Διαδικασία για παράκαμψη της νενομισμένης διαδικασίας λειτουργίας της Επιτροπής Εκτίμησης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και της ad-hoc επιτροπής για την Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, εισάγεται στα πλαίσια ταχείας αδειοδότησης των μεγαλύτερων σε έκταση έργων στρατηγικής ανάπτυξης στην Κύπρο. Το τροποποιημένο νομοσχέδιο για τον επενδυτικό νόμο όπως κατατέθηκε στη Βουλή μετά και την ενσωμάτωση τροποποιήσεων που προτάθηκαν από το Τμήμα Περιβάλλοντος μετά από σχετική διαβούλευση, συζητήθηκε χθες στην κοινοβουλευτική επιτροπή Εσωτερικών. Διαπιστώθηκε ότι παρουσιάζει σημαντική βελτίωση. Ωστόσο, εκφράστηκαν έντονες επιφυλάξεις κατά τη διάρκεια της συζήτησης από την Ομοσπονδία Περιβαλλοντικών Οργανώσεων Κύπρου (ΟΠΟΚ), τον Πτηνολογικό Σύνδεσμο Κύπρου και την Κυπριακή Ομοσπονδία Κυνηγίου & Διατήρησης Άγριας Ζωής. Όπως υποστήριξαν, δεν τροποποιήθηκαν οι πρόνοιες που αφορούν στο κεφάλαιο των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τα έργα και παραμένουν πολύ στενά και ασφυκτικά τα χρονοδιαγράμματα κατά την εξέταση των περιβαλλοντικών μελετών.

Το αναθεωρημένο κείμενο του νομοσχεδίου για τη διευκόλυνση αδειοδότησης στρατηγικών αναπτύξεων παρουσιάστηκε από τον γενικό διευθυντή του υπουργείου Εσωτερικών, Κώστα Κωνσταντίνου. Όπως είπε με την αναθεώρηση του κειμένου μειώθηκαν οι εξουσίες του υπουργού Εσωτερικών ως προς την έκδοση εντολών σε άλλες διοικητικές αρχές, που δεν υπάγονται στον Υπουργό. Διευκρίνισε ότι το συγκεκριμένο νομοσχέδιο δεν αφορά όλες τις αναπτύξεις, αλλά ότι θα εξασφαλίζουν ταχεία διαδικασία αδειοδότησης μόνο αναπτύξεις που κρίνεται ότι ενισχύουν την οικονομία του τόπου σε τομείς πρωταρχικής σημασίας. Σημείωσε, δε, ως ένα από τα βασικά κριτήρια για να θεωρηθούν ως τέτοιες, το να δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας από αυτές. Εκπρόσωπος του Τμήματος Περιβάλλοντος ανέφερε ότι υπήρχε επικοινωνία με το Τμήμα Πολεοδομίας για την αναθεώρηση του κειμένου, κατά την οποία υπέβαλαν εισηγήσεις για τη διαμόρφωση του περιεχομένου του.

Με βάση τον προτεινόμενο νόμο, στα έργα στρατηγικών αναπτύξεων, μεταξύ άλλων, περιλαμβάνονται μαρίνες και χώροι ελλιμενισμού σκαφών αναψυχής, γήπεδα γκολφ με παρεμφερείς οικιστικές, εμπορικές και τουριστικές αναπτύξεις, ιδιωτικά πανεπιστήμια, οικιστικές αναπτύξεις, τουριστικά χωριά και πολυτελή ξενοδοχεία, ψηλά κτήρια / πύργοι, ενοποιημένες αναπτύξεις μεγάλων και σύνθετων χρήσεων, καθώς και θεματικά πάρκα και πάρκα αναψυχής. Για τα εν λόγω έργα, μέσα σε έναν χρόνο από την υποβολή της αίτησης, πρέπει να αξιολογηθεί και να χορηγηθεί πολεοδομική άδεια, σε περίπτωση που ικανοποιούνται οι προϋποθέσεις που τίθενται. 

Σημειώνεται ότι από τη μια η ψήφιση του εν λόγω νομοσχεδίου αποτελεί δέσμευση της Κυπριακής Δημοκρατίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, αφού εντάσσεται ως μεταρρύθμιση στο Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας και από την άλλη προτεινόμενες πρόνοιες καταστρατηγούν τις δράσεις προτεραιότητας που θέτει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την αντιμετώπιση της σημαντικής αυτής πρόκλησης που αντιμετωπίζει η Κύπρος.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Παρ’ ότι προβλέπεται να ζητούνται από την Περιβαλλοντική Αρχή οι εξειδικευμένες γνώσεις και οι απόψεις των ενδιαφερόμενων Αρχών, των τοπικών Αρχών, του ενδιαφερόμενου κοινού (οργανωμένων συνόλων/ μη κυβερνητικών οργανισμών) και εξειδικευμένων ατόμων, αυτό θα γίνεται γραπτώς, εντός στενών και ασφυκτικών χρονοδιαγραμμάτων, και κυρίως χωρίς να συγκαλούνται συνεδρίες των αρμόδιων επιτροπών, χωρίς να παρουσιάζονται οι σχετικές μελέτες εκτίμησης επιπτώσεων στο περιβάλλον και τα απαιτούμενα συμπληρωματικά/ διευκρινιστικά στοιχεία, καθώς και χωρίς να ενημερώνονται τα μέλη των επιτροπών για τα στοιχεία και τις απόψεις που υποβάλλονται στα πλαίσια της προτεινόμενης διαδικασίας, έτσι ώστε να είναι σε πλήρη θέση να λάβουν ουσιωδώς υπόψη τους τα συγκεκριμένα στοιχεία και τις σχετικές απόψεις. Σύμφωνα με την ΟΠΟΚ, για τη συλλογή επαρκών επιστημονικών δεδομένων προς αξιολόγηση των εν λόγω μελετών από τις αρμόδιες επιτροπές, ο χρόνος που απαιτείται και οι ελάχιστες απαιτήσεις για δειγματοληψίες, επισκέψεις πεδίου ή/και επιτόπιες καταγραφές αυτόματα καταστρατηγούνται, μέσω της επιβολής αυστηρών χρονοδιαγραμμάτων «ταχείας αδειοδότησης».

Με βάση το αναθεωρημένο κείμενο του νομοσχεδίου που έχει αποσταλεί τον Απρίλιο 2023, δεν παρατηρούνται οποιεσδήποτε ουσιώδεις τροποποιήσεις επί των στενών και ασφυκτικών χρονοδιαγραμμάτων και διαδικασιών λειτουργίας της Επιτροπής Εκτίμησης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και της ad-hoc επιτροπής για την Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση, σε σχέση με το αρχικό κείμενο του νομοσχεδίου που είχε αποσταλεί τον Οκτώβριο 2022. Μάλιστα, ορισμένες πρόνοιες φαίνεται να έχουν αλλάξει προς το χειρότερο, όπως για παράδειγμα η μείωση της προβλεπόμενης διορίας υποβολής απόψεων και παραστάσεων για το περιεχόμενο των μελετών εκτίμησης επιπτώσεων στο περιβάλλον για έργα στρατηγικής ανάπτυξης που καθορίζεται στο άρθρο 21(3), η οποία μειώνεται από 30 σε 20 εργάσιμες ημέρες.

Κατά την ΟΠΟΚ, το προτεινόμενο νομοσχέδιο δεν διασφαλίζει τα θεμελιώδη –δηλαδή ουσιαστικά και διαδικαστικά– περιβαλλοντικά δικαιώματα της πρόσβασης στην πληροφόρηση και της συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων για περιβαλλοντικά θέματα. 

Η αποτελεσματική εφαρμογή των περιβαλλοντικών δικαιωμάτων και κυρίως η συμμετοχή του ενδιαφερόμενου κοινού στη λήψη αποφάσεων για περιβαλλοντικά θέματα επιφέρει σημαντικά οφέλη για την ποιότητα της Εκτίμησης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και της Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης. Συγκεκριμένα, η πλήρης πρόσβαση στην πληροφόρηση και η αποτελεσματική δημόσια συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων παρέχει στο ενδιαφερόμενο κοινό τη δυνατότητα να εκφράζει και στον φορέα λήψης των αποφάσεων να λαμβάνει υπόψη, απόψεις και ανησυχίες σχετικές με τις εν λόγω αποφάσεις, ενισχύοντας κατ’ αυτό τον τρόπο την εγκυρότητα και τη διαφάνεια της διαδικασίας λήψης αποφάσεων και συμβάλλοντας στην ευαισθητοποίηση του κοινού σε περιβαλλοντικά θέματα και στην εκ μέρους του υποστήριξη των αποφάσεων που λαμβάνονται.

Η ΟΠΟΚ εισηγείται την υποβολή του αναθεωρημένου νομοσχεδίου και του προσχεδίου κανονισμών σε δημόσια διαβούλευση με όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη (περιλαμβανομένων των μελών της Επιτροπής Εκτίμησης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων και της ad-hoc επιτροπής για την Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση), με βάση τον Οδηγό Διαβούλευσης για τη Βελτίωση του Ρυθμιστικού Πλαισίου της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς και τις διατάξεις του περί της Σύμβασης του Άαρχους Αναφορικά με την Πρόσβαση στην Πληροφόρηση, τη Δημόσια Συμμετοχή στη Λήψη Αποφάσεων και την Πρόσβαση στη Δικαιοσύνη σε Περιβαλλοντικά θέματα (Κυρωτικού) Νόμου του 2003.

Διασφάλιση της προστασίας του περιβάλλοντος από ασύμβατα έργα

Ο Πτηνολογικός Σύνδεσμος Κύπρου θεωρεί ότι, αν το προτεινόμενο νομοσχέδιο δεν τροποποιηθεί και βελτιωθεί επαρκώς με βάση, μεταξύ άλλων, τις πιο πάνω παρατηρήσεις, τίθενται σοβαρά ζητήματα όσον αφορά την ορθή εφαρμογή των κοινοτικών οδηγιών της ΕΕ και τους εθνικούς εναρμονιστικούς νόμους για την προστασία του περιβάλλοντος και της φύσης στην Κύπρο.

Στο τροποποιημένο νομοσχέδιο, σύμφωνα με τον Πτηνολογικό, πρέπει να αφαιρεθούν οποιαδήποτε στενά χρονοδιαγράμματα περιλαμβάνονται στη διαδικασία εκτίμησης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων και να γίνεται ξεκάθαρο ότι η περιβαλλοντική εκτίμηση των έργων θα εξαιρείται από οποιεσδήποτε ενέργειες «ταχείας» αδειοδότησης μπορεί να προτείνονται σε άλλα στάδια της αδειοδότησης των εν λόγω έργων. Ο ορθός χωροταξικός σχεδιασμός που να λαμβάνει υπόψη τις ευαισθησίες της κάθε περιοχής, η έγκαιρη Στρατηγική Εκτίμηση των Επιπτώσεων για Σχέδια και Πολιτικές του Κράτους, η επίλυση των προβλημάτων χαμηλής ποιότητας μελετών, η δημιουργία και η σωστή λειτουργία μητρώου μελετητών που θα εκπονούν ολοκληρωμένες και επαρκείς μελέτες και η επαρκής στελέχωση του Τμήματος Περιβάλλοντος αποτελούν κάποιες από τις λύσεις σε οποιαδήποτε ζητήματα «καθυστέρησης εξέτασης» έργων, σύμφωνα με τον Πτηνολογικό. Αντιθέτως, προσθέτει, «η εφαρμογή ασφυκτικών χρονοδιαγραμμάτων δεν αποτελεί λύση και θεωρούμε ότι αναπόφευκτα θα έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της ποιότητας εκτίμησης των επιπτώσεων και τη μη ορθή εφαρμογή κοινοτικών οδηγιών».

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

Κενό στη διαβούλευση με ενδιαφερόμενα μέρη

Από το αρχικό κείμενο για τον επενδυτικό νόμο, όπως αυτός κατατέθηκε από την προηγούμενη κυβέρνηση, με τις σημαντικές αλλαγές που επήλθαν μετά και την παρέμβαση του Τμήματος Περιβάλλοντος, έγιναν σημαντικά βήματα για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής αποτροπής σημαντικών περιβαλλοντικών επιπτώσεων από μεγάλες αναπτύξεις. Ωστόσο, όπως προκύπτει, τυχόν ψήφιση του προτεινόμενου νομοσχεδίου ως έχει, αναμένεται να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα όσον αφορά την ορθή εφαρμογή του ενωσιακού δικαίου για τη διατήρηση της φύσης και την προστασία του περιβάλλοντος στην Κύπρο. Ως εκ τούτου, μία τέτοια εξέλιξη αναμένεται να επιφέρει την εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, λόγω της σύγκρουσης αρκετών προτεινόμενων προνοιών του προτεινόμενου νομοσχεδίου με τις διατάξεις της Σύμβασης του Άαρχους και του περιβαλλοντικού κεκτημένου της ΕΕ. Επομένως, αν θέλει η κυβέρνηση να αποφευχθούν περαιτέρω ενέργειες, πρέπει τουλάχιστον να θέσει το αναθεωρημένο νομοσχέδιο σε δημόσια διαβούλευση και να λάβει ουσιωδώς υπόψη τις θέσεις όλων των ενδιαφερόμενων μερών.