Αντικείμενο της Ηθικής, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, είναι η μελέτη της συμπεριφοράς του ανθρώπου μεμονωμένα αλλά κυρίως ως μέρος του συνόλου της κοινωνίας στην οποία ανήκει και αναπτύσσει τη δράση του.

Συνακόλουθα, αντικείμενο της Πολιτικής είναι να ενθαρρύνει την ηθικότητα του ανθρώπου αλλά και με τον νόμο να εξαναγκάζει τους ανήθικους σε ηθική βελτίωση. «Τὸ γὰρ τῆς πολιτικῆς τέλος ἄριστον ἐτίθεμεν, αὕτη δὲ πλείστην ἐπιμέλειαν ποιεῖται καὶ ποιούς τινάς καὶ ἀγαθούς τοὺς πολίτας ποιῆσαι καὶ πρακτικοὺς τῶν καλῶν» (Ηθ. Νικ.,1099b 29-32).

Στο δεύτερο βιβλίο των Ηθικών Νικομαχείων διατυπώνεται η ίδια αντίληψη, καθώς οι πολιτικοί κρίνονται ανάλογα με το αν και κατά πόσο δύνανται να διαπλάσουν αγαθούς πολίτες.

«Οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθὶζοντες ποιοῦσι ἀγαθούς· ἁμαρτάνουσι καὶ διαφέρει τούτω πολιτεία πολιτείας ἀγαθή φαύλης (Ηθ. Νικ. Β,1103b 2-6)».

Σύμφωνα, λοιπόν, μ’ αυτή τη θεώρηση, σκοπός της Πολιτείας είναι η ηθική βελτίωση των πολιτών, ώστε να επιτευχθεί το εὖ ζῆν καὶ εὖ πράττειν.

«I’m not in need…»

Στην Κύπρο, ένα παράδειγμα το οποίο έχω αναφέρει πλειστάκις για να καταδείξω την αντίληψη περί ηθικής που έχουν οι πολιτικοί μας ταγοί, είναι η περίπτωση του Νίκου Αναστασιάδη, τον οποίον οι Κύπριοι εξέλεξαν δύο φορές να ηγηθεί της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Στις 15 Μάϊου 2020, ο τότε Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, σε μια μίνι συνέντευξη που έδωσε στο παγκόσμιας εμβέλειας οικονομικό έντυπο και εφημερίδα Financial Times, όταν ρωτήθηκε για τη διαφθορά και αν αυτός εμπλέκεται σε πράξεις διαφθοράς, δηλαδή αν εκμεταλλεύεται και καταχράζεται το αξίωμα και την ιδιότητα του Προέδρου για την αποκόμιση ιδίου οφέλους ή της οικογένειας του και των οικείων του, αντί άλλης απάντησης είπε αυτολεξεί:

“I have done so well when I was a lawyer that I have a lot of savings” he says. “I’m not in need to be corrupted”.

Δηλαδή, ο πρώτος τη τάξει πολίτης της Κύπρου, ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, μεταδίδει σε όλο τον κόσμο ότι ο ένας και μόνος λόγος για τον οποίο ο ίδιος δεν είναι διεφθαρμένος και ως εκ τούτου ανήθικος, είναι διότι έχει «βγάλει» ως επαγγελματίας δικηγόρος, πριν γίνει Πρόεδρος, τόσα πολλά λεφτά, που δεν χρειάζεται να είναι διεφθαρμένος για να τα «βγάλει» τώρα ως Πρόεδρος!

Ακόμη όμως και όσον αφορά το πραγματικό γεγονός των «lot of savings» που δήλωσε στους Financial Times, υπάρχει ένα ουσιαστικό και ενδεικτικό θέμα για μια ευρύτερη νοοτροπία εν γένει αποδεκτή αφού δεν φαίνεται να υπάρχει αντίδραση σε αυτό:  

Στη δήλωση περιουσιακών στοιχείων που περιλαμβάνεται στην επίσημη κατάσταση του «πόθεν έσχες» του, όπως δημοσιεύεται στην επίσημη ιστοσελίδα της Βουλής των Αντιπροσώπων, στη σελίδα 4, ο Νίκος Αναστασιάδης δηλώνει ότι έχει καταθέσεις σε 2 τραπεζικά ιδρύματα, 61.750 ευρώ και 115.126, δηλαδή συνολικά ο  τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Αναστασιάδης, που δήλωσε στους Financial Times ότι έχει βγάλει τόσα πολλά λεφτά ως δικηγόρος που δεν χρειάζεται να είναι διεφθαρμένος, έχει συνολικά στους τραπεζικούς του λογαριασμούς το ποσό των 176 χιλιάδων ευρώ, που ούτε μονάρι στην Ακρόπολη πλέον δεν μπορείς να αγοράσεις! Μας κοροϊδεύει μέσα στα μούτρα μας;

Ασφαλές καταφύγιο

Το ζήτημα της ηθικής γενικότερα αλλά και πιο ειδικά της ηθικής διάστασης του επιχειρείν, καθώς επίσης και τα όρια μεταξύ ηθικών και ανήθικων ενεργειών ατόμων ή εταιρειών στα πλαίσια των λεγόμενων αγορών, είναι κάτι το οποίο δεν φαίνεται να απασχολεί τον δημόσιο διάλογο της Κύπρου, παρά μόνο σε επιφανειακό επίπεδο και επίπεδο εντυπώσεων και αυτό μόνο λόγω κάποιων σκανδάλων που ξεσπούν και εν τέλει ρίχνονται στη λήθη εν ριπή οφθαλμού πλέον.

Έχουν δει το φως της δημοσιότητας τόσες πολλές έρευνες, άρθρα, βιβλία και εν γένει αναφορές που τεκμηριώνουν πέραν πάσης αμφιβολίας το γεγονός ότι η Κύπρος είναι ουσιαστικά ένας χώρος όπου και ως μέλος της ΕΕ προσφέρει ασφαλές καταφύγιο για επενδύσεις διαφόρων ειδών και τύπων, που φαίνεται να είναι στα όρια της νομιμότητας αλλά και της ίδιας της ηθικής ως φιλοσοφικής έννοιας, που θεωρώ ότι είναι ένα ευρύτερα παραδεκτό γεγονός.

Το γεγονός επίσης ότι για όλα αυτά τα σκάνδαλα ολκής που βλέπουν το φως της δημοσιότητας, πέραν της λεγόμενης κατακραυγής, κυρίως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για κάποιες μέρες, πριν ξεχαστούν στο ντουλάπι της λήθης με όλα τα υπόλοιπα, δείχνει μια κοινωνική τάση τουλάχιστον.

Στο ειδικό Ευρωβαρόμετρο 502 για τη διαφθορά, που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2019, στο ερώτημα «Πόσο διαδεδομένο θεωρείτε ότι είναι το πρόβλημα της διαφθοράς στη χώρα σας;», ένα εκπληκτικό ποσοστό 95% των Κυπρίων απάντησαν ότι είναι διαδεδομένο και ένα 69% απάντησε ότι τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί.

Στο ερώτημα αν υπάρχει διαφθορά στα δημόσια θεσμικά όργανα, το 89% των Κυπρίων απάντησε ότι συμφωνεί και το 88% πιστεύει ότι οι πάρα πολύ στενοί δεσμοί μεταξύ επιχειρήσεων και πολιτικής οδηγούν σε διαφθορά, με το 87% να πιστεύει ότι ο μόνος τρόπος για να επιτύχει κανείς επιχειρηματικά είναι να έχει πολιτικές διασυνδέσεις.

Στο ερώτημα ποιο θεσμικό όργανο θα εμπιστεύονταν αν ήθελαν να καταγγείλουν μια υπόθεση διαφθοράς, μόλις το 18% θα εμπιστευόταν τη δικαιοσύνη (δικαστήρια ή δημόσιες υπηρεσίες δίωξης) και μόλις το 22% τα ΜΜΕ!

Ουδεμία έκπληξις – Ξέρουμε πώς λειτουργεί το σύστημα

Παρά τους πηχυαίους τίτλους σε διάφορα ΜΜΕ που βλέπουν το φως της δημοσιότητας κάθε φορά που ένα σκάνδαλο διαφθοράς εμφανίζεται (πλέον αυτό συμβαίνει πάρα πολύ συχνά), κανένας δεν σοκάρεται αληθινά, αφού φαίνεται ξεκάθαρα ότι οι Κύπριοι έχουν γνώση για το πώς λειτουργεί το λεγόμενο οικονομικό και πολιτικό μας σύστημα και πού αυτό βασίζεται και προφανώς είναι κάτι με το οποίο πορεύονται στις κάλπες, αφού οι ίδιοι λένε ότι για να πετύχεις θα πρέπει να έχεις πολιτικές πλάτες.

Είναι όλα αυτά άλλωστε που γνωρίζουν οι Κύπριοι πολίτες, σε ποσοστό 53%, όταν ερωτώνται γιατί δεν καταγγέλλουν κρούσματα διαφθοράς, αφού γνωρίζουν ότι η καταγγελία θα ήταν άσκοπη, γιατί οι υπεύθυνοι δεν θα τιμωρηθούν, καθώς επίσης και σε ποσοστό 43% πιστεύουν ότι δεν υπάρχει καμιά προστασία για όσους προβαίνουν σε καταγγελίες, αλλά αντίθετα, μάλιστα, σε ποσοστό 33% πιστεύουν ότι όσοι καταγγέλλουν υποθέσεις θα έχουν μπλεξίματα με την Αστυνομία ή με άλλες Αρχές.

Αλλαγή επέρχεται όταν υπάρχει πολιτική βούληση ως κοινωνική απαίτηση. Είναι όντως αυτό που θέλουν οι κύπριοι τόσο με τις προσωπικές όσο και τις πολιτικές τους επιλογές διαχρονικά; Ρητορικό προφανώς το ερώτημα.

* Advocates-Legal Consultants