«Ο ποιοτικός χρόνος δεν έχει καμία απολύτως σχέση με το τι ακριβώς κάνετε εσείς και το παιδί σας όταν είστε μαζί. Ο ποιοτικός χρόνος αφορά στο πώς το κάνετε. Ο ποιοτικός χρόνος καθορίζεται από τη νοοτροπία σας και όχι από μια σειρά δραστηριοτήτων. Είναι ο χρόνος που ασχολείστε πραγματικά με το παιδί σας».

Τα πιο πάνω είναι μερικά μόνο από τα σημεία που έθιξε η εκπαιδευτικός και λειτουργός στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Νάσια Χαραλάμπους, σε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα διάλεξη που διεξήχθη πρόσφατα στο πλαίσιο του Ελεύθερου Ταμάσιου Πανεπιστημίου στο Επισκοπειό, η οποία καταπιάστηκε με ένα πολύ σημαντικό και άκρως διαχρονικό θέμα: Ο ποιοτικός χρόνος που περνάνε οι γονείς με τα παιδιά τους.

Σε μια εποχή που οι ρυθμοί της καθημερινότητας καθώς και οι αμέτρητες υποχρεώσεις τρέχουν με ιλιγγιώδη ταχύτητα, ο χρόνος της οικογένειας μειώνεται αισθητά, οπότε έχει μεγάλη σημασία όσος υπάρχει να αξιοποιείται ορθά και προς όφελος των παιδιών. Όπως τονίστηκε, η οικογένεια αποτελεί αναμφίβολα πρωταρχικό παράγοντα στην ανάπτυξη του ατόμου. Είναι το μικρό κοινωνικό κύτταρο μέσα στο οποίο το άτομο κινείται και από όπου θα αποκτήσει την ταυτότητα του. Από έρευνες έχει διαπιστωθεί ότι το οικογενειακό περιβάλλον συνεισφέρει σε πολύ μεγάλο βαθμό στη διαμόρφωση της προσωπικότητας, του χαρακτήρα αλλά και της συμπεριφοράς των παιδιών. Τα πιο ουσιώδη πρόσωπα του οικογενειακού περιβάλλοντος, οι γονείς με τις στάσεις, τις αξίες και τις προσδοκίες τους αλλά και με τη συμπεριφορά και τις πράξεις τους κατορθώνουν να επηρεάζουν σοβαρά τη σχολική επίδοση και την αυτεπίγνωση των παιδιών τους. Οι γονείς λειτουργούν ως πρότυπα ή μοντέλα, ως φορείς κοινωνικοποίησης και ως συνεργοί στο δόγμα της αυτοεκπληρούμενης προφητείας (self fulfillment prophecy). Με το πέρασμα των χρόνων οι υποχρεώσεις όλων αυξάνονται, με αποτέλεσμα ο ελεύθερος χρόνος να μειώνεται (πολλές φορές σημαντικά) και κατ’ επέκταση να μειώνεται και ο χρόνος που αφιερώνουν οι γονείς στα παιδιά τους. Είναι πολύ σημαντικό, λοιπόν, αυτός ο χρόνος να είναι όσο πιο εποικοδομητικός γίνεται, με στόχο τη δημιουργία μιας γερής και υγιούς σχέσης, γεμάτης αγάπη και όμορφες, νοσταλγικές στιγμές. Ο χρόνος που θα περάσει ο γονιός με το παιδί του δεν θα έχει μόνο ως αποτέλεσμα τη δημιουργία ή/και τη βελτίωση της σχέσης τους, αλλά θα συμβάλει και στο χτίσιμο της προσωπικότητας του παιδιού και στη γλωσσική του ανάπτυξη.

Σύμφωνα με την κ. Χαραλάμπους, ποιοτικός χρόνος είναι αυτός κατά τον οποίο οι γονείς μοιράζονται εμπειρίες με τα παιδιά τους, κάνουν δραστηριότητες από κοινού που αποτελούν πηγή ικανοποίησης για τα παιδιά και συμβάλλουν στην εξέλιξή τους και στην ολόπλευρή ανάπτυξη τους σε όλους τους τομείς.

Πολλές φορές οι γονείς θεωρούν ότι περνάνε χρόνο με τα παιδιά τους όταν βρίσκονται απλώς στον ίδιο χώρο ή όταν πάνε κάπου μαζί. Ακόμη κι αν εκείνη την ώρα είναι απασχολημένοι με κάτι άλλο ή ακόμα κι αν ασχολούνται με το κινητό τους. Μια τάση που βλέπουμε όλο και πιο πολύ σήμερα. Προφανώς και αυτή η ώρα δεν είναι ποιοτικός χρόνος γονέων – παιδιών.

Όπως επισημαίνει η κ. Χαραλάμπους, τι δεν είναι ποιοτικός χρόνος:

>> Πηγαίνω για καφέ με φίλους και έχω το παιδί μαζί μου, το οποίο είτε παίζει μόνο του, είτε βλέπει παιδικά στο κινητό τηλέφωνο

>> Είμαστε στο σπίτι, εγώ μαγειρεύω, καθαρίζω, μιλώ στο τηλέφωνο και το παιδί παίζει μόνο του ή παρακολουθεί τηλεόραση

>> Πηγαίνουμε για ψώνια σε πολυκατάστημα και μιλώ συνεχώς στο κινητό ή συζητώ με φίλους/σύντροφο

>> Ταΐζω το παιδί μου ενώ βλέπουμε τηλεόραση

>> Πηγαίνουμε για φαγητό έξω και αντί να μιλάμε με το παιδί, αυτό παίζει ηλεκτρονικά παιχνίδια

Πρακτικές και προϋποθέσεις

Μπορεί σήμερα λόγω των πολλών υποχρεώσεων να μας φαίνεται πολύ δύσκολο να βρούμε χρόνο να ασχοληθούμε ποιοτικά με τα παιδιά, ωστόσο, η κ. Χαραλάμπους δίνει συγκεκριμένες πρακτικές και προϋποθέσεις, που εάν εφαρμοστούν θα έχουν θετικά αποτελέσματα. Σημασία έχει να τις εφαρμόζουμε.

Συγκεκριμένα, μεγάλη σημασία έχει να υπάρχει επαφή με το βλέμμα με το παιδί μας. Αυτό καταδεικνύει ότι είμαστε πραγματικά αφοσιωμένοι σε αυτά που μας λέει και μοιράζεται μαζί μας. Επίσης, πολύ σημαντικό είναι κατά τη διάρκεια του χρόνου που περνάμε με τα παιδιά μας, η τηλεόραση, τα κινητά τηλέφωνα και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια να είναι κλειστά. Η ενεργή συμμετοχή των γονέων στο παιχνίδι των παιδιών καθώς και η συνομιλία μαζί τους, τα ερωτήματα και οι προβληματισμοί που θέτουμε για ένα θέμα θεωρούνται μεγάλης σημασίας.

Αναφορικά με διάφορες ρουτίνες που μπορούν να αξιοποιηθούν ως χρήσιμες παιδαγωγικές διαδικασίες ποιοτικού χρόνου και μάθησης, επισημάνθηκαν τα ακόλουθα:

>> Ύπνος – Παραμύθι: Αφήνω το παιδί να μου μιλήσει για τη μέρα του και τι τον απασχόλησε. Συνδέω το παραμύθι και τους ήρωες του με τη δική μας πραγματικότητα και αφήνω το παιδί να κατευθύνει τη συζήτηση και να κρίνει.

>> Οικογενειακό τραπέζι: Είναι πολύ σημαντικό και για το χτίσιμο συναισθηματικών δεσμών και την ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων. Μιλάμε για το πώς περάσαμε τη μέρα μας και τι αντιμετωπίσαμε κατά τη διάρκειά της. Σημαντικό όπως κατά τη διάρκεια του οικογενειακού τραπεζιού να μην απαντάμε σε τηλέφωνα και να μην έχουμε ανοικτή τηλεόραση για να αποσπάται η προσοχή.

>> Η ώρα του γεύματος μπορεί να μετατραπεί και σε ένα μέσο κοινωνικοποίησης και επικοινωνίας. Το παιδί μπορεί να σχολιάσει τις τροφές και να τις αγγίξει.

>> Ετοιμασία τραπεζιού και τακτοποίηση σπιτιού: Πρόκειται για ρουτίνες που μπορούν να δώσουν τη δυνατότητα για συζήτηση αλλά και επεξήγηση της σημαντικότητας της καθαριότητας και της οργάνωσης του χώρου μας.

>> Αξιοποίηση της διάρκειας του μπάνιου του παιδιού για εκμάθηση εννοιών όπως: ζεστό, κρύο, επιπλέει, βουλιάζει, δεξί, αριστερό, μέρη του σώματος κ.λπ.

Χρόνος όπου κι αν βρισκόμαστε

Ακόμη και η ώρα που περνάμε με τα παιδιά μας στο αυτοκίνητο, μπορεί να αξιοποιηθεί για να περάσουμε ποιοτικό χρόνο μαζί τους, να τους μάθουμε κάτι καινούργιο, να μοιραστούν κάτι μαζί μας. Σύμφωνα με την κ. Χαραλάμπους, στο αυτοκίνητο μπορούμε να παίξουμε με τα παιδιά ή να τραγουδήσουμε μαζί τους.

Μια ταμπέλα στο δρόμο μπορεί να αποτελέσει την καλύτερη αφορμή για ένα εποικοδομητικό παιχνίδι. Μπορούμε, για παράδειγμα, να επιλέξουμε ένα γράμμα που βλέπουμε σε μια λέξη πάνω σε μια ταμπέλα και να ζητήσουμε από τα παιδιά να μας πουν λέξεις που αρχίζουν από αυτό. Επίσης, μπορούμε να παίξουμε μαθηματικά παιχνίδια με τους αριθμούς, τα χρώματα, τα αυτοκίνητα στο δρόμο.

Ακόμη, κατά τη διάρκεια που βρισκόμαστε στο αυτοκίνητο μπορούμε να μιλήσουμε για τη μέρα μας. Είναι σημαντικό να κάνουμε στα παιδιά «ανοιχτές ερωτήσεις», δηλαδή να τους δίνουμε την ευκαιρία να απαντούν όχι μονολεκτικά για να υπάρχει συζήτηση.

Στο σπίτι επίσης μας δίνεται η δυνατότητα να βρούμε χρόνο να περάσουμε όμορφα και παραγωγικά με τα παιδιά. Μπορούμε να μαγειρέψουμε μαζί τους, παίζοντας με τα υλικά, τις γεύσεις και τα χρώματα. Η κηπουρική είναι επίσης μια πολύ όμορφη δραστηριότητα που μπορεί να απασχολήσει τα παιδιά. Μπορούμε να φυτέψουμε λουλούδια μαζί και να περιποιηθούμε τον κήπο και τις γλάστρες μας. Το παιχνίδι στην αυλή, τα επιτραπέζια παιχνίδια, η ζωγραφική και η ανάγνωση παραμυθιών αποτελούν καλές πρακτικές και εύκολες για να περάσουμε ποιοτικό χρόνο με την οικογένεια και τα παιδιά μας, διαφόρων ηλικιών.

Εξάλλου, στο σπίτι μπορούν να «γεννηθούν» διάφορα παιχνίδια που δεν είναι μόνο ψυχαγωγικά αλλά μπορούν να συμβάλουν και στην ανάπτυξη και καλλιέργεια κι άλλων δεξιοτήτων των παιδιών. Για παράδειγμα, οι γονείς μπορούν να τους ζητήσουν όπως ομαδοποιήσουν και ταξινομήσουν αντικείμενα στο σπίτι, ρούχα, σκεύη της κουζίνας κ.α.

Πολύ σημαντικό είναι το πρόγραμμα. Φαίνεται πως τα παιδιά το χρειάζονται γιατί, όπως εξήγησε η κ Χαραλάμπους, τα βοηθάει να γνωρίζουν που βρίσκονται, τι πρόκειται να κάνουν και αισθάνονται ασφάλεια. Οι γονείς μπορούν να φτιάξουν το πρόγραμμα της μέρας σε ένα μεγάλο χαρτόνι και μέσα σε αυτό το πρόγραμμα να προσθέσουν δραστηριότητες ποιοτικού χρόνου, όπως είναι το παιχνίδι με τη μαμά ή το μπαμπά αλλά και να προκαθοριστεί χρόνος για αυτό.

Εκτός όμως από τις δραστηριότητες εντός σπιτιού, υπάρχει πάντα και ο τρόπος να περάσουμε ποιοτικό χρόνο με τα παιδιά κι εκτός αυτού. Επομένως, είναι πολύ σημαντικό να επισκεπτόμαστε μαζί τους διάφορους χώρους και εκδηλώσεις, όπως θέατρο, σινεμά, εστιατόρια, μουσεία, αθλητικές δραστηριότητες, πάρκα, εκδρομές και διάφορα φεστιβάλ.

Eξαιρετικής σημασίας τα πρώτα χρόνια ζωής

Όπως επεξηγήθηκε στην παρουσίαση της εκπαιδευτικού, Νάσιας Χαραλάμπους, τα πρώτα χρόνια ζωής του παιδιού είναι χρόνος εξαιρετικών δυνατοτήτων. Όπως επεσήμανε, «ωστόσο, αυτές οι δυνατότητες μπορούν να χαθούν εάν οι γονείς και παιδαγωγοί συνδέονται με χαλαρούς δεσμούς με τα βρέφη και τα μικρά παιδιά ή εάν οι εμπειρίες παιχνιδιού και γνώσης των βρεφών και των μικρών παιδιών προσφερθούν μέσα σε ένα «στενό» πλαίσιο δράσης ακατάλληλο για την εξέλιξή τους».

Μία ακόμη σημαντική παράμετρος που έχει επισημανθεί είναι οι οικογένειες με πολλά παιδιά και η δυσκολία που υπάρχει στο να εξευρεθεί χρόνος για όλα τα παιδιά. Σύμφωνα με τα όσα έχουν αναφερθεί στη διάλεξη, απαραίτητο είναι ο ελεύθερος χρόνος να καταμεριστεί ισόποσα σε όλα τα μέλη της οικογένειας. Επίσης, ο κάθε γονέας χρειάζεται να αφιερώνει χρόνο με όλα τα παιδιά μαζί αλλά και με το καθένα ξεχωριστά καθώς το κάθε ένα από αυτά έχει δικά του χαρακτηριστικά, ενδιαφέρονται και ανησυχίες.