Είναι αδιαμφισβήτητο ότι οι ψηφιακές τεχνολογίες είναι ο κύριος πυλώνας που στηρίζει τις βασικές υπηρεσίες του κράτους, προσφέροντας μέσω της καινοτομίας μία άνευ προηγουμένου πρόοδο και αποτελεσματικότητα. Ωστόσο, δεν είναι ζήτημα «εάν», αλλά «πότε»  θα επιτύχει μια κυβερνοεπίθεση που θα αποκαλύψει εκτεθειμένους ζωτικούς τομείς σε σημαντικές ευπάθειες. Τομείς όπως η ενέργεια, η ύδρευση, η υγεία, οι μεταφορές, οι τηλεπικοινωνίες και οι κυβερνητικές υπηρεσίες. Οι επιπτώσεις μιας επιτυχημένης επίθεσης σε αυτές τις κρίσιμες υποδομές μπορεί να είναι καταστροφικές, διαταράσσοντας τις βασικές κρατικές υπηρεσίες, θέτοντας σε κίνδυνο τη δημόσια ασφάλεια, την ιδιωτικότητα και παραλύοντας τις οικονομικές δραστηριότητες.

Η Άμεση Απειλή

Από κρατικές οντότητες μέχρι και εγκληματικές ομάδες, καθοδηγούμενες από διάφορα κίνητρα, οδηγούνται στη διενέργεια κυβερνοεπιθέσεων. Κίνητρα όπως την πολιτική και στρατιωτική επιρροή, το οικονομικό όφελος, ή ακόμη και ιδεολογικές ατζέντες. Πρόσφατα περιστατικά πρέπει να εκλαμβάνονται ως σημαντικές προειδοποιήσεις για κάθε κράτος. Μέσω της ανάλυσής τους διαφαίνονται ποιες είναι οι κρίσιμες ευπάθειες που μπορούν να αποκαλυφθούν μέσα σε αυτές τις υποδομές και να εκμεταλλευτούν κακόβουλα.

Ένα παράδειγμα κρίσιμου και χρονικά παρατεταμένου περιστατικού είναι η κυβερνοεπιθέσεις στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας της Ουκρανίας που έχει επανειλημμένα αποτελέσει στόχο, με πιο αξιοσημείωτο το περιστατικό αυτό του 2015 που προκάλεσε εκτεταμένες διακοπές ρεύματος και θεωρείται η πρώτη δημόσια αναγνωρισμένη επίθεση «ψηφιακού όπλου» που χτύπησε ένα δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας. Έκτοτε, οι κυβερνοεπιθέσεις στο εν λόγω δίκτυο συχνά συμπίπτουν με περιόδους έντασης και ο τρέχων πόλεμος φανερώνει έναν ανησυχητικό συνδυασμό κυβερνοεπιθέσεων και φυσικών επιθέσεων που προκαλούν σημαντικές διαταραχές στην καθημερινή ζωή, οικονομικές ζημιές και ανθρωπιστικές ανησυχίες στη χώρα.

Σημαντικό αναφοράς ήταν η επιτυχής επίθεση με κακόβουλο λογισμικό (ransomware) στον αγωγό μεταφοράς καυσίμου (Colonial pipeline), που συνέβη τον Μάιο του 2021 όπου παρέλυσε τις προμήθειες καυσίμων στις Ηνωμένες Πολιτείες, προκαλώντας μεγάλες οικονομικές απώλειες και πανικό στο κοινό. Αυτό το γεγονός λειτούργησε ως προειδοποίηση στις ΗΠΑ, η αφύπνιση ήρθε, έγιναν πολλά σημαντικά βήματα έκτοτε για την κυβερνοάμυνα, αλλά οι απειλές δεν σταμάτησαν.

Τα εν λόγω γεγονότα, δεν είναι παρά μόνο ενδεικτικά και αποτελούν ένα μικρό μέρος των αναφερόμενων περιστατικών που δείχνουν τις συνεχώς εξελισσόμενες απειλές που θέτουν οι κακόβουλες οντότητες.

Γιατί η Κύπρος Αντιμετωπίζει Μοναδικές Προκλήσεις

Για ένα μικρό νησιωτικό κράτος όπως η Κύπρος, το ρίσκο είναι εξαιρετικά υψηλό. Με περιορισμένη βάση πόρων και βαριά εξάρτηση από τους τομείς παροχής υπηρεσιών και από εισαγόμενα αγαθά, οποιαδήποτε διαταραχή σε κρίσιμα συστήματα θα μπορούσε να κλιμακωθεί γρήγορα σε εθνική κρίση. Η στρατηγική θέση της Κύπρου ως περιφερειακό κέντρο ασφάλειας, επιχειρήσεων, εμπορίου και τουρισμού την καθιστά ελκυστικό στόχο για κυβερνοεγκληματίες που στοχεύουν στην αποσταθεροποίηση ή τον εκβιασμό βασικών τομέων.

Όπως επισημάνθηκε, η οικονομία της Κύπρου βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αρκετές βιομηχανίες που είναι ευάλωτες σε κυβερνοαπειλές. Στην κορυφή αυτής της λίστας είναι η τουριστική βιομηχανία, ως βασικός κινητήρας της οικονομίας. Εξαρτάται από αξιόπιστες και απρόσκοπτες τηλεπικοινωνίες, μεταφορές και υπηρεσίες φιλοξενίας. Μια κυβερνοεπίθεση που διαταράσσει τα συστήματα κρατήσεων, τις τουριστικές υποδομές, τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες ή τις υπηρεσίες διαμονής μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλες οικονομικές απώλειες και να βλάψει τη φήμη της χώρας ως τουριστικού προορισμού.

Κυβερνοαπειλές στη Ναυτιλία και την Αεροπορία και ο Κρίσιμος Ρόλος της Κύπρου στις Ανθρωπιστικές Προσπάθειες

Χωρίς αμφιβολία, η γεωγραφική θέση του νησιού, το καθιστά ζωτικό κόμβο για ναυτιλιακές δραστηριότητες. Επιπλέον, η Κύπρος, αναγνωρίζοντας τον ρόλο της αεροπορίας, θεωρεί ζωτικής σημασίας την ενίσχυση του περιφερειακού ρόλου της χώρας και την αύξηση της αεροπορικής της συνδεσιμότητας.

Πέρα από την οικονομική σημασία των ανωτέρω, η Κύπρος διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο σε ανθρωπιστικές αποστολές. Το νησί χρησιμεύει ως ζωτικός χώρος με την εφαρμογή του εθνικού σχεδίου «ΕΣΤΙΑ»,  το σχέδιο έκτακτης ανάγκης του Υπουργείου Εξωτερικών που επιτρέπει την ασφαλή εκκένωση πολιτών από κοντινές ζώνες κρίσης (ειδικά στη Μέση Ανατολή) μέσω της Κύπρου σε περιόδους έκτακτης ανάγκης ή κρίσης. Επιπλέον, η Κύπρος είναι ο εμπνευστής και έχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην καθιέρωση της πρωτοβουλίας «Αμάλθεια», η οποία έχει δημιουργήσει μια ασφαλή θαλάσσια διαδρομή για την παροχή βοήθειας στη Γάζα από την Κύπρο. Αυτή η κοινή προσπάθεια διαφόρων χωρών επιτρέπει την αποστολή ζωτικής σημασίας προμηθειών δια θαλάσσης.

Οι διαταραχές που προκαλούνται από κυβερνοεπιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές, όπως τα αεροδρόμια, τα λιμάνια, μπορούν να προκαλέσουν προβλήματα στις ναυτιλιακές και αεροπορικές μεταφορές, επηρεάζοντας την κρατική αλλά και την περιφερειακή οικονομία. Επίσης εμποδίζεται σημαντικά η ικανότητα της Κύπρου να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της στους τομείς της ανθρωπιστικής βοήθειας. Το πιο σημαντικό είναι ότι αυτό θα μπορούσε να αφήσει τους πολίτες εγκλωβισμένους σε ζώνες σύγκρουσης η και να θέσει σε κίνδυνο την ασφάλεια και την ευημερία τους.

Οι Αλυσιδωτές Επιπτώσεις μιας Επίθεσης

Η Κύπρο πλέον καθίσταται ιδιαίτερα ευάλωτη στις αλυσιδωτές επιπτώσεις των κυβερνοεπιθέσεων. Αυτό γιατί η διαλειτουργικότητα των ψηφιακών τεχνολογιών, στους προαναφερθέντες τομείς, αυξάνει τις επιπτώσεις τέτοιων περιστατικών, καθώς μια επιτυχημένη επίθεση θα παραμείνει δύσκολα απομονωμένη. Θα είχε αλυσιδωτές επιπτώσεις, διαταράσσοντας βασικές υπηρεσίες, παραλύοντας επιχειρήσεις και θέτοντας σε κίνδυνο τη δημόσια ασφάλεια.

Ενίσχυση της Κυβερνοανθεκτικότητας του Νησιού

Για τη μείωση αυτών των κινδύνων και για την αύξηση της ασφάλειας των κρίσιμων υποδομών, απαιτείται πρωτίστως συνεργασία από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς. Το πρώτο βήμα είναι η υιοθέτηση, κουλτούρας κυβερνοασφάλειας. Εφαρμογή των βασικών κανόνων ασφάλειας σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα, ελέγχων πρόσβασης, κρυπτογράφηση και συνεχή παρακολούθηση για ανωμαλίες. Πρέπει να υπάρχουν αντίγραφα ασφαλείας και εναλλακτικές λύσεις λειτουργίας των πληροφοριακών συστημάτων, για να διασφαλιστεί η ανθεκτικότητα και η συνέχεια των επιχειρήσεων. Όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, ακόμα και η εφαρμογή των βασικών κανόνων, απαιτεί τη συνεργασία μεταξύ κυβερνητικών φορέων, ιδιωτικών εταιρειών και πολιτών, διότι η ευαισθητοποίηση για τις κυβερνοαπειλές και τις βέλτιστες πρακτικές αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας. Η σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα μπορεί να δώσει την ώθηση και να ενθαρρύνει μια κοινή προσέγγιση στην κυβερνοάμυνα. Με τη δημιουργία αξιόπιστων καναλιών για ανταλλαγή πληροφοριών για τις απειλές και με τη  συντονισμένη αντιμετώπιση περιστατικών μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την εθνική ανθεκτικότητα σε κυβερνοεπιθέσεις.

Σημαντικό βήμα είναι η εκπαίδευση του προσωπικού. Το ανθρώπινο λάθος παραμένει η μεγαλύτερη αιτία παραβιάσεων. Η τακτική εκπαίδευση για την ευαισθητοποίηση της ασφάλειας για τους υπαλλήλους που λειτουργούν σε κρίσιμους τομείς μπορεί να μειώσει σημαντικά τον κίνδυνο ανθρώπινου λάθους. Οι υπάλληλοι πρέπει να είναι εξοπλισμένοι με τις γνώσεις και τα εργαλεία για να εντοπίζουν και να ανταποκρίνονται κατάλληλα σε ύποπτες δραστηριότητες, απόπειρες phishing και τακτικές κοινωνικής μηχανικής.

Προς αυτή την κατεύθυνση, η Κυπριακή κυβέρνηση έχει σημειώσει μεγάλη πρόοδο με σημαντικά βήματα για την ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας. Το Εθνικό Κέντρο Συντονισμού Κυβερνοασφάλειας (NCC-CY), λειτουργεί ως το εθνικό σημείο επαφής για την Κοινότητα Κυβερνοασφάλειας στην Κύπρο. Συντονίζει τις σχετικές δραστηριότητες, προωθεί τη συνεργασία μεταξύ του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και προσφέρει υπηρεσίες για να βοηθήσει τους οργανισμούς να προστατευτούν από κυβερνοεπιθέσεις. Αξιωματούχοι του NCC κάλεσαν τους οργανισμούς της Κύπρου να αξιοποιήσουν τις υπηρεσίες του Κέντρου, τονίζοντας ότι το κράτος θα συνεχίσει να δίνει προτεραιότητα στην κυβερνοασφάλεια.

Είναι επίσης σημαντικό να σημειωθεί ότι στο πλαίσιο αυτής της συνεργατικής προσέγγισης και για την ενίσχυση και θωράκιση της κυβερνοασφάλειας του νησιού, το NCC συνεργάζεται με διεθνείς οργανισμούς και συμμάχους, όπως το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ικανότητας Κυβερνοασφάλειας (ECCC) και τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κυβερνοασφάλεια (ENISA), για την ανταλλαγή πληροφοριών και πόρων. Αυτός ο ρόλος είναι κρίσιμος για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων της ΕΕ για την κυβερνοασφάλεια, ιδιαίτερα μέσω της παροχής χρηματοδότησης μέσω των προγραμμάτων Digital Europe και Horizon Europe. Μέσω της ανταλλαγής γνώσεων, της οικοδόμησης ικανοτήτων και της ευαισθητοποίησης, αυτή η συνεργασία είναι το κλειδί για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης στην συνδεδεμένη οικονομία, για την αύξηση της ανθεκτικότητας των υποδομών της Κύπρου και της Ευρώπης.

Ένα ακόμη σημαντικό βήμα του νησιού προς την ανθεκτικότητα είναι η ίδρυση της Εθνικής Αρχής Πιστοποίησης Κυβερνοασφάλειας (NCCA), τον Ιανουάριο του 2024 και στοχεύει στην προώθηση των πιστοποιήσεων κυβερνοασφάλειας για προϊόντα και υπηρεσίες που χρησιμοποιούνται από κρίσιμους τομείς όπως οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών. Η NCCA εδραιώνει τη θέση της Κύπρου ως περιφερειακού κόμβου για υπηρεσίες Κυβερνοασφάλειας. Δύναται να πιστοποιεί, ευρωπαϊκά ή τρίτων χωρών, προϊόντα και υπηρεσίες εντός της ευρωπαϊκής αγοράς, να χορηγεί άδειες, να επιβλέπει οργανισμούς αξιολόγησης συμμόρφωσης, να παρακολουθεί τις αγορές για πιστοποιημένα προϊόντα και κατασκευαστές, να συνεργάζεται με εθνικές και διεθνείς οντότητες και να εκπροσωπεί την Κύπρο σε ευρωπαϊκούς φορείς κυβερνοασφάλειας. Αυτή η αρχή δίνει έμφαση στην προαναφερθείσα προσέγγιση της συνεργασίας μεταξύ των κρίσιμων οργανισμών, για την ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας τόσο στην Κύπρο όσο και σε όλη την Ευρώπη.

Βήματα Μπροστά

Η ασφάλεια των κρίσιμων υποδομών του νησιού δεν είναι μόνο μια τεχνολογική πρόκληση αλλά μια στρατηγική αναγκαιότητα. Οι οργανισμοί που δραστηριοποιούνται σε αυτούς τους τομείς πρέπει να δίνουν προτεραιότητα σε ισχυρά πλαίσια κυβερνοασφάλειας, να διαθέτουν επαρκείς πόρους και να προωθούν συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για να προστατεύσουν αυτά τα ζωτικά συστήματα από τις κυβερνοαπειλές. Καθώς η Κύπρος προοδεύει τεχνολογικά και γίνεται όλο και πιο ψηφιακή για να παρέχει καλύτερες υπηρεσίες στον λαό της, οι συνέπειες μιας επιτυχημένης κυβερνοεπίθεσης σε κρίσιμες υποδομές θα μπορούσαν να είναι καταστροφικές.

Μια ασφαλής ψηφιακή Κύπρος είναι εφικτή, αλλά απαιτείται κοινή δέσμευση για την κυβερνοασφάλεια για ένα πιο ανθεκτικό κράτος, ικανό να αντέξει τις εξελισσόμενες κυβερνοαπειλές της εποχής. Ας δώσουμε προτεραιότητα και να επενδύσουμε στην κυβερνοασφάλεια, καλλιεργώντας μια κουλτούρα που να προασπίζει τις κρίσιμες υποδομές μας, τον τρόπο ζωής μας.

Πηγές

  1. Cybersecurity and Infrastructure Security Agency. (2021, July 20). Cyber-attack against Ukrainian critical infrastructure (IR-ALERT-H-16-056-01). Retrieved from website https://www.cisa.gov/news-events/ics-alerts/ir-alert-h-16-056-01
  2. Easterly, J., & Fanning, T. (2023, May 7). The attack on Colonial Pipeline: What we’ve learned & what we’ve done over the past two years. Cybersecurity and Infrastructure Security Agency. Retrieved from website https://www.cisa.gov/news-events/news/attack-colonial-pipeline-what-weve-learned-what-weve-done-over-past-two-years
  3. Center for Strategic and International Studies. (n.d.). Significant cyber incidents. Center for Strategic and International Studies. Retrieved June 12, 2024, Retrieved from website https://www.csis.org/programs/strategic-technologies-program/significant-cyber-incidents
  4. European Commission [European Union]. (2024, June). In-Depth Review 2024 Cyprus [PDF]. https://economy-finance.ec.europa.eu/document/download/2c996d07-c371-4f84-848f-146bb16587ca_en?filename=ip273_en.pdf&prefLang=fr
  5. Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Cyprus. (2023, October 10). 10 October 2023 – Press Release regarding the activation of the Special National Plan ESTIA [Website]. Retrieved from https://mfa.gov.cy/press-releases/2023/10/10/estia-activation-israel-press-release/
  6. European Commission, Directorate-General for Neighbourhood and Enlargement Negotiations. (2024, March 8). Joint Statement: EC, Cyprus, UAE, US and UK Endorsing Activation of a Maritime Corridor to Deliver Humanitarian Assistance to Gaza [Press release]. https://neighbourhood-enlargement.ec.europa.eu/news/joint-statement-ec-cyprus-uae-us-and-uk-endorsing-activation-maritime-corridor-deliver-humanitarian-2024-03-08_en
  7. Cyprus Profile. (n.d.). Maritime and Shipping. Retrieved from website https://www.cyprusprofile.com/sectors/maritime-and-shipping
  8. Stockwatch. (2024). Cyprus prioritises regional role and air connectivity. Retrieved from website https://www.stockwatch.com.cy/en/article/sygkoinonies-erga/cyprus-prioritises-regional-role-and-air-connectivity
  9. U.S. Department of Commerce, International Trade Administration. (n.d.). Cyprus – Country Commercial Guide. Retrieved from website https://www.trade.gov/country-commercial-guides/cyprus-energy
  10. Future Processing. (2020, August 11). The human factor in cybersecurity: The greatest challenge (Part I) [Blog post]. Retrieved from https://www.future-processing.com/blog/the-human-factor-in-cybersecurity-the-greatest-challenge-part-i/
  11. National Cybersecurity Coordination Centre of Cyprus (NCC-CY). Retrieved from website https://ncc.cy/en/ncc
  12. National Cybersecurity Coordination Centre of Cyprus (NCC-CY). (2024, June 13). Launch Event NCC-CY. Retrieved from website https://ncc.cy/en/news/launch-event
  13. Press Releases Article – PIO (Government of Cyprus). (2024, June 13). Retrieved from website https://www.pio.gov.cy/en/press-releases-article.html?id=39137#flat