Δρομολαξιά: Νέα ευρήματα φωτίζουν τις απαρχές ενός σημαντικού κέντρου της Εποχής του Χαλκού (εικόνες)

Για πρώτη φορά αποκαλύφθηκαν στρωματογραφημένα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και διαγνωστική κεραμική που τεκμηριώνουν κατοίκηση από τον 15ο έως τον 17ο αιώνα π.Χ.

Νέα δεδομένα για τις απαρχές του Χαλά Σουλτάν Τεκκέ, ενός από τα σημαντικότερα αστικά και εμπορικά κέντρα της μεσογειακής Εποχής του Χαλκού, έφερε στο φως η φετινή ανασκαφική περίοδος στη Δρομολαξιά-Βυζακιά.

Για πρώτη φορά, η Σουηδική Αποστολή αποκάλυψε στρωματογραφημένα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και διαγνωστική κεραμική που χρονολογούνται στον 15ο έως τον 17ο αιώνα π.Χ., προσφέροντας νέα στοιχεία για την πρώιμη κατοίκηση και την εξέλιξη του οικισμού.

Μέχρι σήμερα, τα αρχαιότερα αστικά κατάλοιπα που είχαν εντοπιστεί στις ανασκαφές χρονολογούνταν στον 14ο αιώνα π.Χ. Αν και είχαν βρεθεί παλαιότερα διάσπαρτα όστρακα κεραμικής από το τέλος της Μέσης και την πρώιμη Ύστερη Εποχή του Χαλκού, αυτά δεν συνδέονταν με σύγχρονα στρώματα κατοίκησης. Η ανακάλυψη της φετινής περιόδου αποτελεί, επομένως, σημαντικό ορόσημο για την αρχαιολογική έρευνα στη θέση, καθώς συμβάλλει στον προσδιορισμό του χρονολογικού και πολιτισμικού πλαισίου μέσα στο οποίο αναπτύχθηκε το μεταγενέστερο αστικό κέντρο.

Οι ανασκαφές πραγματοποιήθηκαν κατά τους μήνες Φεβρουάριο, Μάιο και Ιούνιο του 2026, με επίκεντρο την Αστική Συνοικία 1 εντός του οικισμού, ενώ παράλληλα συνεχίστηκαν συμπληρωματικές έρευνες στο νεκροταφείο. Την αποστολή διηύθυναν ο καθηγητής Πέτερ Μ. Φίσερ του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ και η καθηγήτρια Τερέζα Μπίργκε των Πανεπιστημίων Γκέτεμποργκ και Βέρνης, με τη συμμετοχή διεθνούς ομάδας ειδικών και φοιτητών.

Τα ευρήματα και οι παλαιότερες φάσεις κατοίκησης

Τα νέα αρχαιολογικά δεδομένα προέρχονται από τα Στρώματα 4, 5 και 6 της στρωματογραφικής ακολουθίας της θέσης. Στο Στρώμα 4 εντοπίστηκαν χαρακτηριστικά κεραμικά σύνολα, μεταξύ των οποίων κεραμική White Slip I, με μονόχρωμα και δίχρωμα διακοσμημένα παραδείγματα, Base-ring I, δίχρωμη τροχήλατη κεραμική, καθώς και κεραμικά Black and Red Slip.

Η εισηγμένη κεραμική αυτής της φάσης περιορίζεται, μέχρι στιγμής, σε αδρακτόσχημες φιάλες τύπου Anatolian Red Lustrous Wheel-made. Αξιοσημείωτη είναι η πλήρης απουσία αιγαιακής κεραμικής από τα συγκεκριμένα επίπεδα, στοιχείο που επιβεβαιώνει προηγούμενες παρατηρήσεις ότι οι εισαγωγές από τη μυκηναϊκή πολιτισμική σφαίρα έφθασαν στο αποκορύφωμά τους αργότερα, κατά τον ύστερο 14ο και τις αρχές του 13ου αιώνα π.Χ.

Στα Στρώματα 5 και 6, αντίθετα, οι κεραμικές White Slip I και Base-ring I απουσιάζουν σχεδόν πλήρως, με εξαίρεση λίγα πιθανά παραδείγματα Proto White Slip και Proto Base-ring. Τα σύνολα κυριαρχούνται ολοένα περισσότερο από αγγεία που συνδέονται με τη μετάβαση από τη Μέση στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού, καθώς και με την περίοδο της Μέσης Κυπριακής ΙΙΙ. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται οι κατηγορίες Red-on-Red, Red-on-Black και White Painted IV–VI.

Η σύνθεση των ευρημάτων προσφέρει σημαντικές ενδείξεις για την πρωιμότερη κατοίκηση που έχει τεκμηριωθεί μέχρι σήμερα στο Χαλά Σουλτάν Τεκκέ και επιτρέπει την καλύτερη κατανόηση των διαδοχικών φάσεων της ανάπτυξής του.

Ένα από τα μεγαλύτερα εμπορικά κέντρα της Εποχής του Χαλκού

Το Χαλά Σουλτάν Τεκκέ κάλυπτε έκταση έως και 50 εκταρίων, γεγονός που το καθιστά τη μεγαλύτερη γνωστή θέση της Εποχής του Χαλκού στην Κύπρο. Ιδρύθηκε στα τέλη του 17ου αιώνα π.Χ., κατά τη μετάβαση από τη Μέση στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού, και γνώρισε περίπου πέντε αιώνες ακμής, μέχρι την καταστροφή και την εγκατάλειψή του γύρω στο 1150 π.Χ.

Η οικονομική του ισχύς βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό στην παραγωγή και την εξαγωγή χαλκού. Σωροί σκωρίας, μεταλλεύματα χαλκού, κάμινοι και χωνευτήρια αποτελούν μαρτυρίες εκτεταμένων μεταλλουργικών δραστηριοτήτων εντός της πόλης. Οι πρώτες ύλες, που εξορύσσονταν στην οροσειρά του Τροόδους, υποβάλλονταν σε επεξεργασία τοπικά και εξάγονταν μέσω του καλά προστατευμένου λιμανιού της.

Ιδιαίτερα κατά τον 14ο και τον 13ο αιώνα π.Χ., η θέση εξελίχθηκε σε σημαντικό εμπορικό κόμβο, προσελκύοντας εμπόρους από ολόκληρη τη Μεσόγειο και πέρα από αυτήν. Το εύρος των εισηγμένων αγαθών που έχουν εντοπιστεί μαρτυρεί τη συμμετοχή της σε εκτεταμένα δίκτυα εμπορίου μεγάλων αποστάσεων, με προελεύσεις που εκτείνονται από τη Σαρδηνία στα δυτικά έως το Αφγανιστάν και την Ινδία στα ανατολικά, και από τη Βαλτική στον βορρά έως τη Νουβία στον νότο.

Η ανασκαφική περίοδος του 2026 πραγματοποιήθηκε με τη συνεργασία ερευνητών του Ινστιτούτου Κύπρου. Η καθηγήτρια Κίρσι Λόρεντς και η δρ Γιούκο Μιγιαούτσι διεξήγαγαν βιοαρχαιολογικές μελέτες, ενώ ο καθηγητής Σορίν Χερμόν συνέβαλε με προηγμένη δισδιάστατη και τρισδιάστατη τεκμηρίωση, καθώς και με μη καταστροφικές αναλύσεις αρχαιολογικών υλικών.

Τα αποτελέσματα της φετινής έρευνας προσθέτουν νέα στοιχεία για τις πρώιμες φάσεις του Χαλά Σουλτάν Τεκκέ και φωτίζουν τις διαδικασίες μέσα από τις οποίες ο οικισμός εξελίχθηκε σε ένα από τα σημαντικότερα αστικά και εμπορικά κέντρα της Εποχής του Χαλκού στην ανατολική Μεσόγειο.