Γιώργος Α. Γεωργίου: Γύρω από τον Μακάριο δρούσε ένα δίκτυο πρακτόρων

Μέσα από το βιβλίο του «Ο πράκτορας που πρόδωσε τον Μακάριο», ο Γιώργος Α. Γεωργίου, ερευνητής σε θέματα υπηρεσιών Πληροφοριών, ξετυλίγει το νήμα της δράσης του Ρίτσαρντ Γουέλς στην Κύπρο, την περίοδο 1960-1974, ο οποίος κατόρθωσε να στρατολογήσει πράκτορα στο στενό περιβάλλον του προέδρου Μακαρίου στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου.

Το βιβλίο του Γεώργιου Α. Γεωργίου έχει χαρακτηριστεί ως «ένα από τα δυσκολότερα συγγραφικά εγχειρήματα», «συγκλονιστικό και μοναδικό», και επαινέθηκε από τον καθηγητή Διεθνών Σχέσεων Παναγιώτη Ήφαιστο για την πρωτοτυπία, τη βαθιά έρευνα και την τεκμηρίωση. Επιπλέον, η αγγλική του έκδοση («The agent who betrayed Makarios») απέσπασε την κορυφαία διάκριση να συστήνεται επίσημα από τον Σύνδεσμο Πρώην Αξιωματικών Υπηρεσιών Πληροφοριών των ΗΠΑ (AFIO). Πρόκειται για μια συναρπαστική ιστορική έρευνα που αποκαλύπτει το αθέατο παρασκήνιο της κυπριακής τραγωδίας.

-Ποια νέα στοιχεία φέρνει στο φως η δεύτερη επαυξημένη έκδοση του βιβλίου «Ο πράκτορας που πρόδωσε τον Μακάριο»; Στον χρόνο που μεσολάβησε από την πρώτη έκδοση, εντοπίστηκαν δύο νέες μαρτυρίες για τη στρατολόγηση του γραμματέα του Μακαρίου από τον κατάσκοπο της CIA, Ρίτσαρντ Γουέλς (Richard Welch). Η πρώτη προέρχεται από αδημοσίευτη συνέντευξη του συναδέλφου του, Ρόναλντ Έστες (Ronald Estes), ο οποίος είχε υπηρετήσει μαζί του στην Κύπρο τη δεκαετία του 1960 και δήλωσε: «Στην Κύπρο ο Γουέλς στρατολόγησε τον ιδιαίτερο γραμματέα του Μακαρίου. Ξέραμε κάθε ανάσα που έπαιρνε ο Μακάριος». Η δεύτερη βρίσκεται στα αδημοσίευτα, απόρρητα απομνημονεύματα του Έστες, όπου γίνεται λόγος για «προσωπικό γραμματέα». Αυτή η κρίσιμη διαφοροποίηση στην ορολογία («ιδιαίτερος» έναντι «προσωπικού») αναλύεται διεξοδικά, προσφέροντας νέα στοιχεία για την ταυτότητά του. Παράλληλα, αποκαλύπτονται η διπλωματική κάλυψη και η διεύθυνση κατοικίας του Γουέλς στη Λευκωσία. Ένα νέο κεφάλαιο («Ο Richard Welch ως διπλωμάτης») καταγράφει την περιοδεία του στα κρασοχώρια της Λεμεσού και τις συναντήσεις του με βουλευτές, βιομηχάνους, εμπόρους και συνδικαλιστές, αναδεικνύοντας πώς δικτυώθηκε στην πολιτική και οικονομική ελίτ του τόπου. Φωτίζεται επίσης ο ρόλος Κύπριου ανώτερου υπαλλήλου της αμερικανικής πρεσβείας, που συνεργαζόταν με τον Welch και ήταν σημαίνων παράγοντας στον Ιππόδρομο και στον Κυπροαμερικανικό Σύνδεσμο, ενώ η βιβλιογραφία έχει επικαιροποιηθεί με νεότερες εκδόσεις.

-Πόσο διαβρωμένο ήταν το περιβάλλον του Προεδρικού την περίοδο 1960-1977, ώστε να επιτρέψει τη διείσδυση πρακτόρων; Στη νεοσύστατη Κυπριακή Δημοκρατία, η αντικατασκοπεία —ο εντοπισμός Κυπρίων στρατολογημένων από ξένες υπηρεσίες— ήταν ουσιαστικά ανύπαρκτη. Σε ένα κατεξοχήν προσωποπαγές κράτος, οι στενοί συνεργάτες του Προέδρου αποτελούσαν κύριο στόχο των κατασκόπων, για να γνωρίζουν τις προθέσεις του Μακαρίου στο απόγειο του Ψυχρού Πολέμου. Η αντιπαράθεση ΗΠΑ–ΕΣΣΔ και των δορυφόρων της Μόσχας στον μυστικό κόσμο της κατασκοπείας κορυφώθηκε με βασικό θέατρο επιχειρήσεων το ίδιο το Προεδρικό Μέγαρο και την Αρχιεπισκοπή.

-Ο Γουέλς δολοφονήθηκε στην Αθήνα το 1975 από τη «17 Νοέμβρη». Πόσο επιτυχημένη ήταν η αποστολή του στην Κύπρο και πώς συνδέεται με τη δολοφονία του; Ο Γουέλς ήταν ο πρώτος ελληνόφωνος κατάσκοπος της CIA στη Λευκωσία μετά την Ανεξαρτησία, επιφορτισμένος με την επέκταση των αμερικανικών δικτύων. Η στρατολόγηση του γραμματέα ενός αρχηγού κράτους αποτελεί τον απόλυτο στόχο μιας μυστικής υπηρεσίας· συνεπώς, η επιτυχία του ήταν τεράστια. Εξασφάλισε αδιάλειπτη ροή πληροφοριών όχι μόνο για τις συναντήσεις και τις αποφάσεις του Μακαρίου, αλλά ακόμη και για τις σκέψεις και τις προθέσεις του. Ως πτυχιούχος Ελληνικής Ιστορίας και Λογοτεχνίας του Χάρβαρντ, κινείτο με εξαιρετική άνεση σε όλα τα κοινωνικά στρώματα της Κύπρου αλλά και της Ελλάδας, όπου μετατέθηκε ως σταθμάρχης της CIA το 1975. Η υπερβολική του αυτοπεποίθηση και η εκτίμηση ότι η Αθήνα ήταν ασφαλής τον έκαναν να αμελεί τη λήψη μέτρων προστασίας. Όταν αθηναϊκή αγγλόφωνη εφημερίδα δημοσίευσε την πραγματική του ιδιότητα, αποκαλύπτοντας τη θητεία του στη Λευκωσία, η «17 Νοέμβρη» βρήκε στο πρόσωπό του τον πρώτο της δολοφονικό στόχο.

-Η έρευνά σας ανέδειξε και άλλους πράκτορες από τη Σοβιετική Ένωση ή άλλες χώρες; Αποχαρακτηρισμένα αρχεία πρώην κομμουνιστικών κρατών αποκαλύπτουν ότι γύρω από τον Μακάριο δρούσε ένα ολόκληρο δίκτυο πρακτόρων, το οποίο αναλύεται διεξοδικά στο βιβλίο. Το πιο ανησυχητικό εύρημα είναι ότι ορισμένοι συνεργάτες του φαίνεται πως συνέχισαν να διοχετεύουν απόρρητες πληροφορίες σε ξένες μυστικές υπηρεσίες, ακόμα και όταν υπηρετούσαν μετέπειτα Προέδρους της Δημοκρατίας.

-Η κατασκοπεία αυτών των πρακτόρων επηρέασε την πολιτική των διαφόρων χωρών έναντι του Μακαρίου; Αναμφισβήτητα. Στις ΗΠΑ, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ και το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας υπό τον Χένρι Κίσινγκερ διέθεταν μηχανισμό συνεχούς αξιολόγησης των πληροφοριών από τη Λευκωσία. Η πολιτική της Ουάσινγκτον σε κρίσιμα ζητήματα —όπως ο τσεχοσλοβακικός οπλισμός του Μακαρίου και οι εκρηκτικές σχέσεις του με τη χούντα των Αθηνών— χαρασσόταν σε πραγματικό χρόνο. Αντίστοιχα ισχύουν για τις άλλες δυνάμεις της περιόδου.

-Υπάρχει το ενδεχόμενο κάποιοι συνεργάτες του Μακαρίου να διοχέτευαν σε ξένα κέντρα πληροφορίες σε συνεννόηση με τον ίδιο; Φαίνεται ότι αυτό συνέβαινε, π.χ. για να εξασφαλιστεί η στήριξη της Κύπρου από κάποια κράτη στον ΟΗΕ. Ωστόσο, είναι αδύνατο να διακριβωθεί εάν όλες οι επαφές ήταν εγκεκριμένες από τον Μακάριο. Το μόνο βέβαιο είναι ότι ο ίδιος δεν μπορούσε να ελέγξει ούτε την έκταση και το είδος των πληροφοριών που διοχετεύονταν, ούτε αν οι εμπλεκόμενοι λάμβαναν προσωπικά ανταλλάγματα.

-Ποιες ήταν οι πιο σημαντικές πηγές σας; Πέρα από τις αποκαλύψεις του Έστες και τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα της CIA, ήταν ανεκτίμητο το ψηφιοποιημένο αρχείο εφημερίδων του Γραφείου Τύπου και Πληροφοριών. Μέσα από μια καταγγελία του ίδιου του Γουέλς στην Αστυνομία για κλοπή από την οικία του, εντοπίστηκε η άγνωστη διεύθυνσή του στη Λευκωσία! Εξίσου σημαντικά ήταν τα ρεπορτάζ για την περιοδεία του στη Λεμεσό, όπου, υποδυόμενος τον ειδήμονα σε οικονομικά θέματα, έχτιζε μεθοδικά τον κύκλο επαφών και πληροφοριοδοτών του.

-Ποια η συμβολή του βιβλίου σας στην ιστορική έρευνα για την περίοδο που οδήγησε στην καταστροφή του 1974; Στην Κύπρο, η ερευνητική ενασχόληση με τις μυστικές υπηρεσίες είναι σχεδόν ανύπαρκτη, παρότι η δράση τους επηρεάζει τις ιστορικές εξελίξεις. Το βιβλίο αποκαλύπτει την πιθανή ταυτότητα του πράκτορα, η δράση του οποίου προκάλεσε ανυπολόγιστη ζημιά και διευκόλυνε τη διχοτόμηση. Φέρνει επίσης στο φως άγνωστα γεγονότα, απομυθοποιεί κεντρικά πρόσωπα και καταρρίπτει παγιωμένα αφηγήματα για το Κυπριακό.

Info

• Το βιβλίο «Ο πράκτορας που πρόδωσε τον Μακάριο» κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία και στην ιστοσελίδα giorgosgeorgiouresearch.com, ενώ στα αγγλικά διατίθεται διεθνώς ως ebook σε όλες τις μεγάλες πλατφόρμες.

Ελεύθερα 8.11.2026