Για τη βρετανική πλευρά είναι πολύ ξεκάθαρο πως δεν υφίσταται άλλο πλαίσιο από εκείνο που καθορίζουν τα Ηνωμένα Έθνη που είναι η διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία, κάτι που φροντίζει να επαναλάβει μιλώντας στον «Φ» ο Βρετανός Ύπατος Αρμοστής, Ιρφάν Σιντίκ.
Δηλώνει ενθαρρυμένος από την πρωτοβουλία και τις ιδέες του Προέδρου Χριστοδουλίδη και εκφράζει την ελπίδα να καταφέρει να πειστεί η τουρκοκυπριακή πλευρά να προσέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Ο Ιρφάν Σιντίκ τονίζει παράλληλα πως εντός του συμφωνημένου πλαισίου λύσης του Κυπριακού υπάρχει χώρος για νέες ιδέες. Διερωτάται γιατί κάτι να θεωρείται ταμπού εφόσον είναι εντός του συμφωνημένου πλαισίου. «Αν το συμφωνημένο πλαίσιο, όπως έχει ερμηνευτεί, δεν έχει αποδώσει αποτέλεσμα, τότε θα πρέπει να έχουμε νέους τρόπους για δώσουμε το αποτέλεσμα που θέλουμε», σημειώνει ο Βρετανός διπλωμάτης.
– Στο Κυπριακό καταγράφεται ένα παρατεταμένο αδιέξοδο για σχεδόν έξι χρόνια. Πιστεύετε ότι οι διαπραγματεύσεις μπορούν να επαναληφθούν;
– Η θέση του νέου Προέδρου είναι ενθαρρυντική. Το έχει θέσει ξεκάθαρα, ότι το Κυπριακό αποτελεί προτεραιότητα γι’ αυτόν. Και έχει σκεφτεί τρόπους να δημιουργήσει κίνητρα για την άλλη πλευρά ώστε να επιστρέψει στις συνομιλίες. Όλα αυτά είναι θετικά. Δεν είναι, όμως, σαφές αν αυτό είναι αρκετό, γιατί τα τελευταία χρόνια οι θέσεις των δύο πλευρών απέχουν όλο και περισσότερο. Ιδιαίτερα από την στιγμή που οι Τουρκοκύπριοι και η Τουρκία υποστηρίζουν λύση δύο κρατών αντί του διεθνώς αποδεκτού μοντέλου της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας. Νομίζω λοιπόν ότι υπάρχει, για όλους μας, μια πρόκληση να πείσουμε τους Τουρκοκύπριους και την Τουρκία να επιστρέψουν πίσω στο μοντέλο που όλοι συμφωνούμε ότι είναι το σωστό. Και δεν είναι ξεκάθαρο πώς θα το κάνουμε αυτό. Αν, δηλαδή, τα κίνητρα στα οποία αναφέρεται ο Πρόεδρος θα είναι επαρκή ή αν θα πρέπει να γίνει κάτι άλλο ώστε να τους πείσουμε.
Ως εκ τούτου πιστεύω ότι τώρα βρισκόμαστε σε μια διερευνητική φάση όπου ο Πρόεδρος εκθέτει τις ιδέες του, προς τα Ηνωμένα Έθνη, προς εμάς και άλλους. Είναι όμως μια ιδιαίτερη περίοδος καθώς ο ίδιος μόλις έχει εκλεγεί, είναι νωπή η εντολή του και έχει και τις δικές του ιδέες, αλλά έχουμε πολύ σύντομα και τις τουρκικές εκλογές. Για εμάς, αν και είναι πολύ σημαντικό να είμαστε ξεκάθαροι σχετικά με τις προσδοκίες και την τοποθέτηση της Κυπριακής Δημοκρατίας και της ελληνοκυπριακής κοινότητας, δεν θα αποτελέσει μεγάλη έκπληξη αν υπάρξει κάποιος δισταγμός από την άλλη πλευρά στο να περιμένουμε για ένα χρονικό διάστημα μέχρι να καθορίσουν την απάντησή τους. Κι αυτό για μετά τις τουρκικές εκλογές.
Νομίζω ότι είναι πραγματικά σημαντικό το να έχουμε μια πολύ ξεκάθαρη πρόταση από την ελληνοκυπριακή πλευρά και από τη διεθνή κοινότητα, και νομίζω ότι αυτό είναι που τίθεται στο τραπέζι τώρα. Ο Πρόεδρος βρισκόταν στις Βρυξέλλες αυτή την εβδομάδα για συζητήσεις με τους ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ελπίζω ότι θα υπάρξει μεγαλύτερη σαφήνεια σχετικά με το ποια θα είναι η προσφορά της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ελπίζω ότι ως αποτέλεσμα αυτού, θα μπορέσουμε να έχουμε μια ξεκάθαρη θέση από την Τουρκία και τους Τουρκοκύπριους. Βέβαια, νομίζω ότι θα χρειαστεί να περιμένουμε μέχρι τις τουρκικές εκλογές για να φτάσουμε εκεί.
– Θα δούμε και κάποιες πρωτοβουλίες από πλευράς Ηνωμένου Βασιλείου προς την κατεύθυνση της προσπάθειας για επανεκκίνηση των συνομιλιών;
– Στο παρελθόν, είχαμε σε ορισμένες περιπτώσεις αναλάβει πρωτοβουλία όταν η κατάσταση ήταν λίγο αδρανής και προσπαθήσαμε να τονώσουμε τα πράγματα στο Κυπριακό. Δεν νομίζω ότι αισθανόμαστε την ανάγκη να το κάνουμε αυτό τώρα. Υπάρχει μια ώθηση από τη νέα κυβέρνηση της Κυπριακής Δημοκρατίας και τον νέο Πρόεδρο. Το ενδιαφέρον μας είναι να στηρίξουμε τις προσπάθειες του νέου Προέδρου για να επαναρχίσουν οι συνομιλίες. Δεδομένου ότι ο Πρόεδρος έχει ένα σαφές όραμα, δεν νομίζω ότι θα έχει νόημα να φέρουμε εμείς νέες ιδέες.
Έχω συναντήσεις με την τουρκοκυπριακή ηγεσία και θα την ενθαρρύνω για να υπάρξει από μέρους της θετική ανταπόκριση, όπως θα ενθαρρύνουμε και την κυβέρνηση της Τουρκίας. Αλλά με δεδομένο το γεγονός ότι τώρα βρίσκονται σε προεκλογική περίοδο, δεν ξέρω πόση προσοχή θα δώσουν στην πρωτοβουλία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Αλλά σίγουρα μετά τις εκλογές τους, θα συνεχίσουμε να τους πιέζουμε αν διαπιστώσουμε ότι η προσφορά και η πρωτοβουλία του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας εξακολουθεί να μην πείθει τους Τούρκους και τους Τουρκοκύπριους να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Ίσως να υπάρξει ανάγκη για κάποιες νέες ιδέες, αλλά δεν νομίζω ότι είμαστε ακόμα σε αυτή τη θέση.
– Συνήθως, όταν μιλάμε για το Κυπριακό, η αναφορά νέων ιδεών δεν αντιμετωπίζεται κατά τρόπο θετικό.
– Είμαι διπλωμάτης εδώ και 25 χρόνια. Έχω εργαστεί σε πολλά περίπλοκα πολιτικά ζητήματα, αλλά όχι στο Κυπριακό. Και μου είναι πολύ σαφές ότι υπάρχει τεράστια ευαισθησία στη ρητορική και το σέβομαι αυτό. Αλλά την ίδια στιγμή, στο μυαλό μου υπάρχει και η άποψη πως αν δεν έχεις δει καμία πρόοδο σε σχεδόν 50 χρόνια, ίσως θα έπρεπε να είσαι λίγο λιγότερο ευαίσθητος όσον αφορά τη ρητορική. Γιατί υπάρχει η ανάγκη για δημιουργικότητα, και γιατί χρειάζεσαι νέους τρόπους προσέγγισης του ζητήματος. Διαφορετικά, είναι πολύ πιθανό να έχουμε τα ίδια αποτελέσματα. Έτσι, από τη δική μου οπτική γωνία βλέπω ότι ο Πρόεδρος φέρνει νέες ιδέες μέσω της επικέντρωσής του στα κίνητρα της ΕΕ, μέσω της προθυμίας του να μην συγκρατηθεί από κάποια ταμπού γύρω από το τι μπορεί να προσφερθεί στην άλλη πλευρά. Εγώ δεν φέρνω νέες ιδέες. Νομίζω ότι ο Πρόεδρος φέρνει νέες ιδέες με την ελπίδα ότι θα γίνουν αποδεκτές. Αλλά αν αυτές δεν είναι σε θέση να φέρουν την άλλη πλευρά πίσω στο τραπέζι, ίσως χρειαζόμαστε ακόμη περισσότερες νέες ιδέες. Αλλά αυτές οι νέες ιδέες δεν θα πρέπει να παρερμηνευθούν ότι αποτελούν ένα νέο συνολικό πλαίσιο.
Το συνολικό πλαίσιο, η συνολική προσέγγιση, η διεθνώς συμφωνημένη προσέγγιση είναι αυτή που θέτουν τα Ηνωμένα Έθνη με τις παραμέτρους που θέτει η διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα. Αυτό που πάντα λέγαμε είναι ότι δεν είναι μια πολύ στενά κανονιστική προσέγγιση. Είναι ένα αρκετά ευρύ πλαίσιο. Τι σημαίνει πλήρης πολιτική ισότητα; Τι σημαίνει να έχουμε μια ομοσπονδία; Τι σημαίνουν η διζωνικότητα και η δικοινοτικότητα; Μπορούν να ερμηνευτούν με διαφορετικούς τρόπους. Έτσι, εντός του συμφωνημένου πλαισίου, υπάρχει ακόμη χώρος για νέες ιδέες και αυτό είναι το μόνο για το οποίο μιλάμε.
Τουλάχιστον από την πλευρά του Ηνωμένου Βασιλείου, δεν μιλάμε για τίποτα άλλο πέρα από το συμφωνημένο πλαίσιο. Αλλά αν, αν το συμφωνημένο πλαίσιο, όπως έχει ερμηνευτεί, δεν έχει ακόμη αποδώσει τα αποτελέσματα, τότε, φυσικά, θα πρέπει να έχουμε νέους τρόπους να δούμε το συμφωνημένο πλαίσιο για να αποδώσουμε τα αποτελέσματα που θέλουμε. Δεν νομίζω ότι αυτό είναι αμφισβητούμενο ή θα πρέπει να αποτελεί ταμπού. Και αν κάποιοι θεωρούν ότι αυτό είναι κάτι που πρέπει να επικριθεί, νομίζω ότι μπορούν να κοιτάξουν τον εαυτό τους, διότι κατά μία έννοια, είναι αυτοί που καθυστερούν τη διευθέτηση. Διότι, ξέρετε, εφόσον είναι εντός του συμφωνημένου πλαισίου, γιατί να είναι κάτι ταμπού, όλα θα πρέπει να είναι στο τραπέζι, εφόσον είναι εντός του συμφωνημένου πλαισίου.
Η απογοήτευση οδήγησε την τουρκική πλευρά σε άλλες επιλογές
– Η τουρκική πλευρά επιμένει στη λύση των δύο κρατών. Πώς μπορούν να πειστούν να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να συζητήσουν στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου;
– Νομίζω ότι είναι μια πραγματικότητα ότι η τουρκοκυπριακή ηγεσία και η Τουρκία βρίσκονται σε μία πολύ διαφορετική θέση. Και νομίζω ότι αξίζει να αναρωτηθείτε, γιατί βρίσκονται σε διαφορετική θέση. Υπήρξαν χρονικές περίοδοι κατά τις οποίες η τουρκοκυπριακή ηγεσία ήταν πολύ προσηλωμένη στη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα, όπως υπό την ηγεσία του κ. Ακιντζί. Αλλά νομίζω είναι η αποτυχία στο να σημειωθεί πρόοδος, λόγω της απογοήτευσης που ένιωσαν ότι τίποτα δεν προχώρησε, που οδήγησε την τουρκοκυπριακή ηγεσία και την Τουρκία στο να μετακινηθούν σε μια διαφορετική θέση.
Έτσι, νομίζω ότι κατά μία έννοια, αυτό που πρέπει να αντιμετωπίσουμε δεν είναι απαραίτητα οι προτάσεις που έχουν καταθέσει, αλλά η ρίζα αυτού που προκαλεί αυτή την απογοήτευση από την έλλειψη προόδου. Και η αίσθηση, όπως μου έχουν πει πολλές φορές στις συζητήσεις μου μαζί τους, είναι πως αυτοί πληρώνουν περισσότερο από τους Ελληνοκύπριους το κόστος της έλλειψης προόδου. Το αν αυτό είναι σωστό ή λάθος, είναι ένα διαφορετικό θέμα.
Αυτή είναι η αντίληψη τους, ότι η Κυπριακή Δημοκρατία είναι μέλος της ΕΕ, διεθνώς αναγνωρισμένη και επωφελείται από όλες τις δεσμεύσεις με την ΕΕ. Η κοινωνικοοικονομική κατάσταση στη Δημοκρατία και είναι πιο προηγμένη και υπάρχει περισσότερη ανάπτυξη από ότι στο βορρά. Στο βορρά λένε ότι ‘είμαστε απομονωμένοι έχουμε εμπάργκο, δεν επωφελούμαστε από την ύπαρξη στήριξης από την ΕΕ και έτσι η κοινωνικοοικονομική μας ανάπτυξη είναι ασθενέστερη’. Άρα έχουμε, υποστηρίζουν, ισχυρότερο κίνητρο και επιθυμία στο να φτάσουμε σε μια διευθέτηση ώστε να επωφεληθούμε από του να είμαστε σε ένα ενωμένο νησί. Βλέπουν ότι η άλλη πλευρά τους το αρνήθηκε αυτό, επειδή ψήφισε κατά του δημοψηφίσματος το 2004 και ότι οδηγήθηκαν σε ναυάγιο οι συνομιλίες του Κραν Μοντάνα. Αυτή είναι η αντίληψή τους. Αισθάνονται ότι πρέπει να ακολουθήσουν μια διαφορετική προσέγγιση, επειδή η προηγούμενη προσέγγιση δεν τους απέδωσε.
Αν μπορούμε συλλογικά να τους δείξουμε ότι το προηγούμενο πλαίσιο, ίσως με μια νέα προσέγγιση σε αυτό, μπορεί ακόμα να αποδώσει γι’ αυτούς, νομίζω ότι μπορούν να πειστούν να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Αλλά αν πιστεύουν ότι θα προσεγγίσετε τα πράγματα με τον ίδιο τρόπο όπως στο παρελθόν χωρίς καμία διαφορά, τότε γιατί να περιμένει κανείς να δει διαφορετικά αποτελέσματα από την ίδια προσέγγιση. Αυτός ήταν ο ορισμός του Αϊνστάιν για την παραφροσύνη, ότι δηλαδή ‘δοκιμάζεις το ίδιο πράγμα και περιμένεις διαφορετικό αποτέλεσμα;’.. Φυσικά, δεν πρόκειται να υπάρξει διαφορετικό αποτέλεσμα αν δοκιμάσετε το ίδιο πράγμα. Χρειάζεται μια διαφορετική προσέγγιση.
H EE μπορεί να προσφέρει οφέλη στην Τουρκία
– Εδώ, λοιπόν, η ΕΕ μπορεί να διαδραματίσει κάποιο ρόλο.
– Νομίζω ότι η ΕΕ αποτελεί μέρος της λύσης. Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν αποτελεί πλέον μέρος της ΕΕ, οπότε δεν μπορώ να μιλήσω για την ΕΕ. Αλλά ξέρετε, η ΕΕ έχει πολλά οφέλη που μπορεί να προσφέρει στους Τουρκοκύπριους και στην Τουρκία, τα οποία είναι σημαντικά και θα πρέπει να αποτελέσουν μέρος της λύσης. Στο παρελθόν, υπήρξε μια προσέγγιση εδώ στη Δημοκρατία ότι θα πρέπει να χρησιμοποιείται η ΕΕ ως ένας τρόπος για να τιμωρηθεί και να πιεστεί η Τουρκία και οι Τουρκοκύπριοι. Μέσα από το πάγωμα των ενταξιακών, με ακύρωση εφαρμογής ορισμένων θεμάτων γύρω από το εμπόριο ή τη βοήθεια στο βορρά. Αυτό που μου είπε ο Πρόεδρος, το οποίο νομίζω ότι είναι μια ευπρόσδεκτη αλλαγή στην προσέγγιση, είναι ότι αναγνωρίζουμε ότι αυτό δεν λειτούργησε και τώρα αντί να χρησιμοποιούμε την ΕΕ ως μορφή πίεσης, θέλουμε να τη χρησιμοποιήσουμε ως μορφή κινήτρου για να προσφέρουμε αυτά τα πράγματα τώρα, να μην τα κρατάμε πίσω, και να δούμε αν μπορούμε να επανέλθουμε και να καταλήξουμε σε συμφωνία, τότε αυτό θα είναι στη διάθεσή σας. Και νομίζω ότι αυτή είναι μια καλή προσέγγιση.
Ξεκάθαρα δυτικός ο προσανατολισμός της Κύπρου
– Ο πόλεμος στην Ουκρανία φαίνεται να έχει φέρει την Κύπρο πιο κοντά στη Δύση. Πως βλέπει το Ηνωμένο Βασίλειο αυτή την εξέλιξη;
– Η Κύπρος είναι μέλος της ΕΕ εδώ και 20 χρόνια. Είναι πλήρως δεσμευμένη σε αυτό. Δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ. Στο παρελθόν η Κύπρος συνήθιζε να είναι αρκετά ενεργή στο κίνημα των αδέσμευτων, αλλά νομίζω ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία ξεκαθάρισε ότι ο προσανατολισμός της Κύπρου είναι ξεκάθαρα προς τη Δύση. Μια εισβολή αυτής της μορφής, μια παράνομη εισβολή αυτής της μορφής στην Ευρώπη αποτελεί αποκήρυξη, απόρριψη όλων όσων πρεσβεύει η ΕΕ: κράτος δικαίου, ανθρώπινα δικαιώματα, δημοκρατία, κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα. Και όλα αυτά είναι πράγματα για τα οποία η Κύπρος έχει δεσμευτεί σθεναρά. Έχει αποσαφηνιστεί ότι αυτό το είδος της ανένταχτης εξισορρόπησης δεν είναι πλέον εφικτό. Και η Κύπρος έχει δεσμευτεί πλήρως για την εφαρμογή των κυρώσεων της ΕΕ για την έγκριση της αξίας της ατζέντας της ΕΕ που μόλις εξέθεσα. Αυτό είναι πολύ ευπρόσδεκτο για το Ηνωμένο Βασίλειο, διότι καθιστά σαφές ότι είμαστε όλοι στην ίδια ομάδα που απορρίπτει την παράνομη εισβολή της Ρωσίας, που υπερασπίζεται αυτές τις αξίες και αυτές τις αρχές του διεθνούς δικαίου και που τις προστατεύει, που τις προωθεί μέσω δράσεων όπως η εφαρμογή των κυρώσεων.
«Καμιά αλλαγή στην προσέγγιση μας στο Κυπριακό»
– Θα ήθελα να ρωτήσω πώς έχει αλλάξει η εξωτερική πολιτική του Ηνωμένου Βασιλείου για την Κύπρο μετά το Brexit; Βλέπουμε μια εστίαση στις διμερείς σχέσεις.
– Δεν νομίζω ότι υπήρξε αλλαγή στην προσέγγισή μας στο Κυπριακό πρόβλημα. Αλλά φυσικά, υπήρξε αλλαγή στην προσέγγισή μας στις διμερείς μας σχέσεις με την Κύπρο. Έτσι, πριν από το 2016, είχαμε μια σχέση που καθοριζόταν κατά πολλούς τρόπους από την κοινή συμμετοχή στην ΕΕ και ένα μεγάλο μέρος της αλληλεπίδρασης και της δέσμευσής μας γινόταν μέσω της ΕΕ. Και έτσι, από τότε που αποχωρήσαμε από την ΕΕ, όχι μόνο με την Κύπρο, αλλά με πολλές και σχεδόν όλες τις χώρες της ΕΕ, επενδύσαμε στον επαναπροσδιορισμό των σχέσεών μας με μια πολύ ισχυρότερη διμερή έννοια.
Αυτό που αποσκοπεί το μνημόνιο κατανόησης στρατηγικής συνεργασίας που υπεγράφη τον περασμένο Νοέμβριο, είναι να εντοπίσουμε όλους τους τομείς στους οποίους έχουμε ισχυρή συνεργασία, δυνατότητες συνεργασίας και να δεσμευτούμε να επενδύσουμε και να αναπτύξουμε αυτούς τους τομείς με διμερή τρόπο. Ελπίζουμε να δούμε μια ενίσχυση των διμερών μας σχέσεων εκτός ΕΕ με τρόπο που θα είναι επωφελής και για τις δύο χώρες μας. Αλλά αυτό δεν επηρεάζει το κυπριακό πρόβλημα, διότι η θέση μας σε αυτό και η υποστήριξή μας για είναι μια διευθέτηση στη βάση των συμφωνημένων διεθνών παραμέτρων δεν έχει αλλάξει.
Αλλά νομίζω ότι για παράδειγμα, σε πολλούς τομείς όπου έχουμε πολλά κοινά σημεία. Ένας τομέας, για παράδειγμα, όπου ξέρω ότι το Brexit έχει περιπλέξει λίγο τη σχέση μας είναι η εκπαίδευση. Είμαστε πολύ περήφανοι που πριν από το Brexit είχαμε πολλούς Κύπριους φοιτητές που σπούδαζαν στο Ηνωμένο Βασίλειο. Το Brexit σήμαινε ότι οι Κύπριοι φοιτητές πρέπει τώρα να πληρώνουν πλήρη δίδακτρα εξωτερικού, τα οποία είναι πολύ ακριβά σε σύγκριση με το καθεστώς διδάκτρων της χώρας τους και έτσι πολλοί από αυτούς επιλέγουν να μην σπουδάσουν στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ένα από τα πράγματα που ελπίζουμε να αντιμετωπίσουμε είναι η εξεύρεση τρόπων – αν και δεν έχουμε ακόμη απάντηση – υποτροφιών ή κάποιων άλλων τρόπων για να μπορέσουμε να συνεχίσουμε να διευκολύνουμε τις σπουδές των Κυπρίων φοιτητών στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Όσον αφορά την εξωτερική πολιτική, πριν από το Brexit, είχαμε τις συζητήσεις μας για τις εξωτερικές υποθέσεις της ΕΕ, όπου συμφωνούσαμε πράγματα από κοινού. Αλλά τώρα, μέσω αυτού του ετήσιου διαλόγου, θα έχουμε συζητήσεις για σημαντικά θέματα όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία και η υποστήριξή μας προς την Ουκρανία. Και η σταθερή μας στάση για την υποστήριξη του διεθνούς δικαίου, της κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας, η οποία είναι επίσης σημαντική για την Κύπρο, στην απάντησή μας προς τη Ρωσία και την επιβολή κυρώσεων. Έτσι, ένας άλλος τομέας, για παράδειγμα, μέσω της διμερούς συνεργασίας στον οποίο επιδιώκουμε να επενδύσουμε, είναι η αμοιβαία υποστήριξη και συνεργασία μας στην εφαρμογή των κυρώσεων. Για παράδειγμα, έχουμε αρκετά ανεπτυγμένη υποδομή γύρω από την εφαρμογή των κυρώσεων. Και στην Κύπρο, είναι ένας σχετικά νέος τομέας. Έτσι, συνεργαζόμαστε με την κυπριακή κυβέρνηση για να τη στηρίξουμε στο έργο της να δημιουργήσει ένα είδος γραφείου για την εφαρμογή των κυρώσεων στο πλαίσιο του Υπουργείου Οικονομικών.