Σώτος Βοσκαρίδης (BOSS): Η γελοιογραφία δεν έχει όρια. Όρια έχει ο κάθε καλλιτέχνης

Με αφορμή την ομαδική έκθεση στην οποία συμμετέχει στη Λεμεσό, ο Σώτος Βοσκαρίδης, γνωστός ως BOSS, μιλά για την πρώτη γελοιογραφία που δημοσίευσε στον «Φιλελεύθερο», την ελευθερία της σάτιρας και την ευθύνη του δημιουργού, αλλά και για όσα μαθαίνει ο ίδιος από τα παιδιά, όταν τους διδάσκει μέσα από τα σκίτσα του.

-Η συμμετοχή σας στην ομαδική έκθεση στη Λεμεσό με τον τίτλο «Ενν’ ART ετε», φέρνει το έργο σας σε διάλογο με τις ματιές και τις ευαισθησίες άλλων δημιουργών. Τι θα θέλατε να προσέξει ο επισκέπτης όταν σταθεί μπροστά στις δικές σας γελοιογραφίες; Αυτή η Έκθεση πραγματοποιείται μετά από έμπνευση και εισήγηση του αγαπητού φίλου και πολύ ξεχωριστού καλλιτέχνη -ζωγράφου και γελοιογράφου-, Αντώνη Κέλλα, ο οποίος με τον ενθουσιασμό, τη σιγουριά και τη σοβαροαστεία πειθώ του, μας «παρέσυρε» σε ένα πρωτότυπο χορό για «ν’ ART ουμε» συντονισμένα στη Δημοτική Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη της Λεμεσού, με πίνακες σε καμβά και -όπως το όρισε ο Αντώνης- με «Cartoons on Canvas – C.o.C». Η ομαδική μας Έκθεση ενώνει τέσσερις διαφορετικές δημιουργικές φωνές, με στόχο να φέρει τη ζωγραφική και τα σκίτσα και τη γελοιογραφία πιο κοντά στο κοινό της Λεμεσού, και όχι μόνον. Η αφαιρετική και η «κανονική» ζωγραφική συναντούν την αμεσότητα και το διαφορετικό βλέμμα των σκίτσων και των γελοιογραφιών, δημιουργώντας έναν γλυκό διάλογο ανάμεσα στη σιωπή των πινάκων του Αντώνη Κέλλα και της Άντριας Κυριάκου, μιας ξεχωριστής δημιουργού, από τη μια, και στον «θόρυβο» του χιούμορ, των αστείων και της σάτιρας των C.o.C. του Αντώνη, του Άριστου Κακούτα, ενός άριστου φίλου και καλλιτέχνη, και του BOSS, από την άλλη. Σε σχέση με αυτό που με ρωτάτε, όταν ο επισκέπτης σταθεί μπροστά στα δικά μου σκίτσα και  γελοιογραφίες θα μπορεί, ίσως, να διερωτηθεί πώς μπορεί να «αλλάξει αυτός ο κόσμος ή, τουλάχιστον, αυτή η … Μπανανία». Το οποίο, φυσικά, μπορεί να γίνει όταν ο καθένας μας αποφασίσει να αλλάξει -πρώτα- κάτι από τον εαυτό του. Ο σημερινός «ενεργός πολίτης» που διαμαρτύρεται έντονα ή κάνει την επανάστασή του -είτε στον δρόμο, είτε στον καναπέ μπροστά στην τηλεόραση, είτε μέσω του πληκτρολογίου- και ταυτόχρονα έχει από το πρωί, όπως κάθε μέρα, το κρεββάτι του άστρωτο, τότε είναι άδικος ο κόπος του…

-Σπουδάσατε Ηλεκτρονικά και Τηλεπικοινωνίες, αλλά τα πρώτα σας σκίτσα δημοσιεύτηκαν ήδη όταν ήσασταν φοιτητής στο Ανώτερο Τεχνολογικό Ινστιτούτο – πολύ πριν ξεκινήσετε να συνεργάζεστε με εφημερίδες, αλλά και με τον «Φιλελεύθερο». Πότε καταλάβατε ότι η γελοιογραφία δεν ήταν απλώς μια παράλληλη ενασχόληση, αλλά ένας τρόπος να παρατηρείτε και να σχολιάζετε τον κόσμο; Από το Νηπιαγωγείο κατάλαβα ότι ο κόσμος έχει πολλή πλάκα. Στο Δημοτικό και στο Γυμνάσιο μου άρεσε πολύ να σχεδιάζω στα τετράδια και στο μάθημα της Τέχνης ευχάριστα θέματα. Αργότερα, στο ΑΤΙ, όπου σπούδασα Τεχνικός Μηχανικός, άρχισα να κάνω γελοιογραφίες καθηγητών και συμφοιτητών μου, η ενθάρρυνση των οποίων, ιδίως του καθηγητή μας, Γιώργου Δημητριάδη, μου έδωσε περισσότερη αυτοπεποίθηση και ώθηση να προχωρήσω στα επόμενα γελοιογραφικά βήματα.Έτσι τόλμησα να κτυπήσω τηνπόρτα του «Φιλελευθέρου», κρατώντας με τρεμάμενο χέρι μια ποδοσφαιρική γελοιογραφία, όπου ο δημοσιογράφος μ. Δημήτρης Μίτας, αφού με καλοδέκτηκε με πολλή ευγένεια, μου είπε «εν’ πολλά καλόν ρε μιτσή » και με ενθάρρυνε να «κάμω τζι’ άλλα». Έτσι, η πρώτη μου γελοιογραφία δημοσιεύτηκε στον «Αθλητικό Φιλελεύθερο», στις 5 Φεβρουαρίου του 1972, πριν το παιχνίδι -ντέρμπι κορυφής- Ε.Π.Α.- Ανόρθωση στο στάδιο Γ.Σ.Ζήνων Λάρνακας. Περιείχε ένα λογοπαίγνιο που παρέπεμπε στην πρόβλεψη ότι στο παιχνίδι θα γίνουν επεισόδια: ένας ταπελλογράφος ετοίμαζε μια πινακίδα για την επόμενη μέρα που έγραφε «ΕΠΑΝΟΡΘΩΣΗ του σταδίου μας». Όπως και έγινε: φωνές, βρισιές, καυγάδες, αψιμαχίες, επιθέσεις, πέτρες, ξύλα -και ξύλο- και τραυματισμοί, με αποτέλεσμα να χρειαστούν επ.α.νόρθωση τα κιγκλιδώματα, κάποιες καγκελόπορτες κ.ά. Οπότε από άσημος, έγινα αμέσως… διάσημος – ή… the Άσημος. Ο «Φιλελεύθερος», όπως και η «Σατιρική Επιθεώρηση» του αείμνηστου Δασκάλου μας, Γιώργου Μαυρογένη, ήταν τα κύρια γελοιογραφικά μου «γήπεδα». Τώρα, εκτός από το Διαδίκτυο, γελοιογραφώ κυρίως σε πίνακες των σχολείων, όλων των επιπέδων, στην Κύπρο, στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

-Από τη στιγμή που ένα γεγονός σάς κινεί την προσοχή μέχρι να ολοκληρωθεί το σκίτσο, ποια είναι η διαδρομή; Πόση έρευνα, παρατήρηση και σκέψη προηγείται μιας εικόνας που συχνά μοιάζει να σχολιάζει την επικαιρότητα με μια ματιά; Όταν ένας γελοιογράφος, που είναι μελετημένος, αδέσμευτος και με ελεύθερο πνεύμα, έχει όλες του τις αντένες ανοικτές και σε εγρήγορση, το μυαλό του ήρεμο και την καρδιά του καθαρή, τότε οι ιδέες για κάποια σημαντικά -σοβαρά ή ευτράπελα- θέματα, βγαίνουν από μέσα του πολύ εύκολα και αβίαστα.

-Έχετε αποτυπώσει με τα σκίτσα σας περιόδους μεγάλης πολιτικής έντασης, ανάμεσά τους και τη συζήτηση για το Σχέδιο Ανάν. Όταν ξανακοιτάτε σήμερα εκείνες τις γελοιογραφίες, βλέπετε πρώτα το «σχόλιο» της εποχής ή και ένα κομμάτι της κυπριακής ιστορίας; Η μάνα μας και ο πατέρας μας, όπως και οι φωτισμένοι μας Δάσκαλοι, μας έμαθαν όλους πότε να λέμε «Ναι» και πότε να λέμε «Όχι». Κάθε γραμμή και κάθε λέξη στα σκίτσα και τις γελοιογραφίες που δημοσίευσα το 2004, στο βιβλίο «Το Σχέδιο Ανάν με Γελοιογραφίες», εξακολουθούν να ισχύουν.

-Η σάτιρα χρειάζεται την υπερβολή, αλλά υπάρχει και ένα όριο. Πού τοποθετείτε τη δική σας γραμμή ανάμεσα στην αιχμηρή κριτική, τον χλευασμό και την προσβολή; Αλλάζει αυτή η γραμμή ανάλογα με το αν στόχος είναι ένας ισχυρός πολιτικός ή ένας πιο ευάλωτος άνθρωπος; Η γελοιογραφία -και γενικά η σάτιρα- δεν έχει όρια. Όρια, έχει ο κάθε καλλιτέχνης – γελοιογράφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας, μουσικοσυνθέτης, τραγουδιστής κ.λπ. Αυτά τα όρια εξαρτώνται από την παιδεία του, που πήρε από την οικογένειά του και τους φωτισμένους δασκάλους του, την εκπαίδευσή του, τις γνώσεις του, τα παιδικά του ή άλλα ψυχικά τραύματα κ.λπ. Οπότε, σε όλες τις εποχές και σε όλες τις περιπτώσεις, ο κάθε γελοιογράφος και κάθε άλλος καλλιτέχνης είναι υπεύθυνος για τα έργα του, τα οποία υπογράφει. Με το όνομά του, ή το ψευδώνυμό του ή με το … ψευδο-ψευδώνυμό του, όπως είναι το δικό μου, που σημαίνει BOSκαρίδης Sώτος.

-Η πολιτική γελοιογραφία πρέπει να είναι κατανοητή και πέρα από τα σύνορα, αλλά κάθε τόπος έχει τους δικούς του κώδικες και τις δικές του πολιτικές μνήμες. Πόσο δύσκολο είναι, λοιπόν, να χωρέσετε την κυπριακή ιδιαιτερότητα σε ένα σκίτσο που να επικοινωνεί με ένα ευρύτερο κοινό; Όπως σε κάθε μορφή επικοινωνίας -ή τηλεπικοινωνίας- ο πομπός και ο δέκτης -ή οι δέκτες- πρέπει, απαραίτητα, να έχουν κοινό κώδικα -«γλώσσα»- και να είναι συντονισμένοι στην ίδια συχνότητα. Άρα είναι ευθύνη του γελοιογράφου να χρησιμοποιήσει τέτοια σχέδια και λέξεις για να στείλει το μήνυμά στους τάδε αναγνώστες, που κάποτε είναι ο οποιοσδήποτε άνθρωπος. Ένας κύπριος γελοιογράφος δεν μπορεί να πουλήσει ψυγείο σε εσκιμώους, μπορεί όμως, πολύ εύκολα, να τους «πει» και να τους πείσει με τα σχέδιά του ότι π.χ. στην Κύπρο κάποιοι -που κάμνουν τους… κινέζους- επούλησαν χρυσά διαβατήρια σε πραγματικούς κινέζους.

-Η γελοιογραφία συχνά συνδέεται με την ημερήσια επικαιρότητα και μοιάζει εφήμερη. Όταν, όμως, παρουσιάζεται σε μια έκθεση ή συγκεντρώνεται σε ένα βιβλίο, τι αλλάζει στον τρόπο με τον οποίο τη βλέπουμε; Μπορεί π.χ. ένα σκίτσο να αποκτήσει νέα σημασία με το πέρασμα του χρόνου; Στην επικοινωνία του γέλιου ως εργαλεία, μεταξύ άλλων, έχουμε το χιούμορ ή ευφυολόγημα, που είναι μια φράση ή ένα σχέδιο που μπορεί να προκαλέσει έστω ένα χαμόγελο, το αστείο, που είναι μια πολύ σύντομη ιστοριούλα ή γελοιογραφία που στοχεύει σε έστω λίγο γέλιο και την σάτιρα που στοχεύει στο πολύ γέλιο -γλυκό ή πικρό- ή και τον προβληματισμό. Ναι, κάποια σκίτσα ή γελοιογραφίες μπορούν να αποκτήσουν νέα σημασία με το πέρασμα του χρόνου αφού, σύμφωνα με τον παππού Ηράκλειτο, «τα πάντα ρει» ή «τα πάντα… re-start».

-Μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να δημιουργήσει πραγματική γελοιογραφία ή της λείπει η προσωπική ευθύνη απέναντι σε όσα σχολιάζει; Η Ανθρώπινη Νοημοσύνη, όταν τη χρησιμοποιούμε, είναι ανώτερη από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Σύμφωνα με νευροεπιστήμονες, ο αριθμός των αισθήσεων μπορεί να κυμαίνεται από 22 έως και 33, ανάλογα με τον τρόπο που ορίζεται κάθε αισθητηριακό σύστημα, και όχι μόνον 5 αισθήσεις. Αυτό μπορεί να επιβεβαιωθεί και από την Τ.Ν.

-Πώς χρησιμοποιείτε σκίτσα και γελοιογραφίες -για πάνω από 30 χρόνια- ως μέσα διδασκαλίας και μάθησης; Σχεδόν κανένα παιδί δεν θέλει να πηγαίνει στο σχολείο. Το παι-δί, το παί-ζω και η παι-δεία, δηλαδή αυτά που μας μαθαίνει η μάνα μας, έχουν όλα την ίδια ρίζα («παι»). Μετά από συντονισμό με τις διευθύνσεις των σχολείων, με τους συναδέλφους εκπαιδευτικούς, και κάποτε απευθείας με το υπουργείο Παιδείας ή και το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, στους οποίους είμαι πολύ ευγνώμων, «παί-ζουμε» με παιδιά ή, κάποτε, και με συναδέλφους μέσα από σκίτσα, γελοιογραφίες, παραμύθια, τραγουδάκια, λογοπαίγνια, θεατρικά δρώμενα, σπαζοκεφαλιές, ταχυδακτυλουργίες κ.λπ. και περνούμε υπέροχα. Ταυτόχρονα μιλούμε για τα μυστικά της γελοιογραφίας και για κάποια μυστικά των Μαθηματικών, της Ιστορίας, της Φυσικής, της Ελληνικής γλώσσας κ.ά. Κάθε φορά μαθαίνω πράγματα από παιδιά, οποιασδήποτε ηλικίας, αλλά και από συναδέλφους. Το πρώτο πράγμα, όμως, που θέλουν να πάρουν τα παιδιά από τον δάσκαλο, όπως και από τους γονείς τους, είναι η Αγάπη. Τότε όλα τα άλλα γίνονται τόσο απλά.

• ΙΝFO: Ο Σώτος Βοσκαρίδης συμμετέχει στην ομαδική έκθεση «Ενν’ ART ετε;» που παρουσιάζεται στην Λεμεσό, στη Δημοτική Πανεπιστημιακή Βιβλιοθήκη της πόλης (Καραϊσκάκη & Αγίου Ανδρέου 269, Τ.Κ. 3035), από τις 14 ως τις 21 Οκτωβρίου 2026.

Ελεύθερα, 18.10.2026