Η τελευταία δέσμη εισηγήσεων της Διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης προωθείται στα ανώτατα κλιμάκια της ΕΕ. Στην πρωτεύουσα της Ιρλανδίας έπεσε η αυλαία μιας ιστορικής και πρωτόγνωρης σε παγκόσμια κλίμακα διαδικασίας.

Με την ολοκλήρωση των εργασιών της τελευταίας ομάδας Ευρωπαίων πολιτών στο πλαίσιο της Διάσκεψης για το μέλλον της Ευρώπης, στις 27 Φεβρουαρίου στο Κάστρο του Δουβλίνου, μια ιστορική διαδικασία ήρθε σε πέρας. Είναι η πρώτη πρωτοβουλία σε ευρωπαϊκή κλίμακα τόσο κοντά στον πολίτη, μια διαδικασία «από κάτω προς τα πάνω». Με αγωνία, προβληματισμό αλλά και πολλές προσδοκίες για την Ευρώπη του μέλλοντος, οι 200 πολίτες που συγκεντρώθηκαν στην ιρλανδική πρωτεύουσα εργάστηκαν πάνω στην πολύ-θεματική «Ισχυρότερη οικονομία, κοινωνική δικαιοσύνη και απασχόληση, Εκπαίδευση, πολιτισμός, νεολαία και αθλητισμός, Ψηφιακός μετασχηματισμός».

Τα συμπεράσματά τους συμπυκνώθηκαν σε μια δέσμη συνολικά 48 εισηγήσεων. Για την υλοποίηση όλων αυτών, η ομάδα των Ευρωπαίων πολιτών ζήτησε ως «όπλα» τη νομοθεσία, την εκπαίδευση, περισσότερες ευρωπαϊκές αρμοδιότητες, υπηρεσίες ελέγχου, χρηματοδοτήσεις, φοροαπαλλαγές, κυρώσεις.

Δύο Κύπριοι και τέσσερις Ελλαδίτες ήταν ανάμεσα στους 200 πολίτες που επιλέγηκαν τυχαία και δειγματοληπτικά από τα κράτη μέλη και κατέληξαν σε 51 εισηγήσεις, οι οποίες τέθηκαν σε ψηφοφορία. Από αυτές, οι 48 συγκέντρωσαν πάνω από το 70% των ψήφων όπως απαιτούνταν κι έτσι προωθήθηκαν στην ολομέλεια της Διάσκεψης που θα λάβει χώρα στις αρχές Μαρτίου στο Στρασβούργο. Είκοσι πολίτες από αυτούς που βρέθηκαν στο Δουβλίνο θα συναντήσουν εξήντα ακόμη από τις υπόλοιπες τρεις ομάδες που βρέθηκαν τις προηγούμενες εβδομάδες σε Φλωρεντία, Βαρσοβία και Μάαστριχτ και οι συνολικά 80 έχουν επιφορτιστεί με την εκπροσώπηση των Επιτροπών στην Ολομέλεια της Διάσκεψης, όπου θα διαμορφωθούν οι τελικές προτάσεις.

Τον Μάρτιο και τον Απρίλιο θα πραγματοποιηθούν τρεις συνεδριάσεις στο Στρασβούργο των 80 πολιτών -το 1/3 των οποίων θα είναι ηλικίας μεταξύ 16 και 25 ετών- μαζί με εθνικούς βουλευτές και ευρωβουλευτές. Οι άλλες τρεις ομάδες ασχολήθηκαν με τις θεματικές «Ευρωπαϊκή δημοκρατία / αξίες και δικαιώματα, κράτος δικαίου, ασφάλεια» (Φλωρεντία), «Κλιματική αλλαγή, περιβάλλον/υγεία» (Βαρσοβία) και «Η ΕΕ στον κόσμο / μετανάστευση» (Μάαστριχτ). Η εργασία και των τεσσάρων ομάδων στηρίζεται από εμπειρογνώμονες και ακαδημαϊκούς. 

Οι τελικές προτάσεις της Ολομέλειας θα παρουσιαστούν τον Μάιο στο Εκτελεστικό Συμβούλιο της Διάσκεψης, το οποίο συμπροεδρεύεται από τον Βέλγο ευρωβουλευτή Γκι Φέρχοφστατ, τον Υφυπουργό Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Γαλλικής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ Κλεμάν Μπον και την Κροάτισσα Αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αρμόδια για τη Δημοκρατία και τη Δημογραφία, Ντουμπράβκα Σουίτσα. Στη συνέχεια, το Εκτελεστικό Συμβούλιο θα συντάξει και θα δημοσιεύσει τα συμπεράσματα της Ολομέλειας της Διάσκεψης και θα παρουσιάσει το τελικό αποτέλεσμα της Διάσκεψης σε έκθεση προς τη Μικτή Προεδρία των τριών θεσμικών οργάνων της ΕΕ.

Αυτός είναι και ο λόγος που η Διάσκεψη για το Μέλλον της Ευρώπης θεωρείται μια μοναδική σε παγκόσμια κλίμακα και επίκαιρη πρωτοβουλία που φιλοδοξεί να προσφέρει στους πολίτες την πεποίθηση ότι συμμετέχουν σε μια διαδικασία κοντά στα πρότυπα της άμεσης δημοκρατίας. Ευρωπαίοι πολίτες κάθε ηλικίας, από όλα τα κοινωνικά στρώματα κι όλες τις γωνιές της Ένωσης, συμμετέχουν στη διαμόρφωση του μέλλοντος του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.

Εντούτοις, στις συνεδριάσεις αυτές φάνηκαν οι διαφορές στις πολιτικές που εφαρμόζει κάθε χώρα και κατά συνέπεια οι διαφορετικές προτεραιότητες που προέβαλε ο κάθε πολίτης-σύνεδρος. Οι χώρες του Νότου όπως η Ιταλία, η Ελλάδα, η Κύπρος, έδειξαν για παράδειγμα μεγαλύτερο ενδιαφέρον για θέματα εργασιακά, διαφάνειας, κοινωνικής πολιτικής και κοινωνικής δικαιοσύνης, ενώ όλοι συμφώνησαν για την αβεβαιότητα της οικονομίας, για το ψηφιακό μέλλον, την ισότητα των φύλων και τα ανθρώπινα δικαιώματα. 

Στις συνεδριάσεις κάθε υποομάδας, κάθε μέλος υπέβαλε τις προτάσεις και παρατηρήσεις του στη μητρική του γλώσσα και μέσω προσωπικού τάμπλετ, γινόταν αυτόματη μετάφραση στις 27 γλώσσες της ΕΕ, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα να εκφραστούν όλοι απερίσπαστα και να γίνεται άμεση ανταλλαγή απόψεων και εμπειριών. Μια άλλη δυσκολία που αντιμετώπισαν οι σύνεδροι, οι οποίοι έχουν επιλεγεί «τυχαία»  ήταν να συμπυκνώσουν τις πολυάριθμες θέσεις τους ώστε να πάρουν τη μορφή συγκεκριμένων και αιτιολογημένων προτάσεων, προσπάθεια που αποτυπώθηκε στις 48 συστάσεις.

Οι πολίτες εργάστηκαν με ενθουσιασμό αλλά και με συγκρατημένη αισιοδοξία ότι οι εισηγήσεις τους θα ληφθούν σοβαρά υπόψη στα ανώτατα κλιμάκια. Συμφωνούσαν πάντως ότι η διαδικασία αυτή πρέπει να μείνει ζωντανή και να τροφοδοτεί τα ευρωπαϊκά όργανα με τη δυναμική των κοινωνιών. Υπό την προϋπόθεση πάντα ότι οι τα θεσμικά όργανα της Ένωσης θα τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους και να αξιοποιήσουν τις συστάσεις και το όραμα της βάσης για την Ευρώπη του μέλλοντος.

Οι εργασίες στο Δουβλίνο, όπως κι αυτές που ακολουθούν τις επόμενες εβδομάδες στο Στρασβούργο, γίνονται στη σκιά του πολέμου στην Ουκρανία. Η πλειοψηφία των συνέδρων εξέφρασαν τη συμπαράστασή τους στην Ουκρανία.

Η εμπειρίες των πολιτών από Κύπρο και Ελλάδα 

Μέλη της ελληνικής και κυπριακής αντιπροσωπείας Ευρωπαίων πολιτών που έλαβαν μέρος στη Διάσκεψη μίλησαν για το πώς βίωσαν την εμπειρία.

Τρύφων Ανδρέου, 63, Λεμεσός: «Είναι μια μοναδική εμπειρία να γνωρίζεις από τόσο κοντά τους Ευρωπαίους σε επίπεδο πολιτών και να συνεργάζεσαι μαζί τους. Οι πολίτες προβληματίζονται σοβαρά πάνω σε όλα τα θέματα που αφορούν τη ζωή τους. Έχουν γίνει παραγωγικές συζητήσεις και προέκυψαν σοβαρές προτάσεις. Το ερώτημα είναι πώς και πόσο θα ληφθούν υπόψη και αν θα τολμήσουμε να χτίσουμε μια νέα Ευρώπη, ανθρωποκεντρική. Υπάρχει απόσταση ανάμεσα στο πώς θέλει και πώς ονειρεύεται ο απλός κόσμος την Ευρώπη και πώς οι ‘κεφαλές’. Μέχρι σήμερα ποτέ δεν ακούστηκε η φωνή του πολίτη στην πράξη. Εμείς βάλαμε τα υλικά, ετοιμάσαμε τη σούπα, όμως τη φωτιά πρέπει να την ανάψει η ΕΕ. Είναι σαφές ότι το να είμαστε φιλικοί και συνεννοήσιμοι μεταξύ μας δεν ήταν ποτέ πρόβλημα. Αυτό που διαπιστώσαμε έμπρακτα εδώ είναι ότι υπάρχει Ευρώπη δύο και τριών ταχυτήτων. Εμείς προτάσσαμε θέματα που άλλοι Ευρωπαίοι συμπολίτες μας τα απολαμβάνουν και τα έχουν λύσει εδώ και δεκαετίες.»

Στέφανη Ηρακλέους, 21, Λευκωσία: «Είχα την ευκαιρία να μάθω από πρώτο χέρι τι συμβαίνει και ισχύει σε άλλες χώρες αλλά και στην Κύπρο. Νιώθω πιο ενημερωμένη κι ίσως και αισιόδοξη για το μέλλον. Η Ευρώπη μπορεί να προσφέρει ασφάλεια στον εργασιακό τομέα. Αν αυτά που είπαμε ακουστούν, θεωρώ ότι στο εγγύς μέλλον θα είναι πολύ καλύτερα τα πράγματα. Η ΕΕ δείχνει ότι μετά το πάθημα του Brexit θέλει να ακούσει τους πολίτες της, ν’ αφουγκραστεί το όραμά τους για την Ευρώπη για να δουν τι πήγε λάθος και τι μπορούν ν’ αλλάξουν».

Καλλιόπη Μαυρομμάτη, 49, Άγιος Νικόλαος Κρήτης: «Ως εμπειρία ήταν φοβερή. Όμως υπάρχει μια δυσπιστία για το αν όλα αυτά δεν θα έχουν κάποια κατάληξη και την αποδοχή που πρέπει από τα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Το κλίμα ήταν βαρύ λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, είναι λίγο προσποιητό να μιλάς για δικαιοσύνη, ελευθερία και ανθρώπινα δικαιώματα όταν μαίνεται πόλεμος στην Ευρώπη και τον παρακολουθείς χωρίς ουσιαστικά να κάνεις  κάτι. Η ΕΕ θα έπρεπε να είναι μια ισότιμη συμμαχία ισχυρών κρατών. Ωστόσο, έγινε ένα πρώτο βήμα κι αν τα επόμενα βήματα είναι τα κατάλληλα, αν η συνέχεια είναι ανάλογη, τότε ίσως έχει αποτελέσματα. Επιτέλους, ο απλός Ευρωπαίος πολίτης έχει φωνή και δεν επιλέγεται σύμφωνα με την ιδεολογία του και τη συμμετοχή του σε κόμματα». 

Βάιος Παντούλας, 42, Ηράκλειο Κρήτης: «Το κυριότερο όφελος που αποκομίσαμε είναι η διαπίστωση ότι μπορεί να ερχόμαστε από πολλές διαφορετικές χώρες με διαφορετικά βιοτικά επίπεδα, όμως τα προβλήματα είναι σχεδόν τα ίδια. Πριν έρθω ήξερα, έτσι γενικά, ότι οι λ.χ. οι Γερμανοί περνούν καλύτερα από εμάς. Εντούτοις, έμαθα ότι ειδικότερα στη γερμανική επαρχία υπάρχουν ανάλογες δυσκολίες στην καθημερινή ζωή.» 

Σοφία Καλογήρου, 23, Αθήνα: «Συνειδητοποιήσαμε ότι δεν έχουμε μόνο εμείς προβλήματα. Κάθε χώρα έχει τα δικά της. Εγώ ασχολήθηκα περισσότερο με τον ψηφιακό μετασχηματισμό και τις ψευδείς ειδήσεις κι είχαμε την ευκαιρία να αναπτύξουμε κάποιες ιδέες για το πώς διαχειριζόμαστε τις προκλήσεις της εποχής. Δεν μπορώ να ξέρω πόσες από τις εισηγήσεις μας θα γίνουν πράξη, αλλά αν γίνουν σιγά- σιγά η Ευρώπη θα πάει ένα βήμα παραπέρα. Η διαδικασία αυτή έπρεπε να είχε θεσμοθετηθεί χρόνια πριν».

Αριστείδης Γάιρος, 21, Θεσσαλονίκη: «Δίνεται η δυνατότητα και στους νεαρότερους πολίτες να νιώσουν ότι μετράνε κι αυτοί. Η Ευρώπη πρεσβεύει τη δημοκρατία και ως Έλληνες, που έχουμε μια ιδιαίτερη γνώση για το από πού προήλθε κ.λπ. νιώσαμε με κάποιον τρόπο σαν να επανήλθαμε στην άμεση δημοκρατία της Αρχαίας Αθήνας, σε μια ιδιάζουσα μορφή. Για πρώτη φορά η Ευρώπη κατά κάποιον τρόπο εφαρμόζει την άμεση δημοκρατία μέσα στους θεσμούς της. Στους ανθρώπους της νέας γενιάς έχει εδραιωθεί μια απολιτίκ θεώρηση. Οι νέοι ασχολούνται περισσότερο με πιο απλά θέματα της καθημερινότητάς τους και δεν αντιλαμβάνονται ότι το να γυρίσεις την πλάτη στις αποφάσεις που σε αφορούν γυρνάει μπούμερανγκ. Όμως, δεν μπορείς ν’ αναγκάσεις μια ολόκληρη γενιά ν’ ασχοληθεί με τα κοινά. Πρέπει να δοθεί η αντίληψη ότι η καθημερινότητά τους εξαρτάται από τα κέντρα αποφάσεων και πως ότι συμβαίνει στα όργανα της ΕΕ έχει άμεσο αντίκτυπο στη ζωή τους. Και το ελάχιστο να αλλάξει, είναι μία σημαντική πρόοδος».

Οι 48 συστάσεις

Οι 48 συστάσεις προς τους εκπροσώπους των ευρωπαϊκών θεσμών αφορούν την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας και την ανάγκη διαφύλαξης των θέσεων εργασίας, την κοινωνική δικαιοσύνη -που απαιτεί σύγκλιση των πολιτικών των κρατών μελών και εντός των κρατών μελών σε πολλά πεδία- το νέο ψηφιακό περιβάλλον με τις δυνατότητες, τους κινδύνους και κυρίως το δικαίωμα για όλους στην ψηφιακή εκπαίδευση, το δημογραφικό -που δείχνει την εξασθένιση του ανθρώπινου δυναμικού της ευρωπαϊκής ηπείρου- τη δημοκρατία, την ενέργεια, με στόχο μικρότερη εξάρτηση και προσιτή ενέργεια, καθώς και την προστασία του περιβάλλοντος και του κλίματος, παράμετρος που συνιστάται να διατρέχει όλο το φάσμα της παραγωγικής και καταναλωτικής διαδικασίας. 

Η ανησυχία για τη διασφάλιση της εργασίας και ενός αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης αναδεικνύεται σε πολλές προτάσεις. Μια απ’ αυτές αφορά τον κατώτατο μισθό και μία άλλη το κατώτατο εισόδημα. Παρότι υπάρχει σχετική ευρωπαϊκή Οδηγία συνιστάται να υπάρχει ευρωπαϊκός έλεγχος για την τήρησή της, ενώ για τον καθορισμό του θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη το κόστος ζωής και η αγοραστική αξία σε κάθε κράτος-μέλος. Στο πλαίσιο της εργασίας ζητείται ένα ρυθμιστικό πλαίσιο για την «έξυπνη» εξ αποστάσεως, διαδικτυακή εργασία, ώστε να διασφαλιστούν ποιοτικές θέσεις εργασίας.

Στην προστασία της απασχόλησης στοχεύουν και οι συστάσεις που αφορούν την εναρμόνιση της φορολογικής πολιτικής στην ΕΕ, ώστε να εκλείψουν οι φορολογικοί παράδεισοι εκτός και εντός της ΕΕ και οι κολοσσιαίες εταιρίες να μην πληρώνουν λιγότερα από τις μικρομεσαίες που αποτελούν τη μεγάλη πλειονότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.

Συνιστάται επίσης η αναγνώριση σε ευρωπαϊκό επίπεδο των πιστοποιητικών επαγγελματικής κατάρτισης που λαμβάνονται στα κράτη- μέλη, ενώ από τα σχολικά θρανία να γίνεται η πρώτη γνωριμία με την αγορά εργασίας με μια μορφή επιδοτούμενης επαγγελματικής μαθητείας. Οι Ευρωπαίοι πολίτες συστήνουν πάντως η επαγγελματική ζωή να είναι ισορροπημένη με την προσωπική.

Μεγάλο ενδιαφέρον αλλά και ανησυχία συγκεντρώνει το διαδίκτυο, διαφορετικές πτυχές του οποίου περιλαμβάνονται σε πολλές συστάσεις με μία απ’ αυτές να ζητάει την υποδομή των τηλεπικοινωνιών και του ίντερνετ να τεθεί υπό τον έλεγχο των κρατικών αρχών και όχι των μονοπωλίων. Ζητείται αξιόπιστη και γρήγορη σύνδεση, ψηφιακή κατάρτιση για όλους και κυρίως για την εκπαίδευση, ώστε ο ψηφιακός μετασχηματισμός να γίνει με δίκαιο τρόπο.

Σε άλλες συστάσεις σημειώνεται ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός πρέπει να είναι «ασφαλής» και «ηθικός» και ζητείται από την ΕΕ να αυξήσει τις αρμοδιότητές της για το παράνομο περιεχόμενο και το κυβερνοέγκλημα χρηματοδοτώντας προγράμματα, ζητώντας αυστηρές κυρώσεις σε όλα τα κράτη μέλη και ενισχύοντας τις δυνατότητες της Europol.

Τους συνέδρους απασχόλησαν ιδιαίτερα οι ψευδείς ειδήσεις, για την αντιμετώπιση των οποίων προτείνεται εκπαίδευση στα σχολεία από νωρίς, νομοθεσία και ψηφιακή πλατφόρμα που θα επαληθεύουν την καλή λειτουργία των αλγορίθμων. Εξίσου ανησυχητική θεωρείται και η παραβίαση των προσωπικών δεδομένων και του κανονισμού GDPR ο οποίος χρήζει βελτίωσης για να γίνει πιο κατανοητή τη λειτουργία του.

Επισημάνθηκε ακόμη η ανάγκη να ενθαρρυνθούν στην εκπαίδευση δεξιότητες όπως η ανάγκη του διαλόγου, η κριτική σκέψη, η αναζήτηση επαλήθευσης, στοιχεία που θα δυναμώσουν τα παιδιά και αργότερα ενήλικες -και πολίτες- όχι μόνον στην εργασία αλλά και στην αναγνώριση του τι αποτελεί ψευδή είδηση, χωρίς να χρειάζεται να ζητήσει βοήθεια σε τρίτους, ιδιώτες ή θεσμούς.

Για την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής προτείνεται ένα βασικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα που θα αναγνωρίζεται σε όλη την ΕΕ, καθώς και πολιτιστικές και κοινωνικές ανταλλαγές σε όλες τις χώρες. Στηρίζεται επίσης η πολυγλωσσία και η εκμάθηση των αγγλικών ως βασικό μάθημα από το Δημοτικό με το σκεπτικό ότι θα αυξήσει τις δυνατότητες των πολιτών για επικοινωνία και θα ενισχύσει την ευρωπαϊκή ταυτότητα.

Η Ευρώπη καλείται επίσης να ενθαρρύνει τη γεννητικότητα αυξάνοντας τις υπηρεσίες για τη φροντίδα των παιδιών, με φορολογικά κίνητρα για τα παιδικά προϊόντα, αλλά και με κίνητρα κοινωνικής κατοικίας και σταθερής εργασίας. Συνιστάται επίσης η προώθηση της κοινωνικής πολιτικής με περισσότερες αρμοδιότητες στην ΕΕ τόσο στον τομέα της υγείας όσο και για την προστασία των ευάλωτων ομάδων. Ειδική αναφορά γίνεται και στους ηλικιωμένους οι οποίοι αυξάνονται ποσοστιαία έναντι των νέων ηλικιών στην ΕΕ και πρέπει να διασφαλίσουν μια αξιοπρεπή ζωή, τόσο με βοήθεια στο σπίτι όσο και με κατάρτιση στο ίντερνετ, αλλά και με δυνατότητα συνέχισης του εργασιακού βίου όταν αυτό είναι δυνατόν.

Στις προτεραιότητες αναφέρεται η ανάγκη προώθησης της ισότητας των γυναικών που υπολείπονται μισθολογικά και στην εργασιακή εξέλιξη, αλλά και η ανάγκη ισότιμης αντιμετώπισης των μειονοτήτων. Συνιστάται επίσης η ΕΕ να εγγυηθεί ίσα οικογενειακά δικαιώματα σε όλα τα κράτη μέλη περιλαμβανομένων του γάμου και της υιοθεσίας.

Αποστολή στο Δουβλίνο: Γιώργος Σαββινίδης