Σε συνέντευξή της στο in-cyprus και στο philenews, η Επίτροπος Ισότητας των Φύλων, Τζόζη Χριστοδούλου, μοιράζεται το όραμά της για την αντιμετώπιση κρίσιμων προκλήσεων που αφορούν την ισότητα των φύλων στην Κύπρο.

Από τη μείωση του μισθολογικού χάσματος μεταξύ ανδρών και γυναικών έως την καταπολέμηση της έμφυλης βίας και την αποδόμηση βαθιά ριζωμένων πολιτισμικών στερεοτύπων, η κα. Χριστοδούλου αναλύει τις στρατηγικές που υλοποιεί το γραφείο της.

Η Επίτροπος υπογραμμίζει πως, παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί – όπως η θέσπιση νομοθεσίας κατά της γυναικοκτονίας και η δημιουργία νέων υποστηρικτικών δομών για εργαζόμενους γονείς – η ουσιαστική ισότητα παραμένει στόχος που απαιτεί συλλογική δράση και αλλαγή αντιλήψεων.

Πώς ο πληθωρισμός και η κρίση του κόστους ζωής επηρεάζουν δυσανάλογα την οικονομική ευημερία των γυναικών;

Είναι γεγονός ότι οι οικονομικές κρίσεις, συμπεριλαμβανομένου του πληθωρισμού και της αύξησης του κόστους ζωής, επηρεάζουν τις γυναίκες διαφορετικά από τους άνδρες. Αυτό είναι αποτέλεσμα των ευρύτερων συνθηκών έμφυλης ανισότητας.

Ξεκινώντας από το μισθολογικό χάσμα μεταξύ των φύλων, είναι προφανές ότι οι γυναίκες αμείβονται λιγότερο και υποεκπροσωπούνται σε ηγετικές θέσεις. Οι γυναίκες αντιπροσωπεύουν το 60,9% του εργατικού δυναμικού, και, σύμφωνα με στοιχεία του 2022, οι ακαθάριστες ωριαίες αποδοχές τους είναι κατά μέσο όρο 10,2% χαμηλότερες από των ανδρών.

Επιπλέον, σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία για το 2023, παρόλο που το 54,8% των γυναικών ηλικίας 25-64 ετών είναι απόφοιτες τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και το 42,7% των εργαζόμενων γυναικών απασχολούνται σε θέσεις υψηλής εξειδίκευσης, μόνο το 2,2% των εργαζόμενων γυναικών κατέχουν διευθυντικές θέσεις.

Η μειονεκτική οικονομική κατάσταση των γυναικών επιδεινώνεται σε περίπτωση οικονομικής αναταραχής ή κρίσης. Τόσο οι γυναίκες όσο και οι άνδρες χάνουν τις δουλειές τους σε περιόδους κρίσεων, αλλά για τις γυναίκες είναι πιο δύσκολο να τις ανακτήσουν, όπως είδαμε να συμβαίνει κατά τη διάρκεια και μετά την πανδημία του κορωνοϊού.

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σύμφωνα με τη Eurostat, το 2023, το 5,4% των ενήλικων γυναικών ηλικίας 25-54 ετών ήταν μονογονείς, έναντι 0,9% των ενήλικων ανδρών. Στην Κύπρο, βρισκόμαστε στη διαδικασία συλλογής νέων δεδομένων με βάση το φύλο για τα μονογονεϊκά νοικοκυριά, τους διαζευγμένους γονείς και την οικονομική τους κατάσταση. Γνωρίζουμε, ωστόσο, με βάση προηγούμενες στατιστικές, ότι οι μονογονείς είναι στην πλειοψηφία τους γυναίκες.

Για την αντιμετώπιση των παραπάνω, μεταξύ άλλων, στην Εθνική Στρατηγική για την Ισότητα των Φύλων, έχουμε συμπεριλάβει στοχευμένες πολιτικές και δράσεις για την προώθηση της ισότιμης συμμετοχής στην αγορά εργασίας, μια πιο ισορροπημένη εκπροσώπηση ανδρών και γυναικών και, φυσικά, την ίση αμοιβή. Στόχος είναι να συμβάλουμε στο κλείσιμο του μισθολογικού χάσματος.

Παράλληλα, κυβερνητικά μέτρα όπως η αύξηση και αναβάθμιση των δομών φροντίδας για παιδιά και ηλικιωμένους μέσω της στήριξης του ΤΑΑ, η επέκταση της άδειας μητρότητας στις 22 εβδομάδες για όλες, η επικείμενη επέκταση της γονικής άδειας μέχρι το παιδί να φτάσει την ηλικία των 15 ετών και η εισαγωγή της υποχρεωτικής προδημοτικής εκπαίδευσης από την ηλικία των 4 ετών διευκολύνουν τη συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής.

Δεδομένων των ανησυχητικών ποσοστών ενδοοικογενειακής βίας και γυναικοκτονιών στην Κύπρο, ποιες ολοκληρωμένες στρατηγικές θα εφαρμόζατε για την πρόληψη, την αντιμετώπιση και την υποστήριξη των επιζησάντων έμφυλης βίας;

Η Κύπρος υιοθέτησε ένα ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο, βασισμένο στη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης, αναγνωρίζοντας ότι οι γυναίκες επηρεάζονται δυσμενώς από την έμφυλη βία ως αποτέλεσμα της ανισότητας.

Επιπλέον, από το 2022, οι γυναικοκτονίες αποτελούν ξεχωριστό αδίκημα και έχουν επίσης θεσπιστεί νόμοι για την καταπολέμηση του σεξισμού και του διαδικτυακού σεξισμού καθώς και της παρενόχλησης. Η Εθνική Στρατηγική και το Σχέδιο Δράσης για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών είναι δύο έγγραφα πολιτικής που παρέχουν συγκεκριμένη καθοδήγηση για την αντιμετώπιση του ζητήματος.

Ένα σημαντικό βήμα προς την υλοποίηση των προαναφερθέντων εγγράφων είναι η δημιουργία ενός Εθνικού Συντονιστικού Φορέα για την Πρόληψη και Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών που αποτελείται από σχετικές κυβερνητικές αρχές και ΜΚΟ.

Άλλες δράσεις που αναλαμβάνονται και συντονίζονται στο πλαίσιο της καταπολέμησης της βίας κατά των γυναικών περιλαμβάνουν προγράμματα κατάρτισης για κυβερνητικούς αξιωματούχους, τη δημιουργία εξειδικευμένων ομάδων εντός της αστυνομίας για τη διαχείριση περιπτώσεων ενδοοικογενειακής βίας και τη χρηματοδότηση ΜΚΟ και γυναικείων οργανώσεων.

Όσον αφορά την προστασία των θυμάτων, η κυβέρνηση υποστηρίζει το έργο του Συνδέσμου για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση της Βίας στην Οικογένεια (ΣΠΑΒΟ), ο οποίος λειτουργεί 3 καταφύγια για θύματα ενδοοικογενειακής βίας, προσφέροντας προστασία και υποστήριξη στα θύματα και στα οποία μπορεί κανείς να απευθυνθεί στο 1440.

Επιπλέον, ο ΣΠΑΒΟ λειτουργεί το Σπίτι της Γυναίκας, όπου παρέχονται όλες οι σχετικές υπηρεσίες πρώτης γραμμής από επαγγελματίες (Αστυνομία, Γραφείο Κοινωνικής Ευημερίας, δικηγόροι, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί κλπ.).

Νομίζω ότι έχουμε διανύσει μεγάλη απόσταση αλλά υπάρχουν πολλά που πρέπει να γίνουν. Δεν μπορούμε να μιλάμε για ουσιαστική ισότητα όσο υπάρχει βία κατά των γυναικών. Χρειάζεται να εργαστούμε περισσότερο και να επενδύσουμε σε μηχανισμούς πρόληψης.

Δεδομένου ότι η βία κατά των γυναικών είναι αποτέλεσμα της έμφυλης ανισότητας, κατευθύνουμε τις προσπάθειές μας στην εξάλειψη εκείνων των κοινωνικών αντιλήψεων, προκαταλήψεων και στερεοτύπων που ενισχύουν και διατηρούν τις άνισες σχέσεις εξουσίας μεταξύ γυναικών και ανδρών.

Θέματα όπως ο σεβασμός, η συναίνεση και οι υγιείς σχέσεις είναι μεταξύ των ζητημάτων που συζητάμε συχνά με τους νέους και τα οποία αποτελούν μέρος των στρατηγικών πρόληψης που προωθούμε μέσω των προγραμμάτων υγείας και εκπαίδευσης στα σχολεία.

Πώς η κάλυψη από τα ΜΜΕ της έμφυλης βίας και άλλων ζητημάτων που σχετίζονται με τα δικαιώματα των γυναικών ενισχύει τα έμφυλα στερεότυπα στην Κύπρο;

Τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης ήταν από άνδρες για άνδρες. Στο παρελθόν, οι εφημερίδες διαβάζονταν από άνδρες που κάθονταν σε καφενεία και συζητούσαν τη δημόσια ζωή, την πολιτική και τον αθλητισμό ενώ οι γυναίκες ήταν στο σπίτι, στον ιδιωτικό χώρο, φροντίζοντας τα παιδιά και κάνοντας τις οικιακές εργασίες.

Η πρόσβαση στα μέσα ενημέρωσης και στη δημόσια ζωή (αν και ακόμα οι γυναίκες στην πλειοψηφία τους αναλαμβάνουν την φροντίδα  της οικογένειας και του σπιτιού), έχουν αλλάξει με την πάροδο του χρόνου και ως αποτέλεσμα της εμφάνισης των διαδικτυακών μέσων.

Ο ρόλος των μέσων ενημέρωσης στη διαμόρφωση και την αλλαγή των κοινωνικών αντιλήψεων είναι καθοριστικός. Αυτό που παρουσιάζουν, ποιον παρουσιάζουν και η οπτική γωνία από την οποία παρουσιάζουν ένα ζήτημα επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο το κοινό επεξεργάζεται τα γεγονότα και αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα. Γι’ αυτό χρειαζόμαστε τα μέσα ενημέρωσης να ενώσουν τις δυνάμεις τους μαζί μας στην προσπάθεια προώθησης της ισότητας των φύλων σε όλα τα επίπεδα.

Έχουν γίνει θετικά βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση. Πράγματι, τα μέσα ενημέρωσης έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην αλλαγή του αφηγήματος, για παράδειγμα, όσον αφορά τις γυναικοκτονίες και την εμπορία ανθρώπων.

Ωστόσο, υπάρχει ακόμη περιθώριο για πιο ισορροπημένη και πιο ευαίσθητη ως προς το φύλο δημοσιογραφική κάλυψη. Για παράδειγμα, ενώ οι γυναίκες ασχολούνται με τα περισσότερα αθλήματα, οι γυναίκες αθλήτριες υποεκπροσωπούνται σημαντικά στις ειδήσεις των μέσων ενημέρωσης σε σύγκριση με τους άνδρες, τόσο ποσοτικά όσο και ποιοτικά.

Είναι σημαντικό να παρέχουμε πληροφορίες και κίνητρα στα κορίτσια να ασχοληθούν με τον αθλητισμό και όλους τους τομείς προωθώντας πρότυπα και μέσω των μέσων ενημέρωσης. Οι γυναίκες δεν πρέπει να είναι η εξαίρεση στις ειδήσεις. Πρέπει να κανονικοποιήσουμε την ισότητα και την παρουσία των γυναικών σε όλους τους τομείς δραστηριότητας.

Η χρήση σεξιστικής γλώσσας και εικόνων επίσης πρέπει να αντιμετωπιστεί. Ο κανόνας πρέπει να είναι η ακρίβεια, όχι ο εντυπωσιασμός, και η δημοσιογραφική κάλυψη δεν πρέπει να περιέχει μηνύματα που άμεσα ή έμμεσα συγκαλύπτουν τον σεξισμό, τις έμφυλες διακρίσεις ή τη βία κατά των γυναικών.

Ποια βήματα θα κάνατε για την προώθηση της υπεύθυνης και ευαίσθητης ως προς το φύλο δημοσιογραφικής κάλυψης στα μέσα ενημέρωσης;

Αναγνωρίζοντας τη δύναμη των ΜΜΕ σχετικά με τη διαιώνιση ή την αμφισβήτηση των κοινωνικών νορμών, έχουμε συμπεριλάβει μια ειδική ενότητα για τη συνεργασία μας με αυτά στη Στρατηγική. Συγκεκριμένα, προγραμματίζουμε τη διεξαγωγή εργαστηρίων για δημοσιογράφους, με στόχο την ευαισθητοποίηση για το σημαντικό ρόλο τους στην εξάλειψη των στερεοτύπων.

Ο κώδικας δημοσιογραφικής δεοντολογίας περιλαμβάνει κάποιες σημαντικές κατευθυντήριες γραμμές για την ευαίσθητη ως προς το φύλο δημοσιογραφική κάλυψη. Η αποφυγή άμεσων ή έμμεσων αναφορών και γλώσσας που συνιστούν έμφυλες διακρίσεις, η αναπαραγωγή στερεοτυπικών και αναχρονιστικών αντιλήψεων για το φύλο, και η στοχοποίηση, προσβολή και υποτίμηση ανθρώπων με βάση αυτό είναι πρακτικές που καταδικάζονται.

Είναι επίσης σημαντικό να ενθαρρύνουμε τα μέσα ενημέρωσης να έχουν πιο ισορροπημένα ως προς το φύλο πάνελ όταν συζητούν θέματα δημοσίου συμφέροντος, συμπεριλαμβανομένων πολιτικών και οικονομικών ζητημάτων, τα οποία ευρέως εξακολουθούν να θεωρούνται “ανδρική υπόθεση”.

Χρειαζόμαστε τόσο γυναίκες όσο και άνδρες ως πρότυπα. Δεδομένης της επικράτησης της ανδρικής αφήγησης στη δημόσια σφαίρα, τα μέσα θα πρέπει να επιδιώκουν να προσκαλούν περισσότερες γυναίκες ειδικούς – και υπάρχουν πολλές σε όλους τους τομείς – καθώς φέρνουν στη συζήτηση διαφορετικές οπτικές που συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας πιο ολοκληρωμένης και ισορροπημένης εικόνας ενός ζητήματος ή προβλήματος.