Φιλοξενούμενες εικόνες στη Λευκωσία

Οι οθόνες ως μεταίχμιο στην παλιά πόλη.

Το πρότζεκτ με τίτλο «Objects in the mirror may be closer than they appear» συγκεντρώνει 14 έργα κινούμενης εικόνας από εννέα καλλιτέχνες και προτείνει μια ιδιαίτερη συνθήκη θέασής τους: διασκορπισμένα σε βιτρίνες, ταράτσες και δωμάτια εννέα κτιρίων της παλιάς πόλης της Λευκωσίας, τα έργα προσκαλούν μια αναρώτηση για την ίδια τη δύναμη της αφήγησης και για το πόσο ελαστική είναι η ίδια η πόλη στο να επιτρέπει τη συνάντηση με το εφήμερο και το φευγαλέο.

Σε παραγωγή του PSI Foundation και επιμέλεια της Ευαγόριας Δαπόλα, το πρότζεκτ αναπτύσσει μια ξεχωριστή σχέση με την πόλη προτείνοντας ταυτόχρονα έναν λόγο να ακολουθήσει κανείς μια εναλλακτική διαδρομή στους δρόμους της, που δεν περνά από τα συνήθη αξιοθέατα ή σημεία συνάντησης.

Όπως αναφέρει η Δαπόλα, «η ίδια η πόλη είναι ήδη μια οθόνη και τα έργα δεν επιδιώκουν να ξεφύγουν από αυτήν. Μας προτρέπουν να συντονιστούμε με τα κρυφά ρεύματά της.» Τι σημαίνει το ότι η πόλη είναι ήδη μια οθόνη; Εδώ κυριαρχεί ένα παράδοξο: η πόλη φιλοξενεί εικόνες αλλά και προστατεύεται πίσω από αυτές, αφού η επιφάνεια που δείχνει μια εικόνα είναι και αυτή που κρύβει ό,τι βρίσκεται πίσω της.

Ένα πρότζεκτ που διασκορπίζει την κινούμενη εικόνα στον ιστό της παλιάς Λευκωσίας ανοίγει ερωτήματα που προκύπτουν από τη φύση της οθόνης ως επιφάνειας όπου ‘παίζεται’ μια σχέση με την αλήθεια (η οθόνη ως επιφάνεια εμφάνισης), με την ψευδαίσθηση της απόστασης (η οθόνη ως καθρέφτης) και με την εγγύτητα που διαψεύδει την απόσταση και αποκαλύπτει το σώμα του θεατή (η οθόνη ως πεδίο σχέσεων).

Ο τίτλος δανείζεται την προειδοποίηση που είναι τυπωμένη στα καθρεφτάκια των αυτοκινήτων: ο καθρέφτης κάνει το κοντινό να φαίνεται μακρινό και η φράση υπενθυμίζει ότι αυτό που φαίνεται μακρινό βρίσκεται ήδη πιο κοντά.

Ο περίπατος ξεκινά στον Πολυχώρο ΜΕΡΕΣ, όπου παρουσιάζονται τα έργα «ΖΕΙ» του Κωνσταντίνου Ταλιώτη (2022), «Lacerate» της Janis Rafa (2020), «Directors’ Commentary (Stromboli)» του Αριστοτέλη Νικόλα Μοχλούλη (2024) και «He Loves a Bodiless Dream» του Αλέξανδρου Πισσούριου (2022). Τα έργα διαπραγματεύονται καταστάσεις όπου η ισχύς και η μονιμότητα κλονίζονται.

Στο «ΖΕΙ» ο Ταλιώτης καταγράφει τη μεταφορά του μνημειώδους αγάλματος του Αρχιεπισκόπου Μακαρίου Γ’ από την Αρχιεπισκοπή στην κορυφή Θρονί της Μονής Κύκκου: μια μορφή που φαινόταν αμετακίνητη γίνεται αιωρούμενη και δεμένη και παράξενα ευάλωτη. Ο Μοχλούλης υιοθετεί τον ρόλο του σκηνοθέτη και, εκ μέρους του Roberto Rossellini, δίνει στην ταινία μια ερμηνεία που επικαλείται την πρόθεση του δημιουργού, αμφισβητώντας με χιούμορ το ότι η φωνή που συνοδεύει μια εικόνα έχει τη μοναδική εξουσία να την εξηγήσει.

Η Rafa μάς εισάγει στο κλίμα της σήψης ενός μεγαλοαστικού σύμπαντος: ένα πολυτελές σπίτι που κυριεύεται από μια αγέλη σκύλων και μια γυναίκα που ξεφεύγει από τη σιωπηλή, κληρονομημένη βία και ανακτά τη δύναμή της. Ο Πισσούριος, από την άλλη, εμμένει στην καταγραφή ενός σώματος που λούζεται κάτω από υπαίθρια ντουζιέρα, σε φιλμ 16mm χωρίς μοντάζ, ένα έργο για την κουήρ επιθυμία ως παρατεταμένο βλέμμα και όχι ως κατοχή.

Στον χώρο «Αισχύλου 35» παρουσιάζονται τα έργα «Deniz: bir, iki, üç» της Μαρίας Αναστασίου (2013), «Bird» του Στέλιου Καλλινίκου (2022) και «Seven Types of Dust» της Δανάης Ηώ (2024), με κοινό θεματικό άξονα την έννοια της πολλαπλότητας. Στο «Deniz» καταγράφεται σε ασπρόμαυρο φιλμ 16mm μια φιγούρα που κινεί αργά μια βεντάλια, κοιτάζοντας κατάματα τον φακό, ενώ μια φωνή μετράει ρυθμικά «ένα, δύο, τρία». Εδώ η κάμερα αποκτά χαρακτήρα αμοιβαιότητας, μετατρέποντας τον χρόνο και τη χειρονομία σε μια διαρκή επανάληψη.

Ο Καλλινίκου παρατηρεί διακριτικά ένα ζευκαλάτη να χτυπά με το ράμφος του τον πλαϊνό καθρέφτη ενός αυτοκινήτου. Το πουλί συναντά εκεί όχι έναν αντίπαλο, αλλά την ίδια του την αντανάκλαση, μια εικόνα την οποία αδυνατεί να αποκωδικοποιήσει. Η Ηώ εισέρχεται στη Θήβα, όπου αρχαία ερείπια, καλλιέργειες, ανασκαφικές τομές και αυτοκινητόδρομοι συνυπάρχουν στο ίδιο έδαφος. Το τοπίο ξεφεύγει διαρκώς από τα συστήματα χαρτογράφησης που του επιβάλλονται, αφήνοντας τη σκόνη, ύλη σε διαρκή μετάβαση, ως το μοναδικό υλικό υπόλειμμα αυτής της διαφυγής.

Συνεχίζοντας το θέμα της πολλαπλότητας, στο The Gym παρουσιάζεται το έργο «Like a Wheel Within a Wheel» (2025) του Αλέξανδρου Πισσούριου. Με μια κάμερα 16mm, ο Πισσούριος εστιάζει στο σιντριβάνι του Δημοτικού Κήπου της Λευκωσίας, έναν από τους τελευταίους αυθεντικά δημόσιους χώρους της πόλης.

Κινείται γύρω του, πλησιάζει, απομακρύνεται και επιστρέφει, αφήνοντας το υπόλοιπο πάρκο, την πόλη και τους περαστικούς εκτός κάδρου. Στη συνέχεια, γυρίζει το φιλμ πίσω και κινηματογραφεί ξανά πάνω στην ίδια ταινία. Έτσι, το σιντριβάνι εμφανίζεται διπλασιασμένο σε διαφορετικές αποστάσεις και με άλλες εντάσεις φωτός: μια επιφάνεια αδιάκοπης κίνησης και αντανάκλασης, όπου το βλέμμα συσσωρεύεται χωρίς να αναζητεί μια τελική λύση.

Στο Δημοτικό Κέντρο Τεχνών Λευκωσίας – Συνεργασία: Ίδρυμα Πιερίδη (NiMAC), παρουσιάζεται το βίντεο της Janis Rafa, «A sign of prosperity to the dreamer». Το έργο επικεντρώνεται στα λείψανα πουλιών που θηρεύτηκαν παράνομα από ντόπιους, τα οποία ανακάλυψε η καλλιτέχνις. Μέσα από μια σειρά υπόγειων εκρήξεων, το βίντεο αποτυπώνει τη βίαιη, σχεδόν τελετουργική επαναφορά των σωμάτων τους πίσω στον ουρανό.

Στη Σαπφούς παρουσιάζεται το έργο «Water (Held Flow)» (2026) της Κάκιας Κατσελλή, το οποίο χρησιμοποιεί υλικό Super 8 που γύρισε ο πατέρας της καλλιτέχνιδας το 1973–74, σε έναν τόπο που δεν υπάρχει πια όπως τότε. Ένα χέρι απλώνεται, αγγίζει το ρεύμα, αποσύρεται, και το νερό συνεχίζει να ρέει.

Μένουμε με την αίσθηση ότι κάποιος αγγίζει κάτι εύθραυστο χωρίς να το γνωρίζει. Έργο της Κατσελλή παρουσιάζεται επίσης στο cloudy.works, με τίτλο «Tennis Film» (2026). Το έργο αυτό παρακολουθεί τέσσερις άνδρες να παίζουν τένις δίπλα στα τείχη της Λευκωσίας. Η μπάλα πηγαίνει μπρος-πίσω και κρατά ανοιχτό ένα πεδίο σχέσης που υπάρχει μόνο όσο συνεχίζουν να την επιστρέφουν. Με τη λούπα, ο αγώνας δεν τελειώνει ποτέ, και στεκόμαστε εκεί σαν η μπάλα να βρίσκεται ακόμα κάπου στον αέρα.

Στο Kartzin x Visual Voices παρουσιάζεται το έργο του Nadim Choufi «I can’t believe it’s the same sun anymore» (2022). Το έργο γυρίστηκε μήνες μετά την έκρηξη στο λιμάνι της Βηρυτού. Ένα γυάλινο κτίριο γίνεται η επιφάνεια πάνω στην οποία ο ήλιος αντανακλάται και διπλασιάζεται: ένας ήλιος γίνεται δύο. Η κάμερα μένει σταθερή και αφήνει το φως να τρεμοπαίζει, χωρίς το θεαματικό λεξιλόγιο με το οποίο συνήθως αναπαρίσταται η καταστροφή. Το γεγονός επιβιώνει ως διαταραχή στο φως, και ο ήλιος γίνεται μάρτυρας.

Στο Mobhaus design store παρουσιάζονται τρία έργα του Κωνσταντίνου Ταλιώτη:  «Interiors of Cyprus», «Plants of Cyprus» και «People of Cyprus» (2022). Υλικό από κασέτες VHS της δεκαετίας του 1980, με τη χαρακτηριστική θερμότητα του μέσου και γυρισμένο ερασιτεχνικά, συγκεντρώνεται σε τρεις απογραφές του ίδιου κόσμου: τους εσωτερικούς χώρους, τα φυτά και τα πρόσωπα των κυπριακών νοικοκυριών.

Πρόκειται για εικόνες που δεν σκόπευαν ποτέ να χαρτογραφήσουν την κυπριακότητα, και που υπάρχουν με την πλήρη ιδιαιτερότητα και ακρίβεια αυτού που πράγματι υπήρξε.

Τέλος, στην Πενταδακτύλου 15 παρουσιάζεται το έργο της Δανάης Ηώ «Recording Angel» (2025). Οι άγγελοι της καταγραφής σε διάφορες θρησκευτικές και λογοτεχνικές παραδόσεις λειτουργούν ως μεταφορές για τη μνήμη και την ηθική. Στην περίπτωση αυτή η Ηώ μας οδηγεί σε ένα τοπίο από τη Θήβα και την ύπαιθρο της, ενώ ακούγεται η περιγραφή του ελληνικού τοπίου από τον Βρετανό εξερευνητή James H. Skene. Η περιγραφή του ακούγεται σαν μια ιμπεριαλιστική ματιά που κυριαρχεί πάνω στο τοπίο. 

Επιστρέφοντας από τον περίπατο, μένουμε με την εντύπωση ότι οι οθόνες του πρότζεκτ λειτουργούν ως μεταίχμιο. Οι εικόνες στέκονται ακριβώς στα σημεία όπου η πόλη θα μπορούσε να μετατραπεί σε χάρτη εξευγενισμού που κάποιος έχει ήδη σχεδιάσει. Αυτό που δείχνει και αυτό που κρύβει όμως η επιφάνεια μένουν σε ένταση, και η παλιά Λευκωσία -με τα σημάδια της εμπορικής της εποχής, τα φυλάκια και τα σημεία διέλευσης και το ακατάστατο πλέγμα της- αντιστέκεται στην ευθυγράμμιση.

Τα έργα φιλοξενούνται εκεί όπως φιλοξενούνται και πολλοί άνθρωποι που έχουν την ίδια εύθραυστη σχέση με τον χώρο. Δεν προσθέτουν ακόμα ένα στρώμα εικόνας, αλλά μας κρατούν σ’ αυτό το μεταίχμιο για λίγο παραπάνω, σαν να επαναμαγεύουν τη σχέση μας με την πόλη.

Ελεύθερα, 18.10.2026