Μ’ ένα αρχέγονο κυπροκεντρισμό

Δημήτρης Στρατής, «Μνήμη Υπόγεια», εκδόσεις Αρμίδα, 2026

Η ποίηση του Δημήτρη Στρατή είναι ένα διαρκές εγχείρημα αυτοπροσδιορισμού και σε προσωπικό επίπεδο, αλλά και στο επίπεδο πατριδογνωσίας. Αυτό το εγχείρημα είναι εύλογο και ορατό, τόσο λόγω της ηλικίας του ποιητή, όσο και της σταδιακής – εξελικτικής ωρίμανσής του ως δημιουργού.

Χωρίς να ομφαλοσκοπείται, αλλά αναζητώντας τη γνώση και την επίγνωση ιχνηλατεί εαυτόν και την πατρώα γη: «Αγνοούμενος ο θυσιάζων εαυτόν, / μυθοπλασία η παραβολή / χωρίς χάδι, χωρίς θαύμα. / θέριεψε ο φόβος, / κορίτσι βιασμένο η μνήμη μου / Πόλις που αενάως αναγεννάται η ιστορία μου. / Ζωή ημιτελής, μισή πατρίδα. / Απαρασάλευτη η άσωτη πληγή μου». (σελ. 11)

Στην ποίηση του Δ. Στρ. πιστεύω πως υπηρετείται πλέον διάφανα και στοχοπροσηλωμένα ένας αρχέγονος κυπροκεντρισμός. Λόγω και του ουσιαστικού νοηματικού φόρτου θα έλεγα ότι επιχειρείται μια βυθομέτρηση πατριδογνωσίας, πάντα με αντικατακτητικό ηχόχρωμα και αντιστασιακή επίγευση: «… το πιθάρι της Αμαθούντας / έστεκε για αιώνες αγέρωχο / παρατηρώντας καρτερικά… / κουρσάρους και διαγουμιστές… / …Δεν άντεξε άλλο πόνο… / …ούρλιαζε το πιθάρι / την ώρα που το σφιχτόδεναν μεσοπέλαγα / σε μια γαλέρα γαλλική». (σελ. 12 – 13)

Η εντρύφηση στην πατριδογνωσία συνεχίζεται, τόσο στο επίπεδο των συμβολισμών, όσο και στο επίπεδο του νοηματικού φόρτου, πάντα με ιστορικό υπόβαθρο αλλά και σύγχρονους απόηχους: « …έφιππος βρακοφόρος / διαβαίνει μονοπάτι ανηφορικό / στο βάδισμα των αιώνων…». (σελ. 14)

Ο ποιητής χρησιμοποιεί κατά κόρον την αλληγορία, τη μεταφορά, ενίοτε και την προσωποποίηση. Οι ρητορικοί του τρόποι είναι ευκρινείς και εύληπτοι. Την ίδια ώρα λειτουργεί η συμπύκνωση, η αφαιρετικότητα, η υπαινικτικότητα και η υποβολή. Η πατρώα γη, η πατρώα ιστορία, αρχαία και σύγχρονη, παραμένουν τα πιο γερά αγκωνάρια για την ποιητική μετάπλαση όλων των ερεθισμάτων και όλων των ευαισθησιών.

Ο ποιητής αναζητά την ταυτότητά του, τόσο σε προσωπικό όσο και σε εθνικό επίπεδο, πάντα με ιστορική τεκμηρίωση και γνώση. Ο Δ. Στρ. ανήκει στη γενιά των δημιουργών που βιώνουν τα επίχειρα της κυπριακής τραγωδίας, τις μακροπρόθεσμες και συχνά μόνιμες συνέπειες της. Αυτές μεταπλάθει αισθητικά, αυτές βιώνει και διεκτραγωδεί ποιητικά: « …σαράντα έτη μετά / κραδαίνουν μια οδοντοστοιχία χρυσή / κι ένα κασελάκι περιφοράς». (σελ. 23)

Ο Δ. Στρ., όπως και άλλοι ομήλικοι ομότεχνοί του, βλέπει την τραγωδία του ‘74 από το ύψος του σήμερα και την αντικρίζει σωστά στη δυναμική και δυστυχώς δραματική της εξέλιξη μέσα στο χρόνο. Δεν αντιμετωπίζει ως ένα στατικό γεγονός τον Ιούλη του ‘74. Σ’ αυτό το λάθος, ηθελημένα ή μη, υποπίπτουν αρκετοί μεγαλύτεροι και προγενέστεροι ποιητές. Ευτυχώς για τη λογοτεχνία, αυτή η άγονη οπτική γωνία θέασης ολοένα και συρρικνώνεται.

Η γενιά του Δ. Στρ. βιώνει τη σημερινή σκληρή πραγματικότητα δυναμικά και στην εξέλιξη της. Και την μεταπλάθει αισθητικά με επώδυνο ρεαλισμό, πικρία, πόνο και υποδόρια οργή. Το ποίημα που ακολουθεί το είδα να γράφεται μπροστά στα μάτια μου σε μια δημοσιογραφική περιδιάβαση στην περίκλειστη πόλη της Αμμοχώστου: «Βουβοί περιπατητές / στον χρυσό αιγιαλό / πιασμένοι αλυσίδες / αναμοχλεύουμε πέτρες Θεούς /κι ερωτικά αρχικά στην άμμο … / … Κάποιοι παρατήρησαν πρώτοι / τον ποιητή να ξεπροβάλλει σαν αστραπή, / με φανέλα αμάνικη / μ’ ένα ποδήλατο κι ένα μολύβι στ’ αυτί / είχε την όψη Aίαντα / που αναζητούσε τον χαμένο αδελφό / το ξίφος και την καρδιά του, / χάθηκαν οι μαντατοφόροι;». (σελ. 27)

Τα ποιητολογικά ποιήματα του Δ. Στρ. έχουν στοιχεία που παραπέμπουν σε σταδιακή κατάκτηση διακριτού προσωπικού ύφους. Και αναφέρομαι σε στοιχεία όπως αφαιρετικότητα, ελλειπτικότητα, αμφισημία, υπαινικτικότητα. Ο ποιητής ωριμάζει συνεχώς υφολογικά. Κι αυτό διότι παιδεύεται και εκπαιδεύεται. Π.χ. εν είδει οδηγιών προς ναυτιλλομένους, λέει: «Στο δεξί του χέρι μια λύρα, / ένα απόκρυφο ευαγγέλιο στο αριστερό / ‘Ζήσε χωρίς περικοπές του τρόμου’ / ‘Μίλα για τον φτωχούλη στον απέναντι δρόμο’ / ‘Πορεύσου σαν πλανόδιος γητευτής παλμών’ / είπε ο γέρο – σοφός / κι ανηφόρησε κατά το αυγερινό αγέρι». (σελ. 66)

Σε ένα άλλο ποίημα ποιητικής ο Δ. Στρ. μέμφεται τον ορθολογισμό των συνετών, καθώς είναι φύση κριτική η φύση της ποίησης: «Η λογική γιγνώσκει επιβλητικά / το συναίσθημα συνδιαλέγεται αλήτικα. / Η λογική σε χίλια στόματα / το συναίσθημα σ΄ ένα στέρνο». (σελ. 70) Στο ίδιο ποίημα ο ποιητής αναγνωρίζει την αδυναμία του συναισθηματισμού, πλην όμως τον υμνωδεί και τον υπηρετεί. Εξάλλου, αυτή είναι η μοίρα των ποιητών: «Πάντα το συναίσθημα υποχωρεί / αποσύρεται άτακτα / υφέρπει, / περιμένοντας κρίσης ώρα / να μετρήσει τις ήττες του / να χασκογελάσει στο τέλος… / …με λογική». (σελ.70)

Η κριτική φύση του ποιητή δεν εξαντλείται μόνο στα κυπροκεντρικά, εθνικά ζητήματα. Η σκωπτική διάθεσή του εκτείνεται και στο αστικό πεδίο. Επιστρατεύει την ειρωνεία διακωμωδώντας τις σύγχρονες κοινωνικές σχέσεις: «Αγαπημένοι μας γείτονες / στη δική μας πολυκατοικία / δεν υπάρχουν κοινόχρηστα / καθείς πληρώνει τον λογαριασμό / αναλόγως συνειδήσεως, / τα δε ενοίκια εισπράττονται / αναλόγως της ημετέρας κρίσεως… / …Στην πολυκατοικία ετούτη / καθίσταται κατηραμένη / η χρήση ανελκυστήρα, / να μην ξεσκουριάσει ουδείς / κυττάρων ανυψωτήρα». (σελ. 28)

Ο Δ. Στρ. είναι νέος άνθρωπος, τι πιο φυσικό, να γράφει στίχους γεμάτους τρυφερότητα, αγάπη για τη ζωή, έμπλεους ευφορίας – ευδιαθεσίας, αισιοδοξίας. Έστω κι αν σ΄ αυτούς ιχνηλατούνται μικρές ρωγμές θλίψης: « …είδα ένα κοριτσάκι / σηκωμένο στις μύτες των ποδιών / με μάτια γαντζωμένα στον ουρανό / να κλαίει γοερά, / για εκείνο το ουράνιο τόξο / που έσβησαν με γρήγορες συρραφές / τα γκρίζα σύννεφα». (σελ. 41)

g.frangos@cytanet.com.cy

Ελεύθερα, 8.11.2026