Κυριολεκτικά σε αγώνα δρόμου για την κατασκευή φαρμάκων που χτυπούν την παχυσαρκία έχουν μπει οι διεθνείς φαρμακοβιομηχανίες με τις Novo Nordisk και Eli Lilly, να βρίσκονται, προς το παρόν, ένα βήμα μπροστά, αφού, όπως φαίνεται, θα αλλάξουν το σκηνικό το 2024.

Μετά την φρενίτιδα που καταγράφηκε τον προηγούμενο χρόνο με την εκτός ενδείξεων χρήση του ενέσιμου αντιδιαβητικού σκευάσματος Ozempic αλλά και την κυκλοφορία του επίσης ενέσιμου φαρμάκου Wegovy, η χρηματιστηριακή αξία της Novo Nordisk έχει εκτοξευθεί, με αποτέλεσμα να σημάνει συναγερμός στην φαρμακευτική βιομηχανία που ρίχθηκε στη μάχη για αναζήτηση της «χρυσής συνταγής» με τις εταιρείες Amgen, AstraZeneca, Novartis, Takeda, Boehringer Ingelheim και Pfizer να διεκδικούν το δικό τους μερίδιο στην αγορά.

Πέραν της οικονομικής πτυχής του ζητήματος, η οποία σαφώς και αποτελεί τον πρωταρχικό παράγοντα για την φρενίτιδα, που θα μπορούσε κάποιος να πει ότι επικρατεί τους τελευταίους μήνες στην βιομηχανία φαρμάκων, η κατασκευή σκευασμάτων που θα χτυπούν την παχυσαρκία θα βοηθήσει στην διαχείριση του βάρους δισεκατομμυρίων ανθρώπων στον κόσμο.

Συγκεκριμένα, υπολογίζεται ότι αυτή τη στιγμή περίπου 4,8 δισεκατομμύρια άνθρωποι είναι υπέρβαροι και 2 δισεκατομμύρια παχύσαρκοι, ενώ εκτιμάται ότι σε λιγότερο από 15 χρόνια, δηλαδή το 2035, οι παχύσαρκοι θα έχουν διπλασιαστεί φτάνοντας στα 4 δισεκατομμύρια, με τους μισούς να έχουν νοσογόνο παχυσαρκία.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Προσοχή συνιστούν οι διαιτολόγοι για γρήγορο αδυνάτισμα

Η παχυσαρκία είναι επιδημία, τονίζουν στον «Φ» οι αναπληρωτές καθηγητές στο πρόγραμμα φαρμακευτικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας Χρίστος Πέτρου και Γιάννης Σαρηγιάννης και εξηγούν τον τρόπο με τον οποίο τα σκευάσματα αλλά και οι διάφορες φαρμακευτικές ουσίες θα μπορούσαν να βοηθήσουν στην απώλεια βάρους.

«Φάρμακα που υπάρχουν, υπήρχαν ή είναι υπό μελέτη για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, μπορούν να δράσουν με διαφόρους τρόπους», ανέφερε ο κ. Πέτρου και εξήγησε τους σχετικούς μηχανισμούς που οδηγούν σε «μείωση της όρεξης (κεντρικά) μέσω αναστολής «μονοπατιών» διαφόρων νευροδιαβιβαστών στον εγκέφαλο, όπως νοραδρεναλίνης, σεροτονίνης, ντοπαμίνης ή μείωση της όρεξης μέσω άλλων μηχανισμών (πχ αίσθημα κορεσμού)». Επίσης, είπε, «φάρμακα που δρουν περιφερειακά και επηρεάζουν τη διατροφική απορρόφηση: πχ αναστολή απορρόφησης λιπών μέσω της αναστολής του ενζύμου της λιπασης (ορλιστάτη), φάρμακα που αυξάνουν την ενεργειακή δαπάνη ή συνδυασμός των πιο πάνω».

Η νέα γενιά φαρμάκων που αλλάζει τα δεδομένα, είπε, αφορά το «GLP-1 που είναι μία φυσιολογική ορμόνη με πολλαπλές δράσεις στη ρύθμιση της γλυκόζης και της όρεξης καθώς και στο καρδιαγγειακό σύστημα. Οι επιδράσεις στη γλυκόζη και την όρεξη διαμεσολαβούνται ειδικά από υποδοχείς του GLP-1 στο πάγκρεας και τον εγκέφαλο. Έχουν αναπτυχθεί πεπτιδικά ανάλογα του GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη, η λιραγλουτίδη, η τερζιπατίδη κ.α. που χρησιμοποιούνται για την αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2».

Η σεμαγλουτίδη (ένα πεπτίδιο με εξαιρετική δομή, ανάλογο του GLP-1 που είναι μία φυσιολογική ορμόνη με πολλαπλές δράσεις στη ρύθμιση της γλυκόζης και της όρεξης), «μειώνει το σωματικό βάρος και τη λιπώδη μάζα του σώματος μέσω της μειωμένης πρόσληψης ενέργειας, που σχετίζεται με γενική μείωση της όρεξης. Επιπλέον, καθυστερεί τη γαστρική κένωση. (Η συγκεκριμένη ουσία προκάλεσε την εκτόξευση των πωλήσεων των δύο σκευασμάτων της Novo Nordisk, Ozempic και Wegovy το προηγούμενο διάστημα). «Το φάρμακο Ozempic, ενδείκνυται για τη θεραπεία ενηλίκων με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 που δεν ελέγχεται επαρκώς σε συνδυασμό με δίαιτα και άσκηση, ως μονοθεραπεία όταν η μετφορμίνη (αντιδιαβητική ουσία)  θεωρείται ακατάλληλη εξαιτίας δυσανεξίας ή αντενδείξεων ή σε συνδυασμό με άλλα φαρμακευτικά προϊόντα για τη θεραπεία του διαβήτη».

Στις παρενέργειες της συγκεκριμένης ουσίας, οι πιθανές επιπτώσεις στον ρυθμό απορρόφησης των από του στόματος συγχορηγούμενων φαρμάκων ενώ έχει διαπιστωθεί ότι με τον τερματισμό της χορήγησης της συγκεκριμένης ουσίας η όρεξη επανέρχεται και σύμφωνα με τα επίσημα δεδομένα, άτομα με παχυσαρκία που έλαβαν τη θεραπεία με σεμαγλουτίδη έχασαν το 17% του σωματικού βάρους σε διάστημα 68 εβδομάδων αλλά ανέκτησαν το μεγαλύτερο μέρος του 52 εβδομάδες μετά τη διακοπή του φαρμάκου. Με την ίδια δραστική ουσία και ειδικά για την παχυσαρκία κυκλοφορεί επίσης από την ίδια εταιρεία το σκεύασμα Wegovy, το οποίο στοχεύει σε άτομα με ΔΜΣ˃30 ή ˃27 και παράγοντα κινδύνου πχ διαβήτη.

«Έχουμε πλέον μια νέα γενιά φαρμάκων. Τα νέα αυτά φάρμακα είναι blockbuster drugs. Πρέπει να εξετάζονται τα μακροπρόθεσμα οφέλη, τόσο στον ασθενή, όσο και στο σύστημα υγείας, και παρατηρούμε ότι για πρώτη φορά υπάρχει τόση κινητικότητα στο συγκεκριμένο πεδίο της αντιμετώπισης της παχυσαρκίας». Πάντα, είπε ο κ. Πέτρου, «πρέπει να εξετάζεται με προσοχή η σχέση οφέλους κινδύνου και η σχέση κόστους οφέλους. Η παχυσαρκία είναι νόσος και δεν μπορεί να χρησιμοποιούνται αντιδιαβητικά φάρμακα για σκοπούς lifestyle». Δυστυχώς, επεσήμανε, «τείνει να επικρατήσει το σλόγκαν: Eat, inject, repeat (φάε, κάνε ένεση, επανέλαβε)».

Φάρμακα υπό μελέτη και πρώτα αποτελέσματα

Η επιλογή του φαρμάκου κατά της παχυσαρκίας πρέπει να λαμβάνει υπόψη το κλινικό και βιοχημικό προφίλ του ασθενούς, τις συννοσηρότητες και τις αντενδείξεις φαρμάκων, καθώς και τον αναμενόμενο βαθμό απώλειας βάρους.  Μένει επίσης να φανεί εάν η ιατρική ακριβείας μπορεί να προσφέρει εξατομικευμένες λύσεις σε άτομα με παχυσαρκία και αν μπορεί να αντιπροσωπεύει το μέλλον της φαρμακευτικής διαχείρισης βάρους μαζί με την ανάπτυξη νέων, πολύ ισχυρών φαρμάκων κατά της παχυσαρκίας», ανέφερε από πλευράς του ο Γιάννης Σαρηγιάννης. «Άλλο GLP-1, ανάλογο, πέραν της  σεμαγλουτίδης, είναι το tirzepatide (Mounjaro), το οποίο ακόμα δεν έχει κυκλοφορήσει στην Ευρώπη».

«Τόσο η σεμαγλουτίδη όσο και η τιρζεπατίδη υποβλήθηκαν σε τυχαιοποιημένες, ελεγχόμενες με εικονικό φάρμακο δοκιμές για την παχυσαρκία, με αξιοσημείωτη μείωση του βάρους. Η τιρζεπατίδη σε δόση 10 έως 15 mg την εβδομάδα πέτυχε μείωση σωματικού βάρους >20%. Η σεμαγλουτίδη σε δόση 2,4 mg (Wegovy )πέτυχε μείωση ~17%. Αυτές οι ποσοστιαίες αλλαγές στο σωματικό βάρος είναι 7-9 φορές περισσότερες από ό,τι παρατηρούνται με το εικονικό φάρμακο (μείωση 2-3%)».

Η από του στόματος λήψη σεμαγλουτίδης, με το σκεύασμα Rybelsus,  βεβαίως δεν κατέχει άδεια για χορήγηση σε παχύσαρκους ασθενείς.

 «Άλλα από του στόματος φάρμακα GLP-1 βρίσκονται υπό ανάπτυξη που μπορούν να ληφθούν με τροφή, συμπεριλαμβανομένων δύο από την Pfizer. Η εταιρεία δημοσίευσε πρόσφατα δεδομένα για το danuglipron, το οποίο προορίζεται να χρησιμοποιείται ως χάπι  δύο φορές την ημέρα σε άτομα με διαβήτη τύπου 2, με καλά αποτελέσματα, ενώ δοκιμάζει άλλο ένα, το lotiglipron».

Υπό μελέτη βρίσκονται εξάλλου «οι αγωνιστές της αμυλίνης σε συνδυασμό με GLP-1 αγωνιστές». Επίσης, «αναστολείς του SGLT-2. Οι ουσίες αυτές αυξάνουν την αποβολή της γλυκόζης μέσω των ούρων, μειώνοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα μέσω ενός μηχανισμού ανεξάρτητου από την ινσουλίνη (σε συνδυασμό με μετφορμίνη). Περαιτέρω, αναστολείς επαναπρόσληψης νευροδιαβιβαστών όπως ντοπαμίνης, σεροτονίνης και νοραδρελανίνης (κεντρικώς δρώντα ανορεξιογόνα, με τις προοπτικές για αυτά ωστόσο να μην είναι ενθαρρυντικές αφού παρόμοιο σκεύασμα είχε κυκλοφορήσει και στο παρελθόν αλλά αποσύρθηκε για λόγους ασφαλείας».

ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

Eat, inject, repeat

Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου το παλεύω με το βάρος και τις δίαιτες. Για να είμαι ειλικρινής, και πολύ συχνά το λέω, έχω διαπιστώσει πως «αν δεν κλείσεις το στόμα σου βάρος δεν χάνεις». Με αυτή την τακτική, κάποτε το παράκανα και είχα βρεθεί αντιμέτωπη και με σοβαρή διατροφική διαταραχή. Θα ήταν ψέματα να πω ότι δεν έχω χρησιμοποιήσει ποτέ σκευάσματα για την απώλεια βάρους. Καταγράφω τις προσωπικές μου εμπειρίες γιατί είναι ένα πράγμα να θέλεις να διατηρηθείς στα κιλά σου ή να χάσεις πέντε, έξι, δέκα κιλά (κατηγορία στην οποία ανήκω), και είναι άλλο πράγμα να κινδυνεύεις από την παχυσαρκία. Δυστυχώς το «eat, inject, repeat» έχει γίνει της μόδας, όπως της μόδας θα γίνει και το όποιο χάπι κυκλοφορήσει πρώτο το επόμενο διάστημα. Η παχυσαρκία είναι ασθένεια. Κάποιοι άνθρωποι χρειάζονται αυτά τα σκευάσματα. Το θέλω να χάσω πέντε κιλά για να πάω παραλία, δεν εμπίπτει σε αυτή την κατηγορία.