Λόρκα είχε μεγάλη απήχηση στην Ευρώπη.
19 Αυγούστου 1936. Φουέντε Γκράντε. Στο σταυροδρόμι του Βίθναρ προς το Αλφάκαρ. Κάτω από μια ελιά. Στην Ανδαλουσία των τσιγγάνων και του αίματος. Ο ήλιος μόλις που είχε ξυπνήσει. Και τον φόβισαν οι τουφεκιές. Κάτω από μια ελιά. Σ’ ένα άγονο τοπίο που σε ανατριχιάζει. Και πέφτει το σώμα του Φεδερίκο σ’ ένα χώμα ξερό που αντί με νερό ποτίζεται με αίμα. Κάτω από μια ελιά.
