Στέλλα Τσαουσάνη: Η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί δυνατότητες αλλά και ερωτήματα

Τέχνη και επιστήμη είναι συγκοινωνούντα δοχεία στο WIP (Work in Progress) Arts & Technology Festival που παρουσιάζεται στο κέντρο της Λευκωσίας. Για δέκα μέρες καλλιτέχνες και επιστήμονες εξερευνούν τις συνδέσεις και τις ροές που διαμορφώνουν τον κόσμο γύρω μας. Η επιμελήτρια του φεστιβάλ, Στέλλα Τσαουσάνη, σημειώνει ότι η διοργάνωση δεν απευθύνεται μόνο σε όσους είναι εξοικειωμένοι με την τέχνη και την τεχνολογία, αλλά και όσους είναι περίεργοι για κάτι διαφορετικό.

-Κεντρική θεματική του φεστιβάλ WIP2026 είναι οι Ροές (FLOWS). Πώς προσεγγίζουν αυτό το θέμα οι συμμετέχοντες; Η θεματική «FLOWS» προσεγγίζεται με πολύ διαφορετικούς τρόπους. Δεν θέλαμε η «ροή» να λειτουργήσει ως στενός θεματικός περιορισμός, αλλά ως ένας τρόπος να δούμε τον κόσμο μέσα από τις κινήσεις, τις ανταλλαγές και τις μεταμορφώσεις που τον διαμορφώνουν. Κάποια έργα ασχολούνται με το νερό, την ενέργεια και το περιβάλλον, άλλα με τα δεδομένα, την τεχνολογία και τα δίκτυα, ενώ άλλα με τη μετακίνηση ανθρώπων, ιστοριών, μνήμης και πολιτισμών. Αυτό που τα συνδέει είναι η ιδέα ότι τίποτα δεν υπάρχει πραγματικά απομονωμένο.

-Πόσο γόνιμες είναι αυτές οι συνέργειες ανάμεσα σε ντόπιους, ξένους καλλιτέχνες, ερευνητές και δημιουργούς; Οι συνέργειες αυτές είναι από τα πιο ουσιαστικά στοιχεία του WIP. Στο WIP LAB, για παράδειγμα, οι συνεργασίες καλλιτεχνών με επιστήμονες και ερευνητές ξεκινούν από τα πρώτα στάδια. Στο έργο της Κυριακής Γονή, η καλλιτέχνιδα συνεργάστηκε με τον Μάριο Παπαγεωργίου, Επικεφαλής Έρευνας Αλιείας στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Έρευνας, και την Ανδρομάχη Γκούλια, θαλάσσια οικολόγο, γύρω από το ζήτημα του λεοντόψαρου στα κυπριακά νερά. Παράλληλα, ήρθε σε επαφή με τοπικούς ψαράδες και συνεργάστηκε με τον σεφ Γιώργο Ρωσσίδη, ο οποίος δημιούργησε ένα ειδικό μενού γύρω από την κατανάλωση του λεοντόψαρου.

Αυτό δείχνει ότι δεν θέλουμε αυστηρά όρια ανάμεσα στην «τέχνη» και την «επιστήμη». Ένα έργο μπορεί να διαμορφωθεί μέσα από πολλές διαφορετικές μορφές γνώσης. Ταυτόχρονα, αυτές οι συνεργασίες κάνουν την επιστημονική έρευνα πιο προσβάσιμη στο ευρύτερο κοινό, ενώ η καλλιτεχνική διαδικασία μπορεί να ανοίξει νέες οπτικές και για τον ίδιο τον ερευνητή.

-Αναπτύσσονται και κάποιες συνεργασίες μετά τη λήξη του φεστιβάλ; Ναι, και αυτό το έχουμε δει να συμβαίνει αρκετές φορές. Καλλιτέχνες που συμμετέχουν στο WIP, μέσα από ανοιχτή διαδικασία επιλογής, έχουν στη συνέχεια προσκληθεί σε άλλα φεστιβάλ, εκθέσεις και residencies στην Κύπρο. Έχουν επίσης δημιουργηθεί συνεργασίες μεταξύ Κύπριων και διεθνών καλλιτεχνών, με Κύπριους δημιουργούς να προσκαλούνται σε διεθνείς διοργανώσεις. Προσπαθούμε ακόμη να δημιουργούμε γέφυρες με πρεσβείες και πολιτιστικά δίκτυα στην Κύπρο. Για εμάς, λοιπόν, το WIP δεν τελειώνει με το φεστιβάλ· μας ενδιαφέρει να δημιουργείται ένα δίκτυο που συνεχίζει να λειτουργεί.

-Στο πρόγραμμα περιλαμβάνεται το Lost Spaces, ένα ντοκιμαντέρ σε εικονική πραγματικότητα (VR) από το ITICA–Museum Lab του CYENS. Σε τι στοχεύει; Το «Lost Spaces» χρησιμοποιεί την εικονική πραγματικότητα για να δώσει πρόσβαση σε χώρους της Νεκρής Ζώνης που παραμένουν περιορισμένοι και σε μεγάλο βαθμό απρόσιτοι. Μέσα από τη φωτογραμμετρία και την τρισδιάστατη μοντελοποίηση, καταγράφει και ανασυνθέτει αυτά τα περιβάλλοντα, διατηρώντας την αρχιτεκτονική αλλά και τις μνήμες που συνδέονται με αυτά. Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι η τεχνολογία λειτουργεί εδώ ως εργαλείο μνήμης και πρόσβασης. Σε μια πόλη όπως η Λευκωσία, τέτοια έργα μπορούν να δημιουργήσουν έναν διαφορετικό τρόπο επαφής με την κοινή μας ιστορία.

-Ανάμεσα στα έργα της κεντρικής έκθεσης που ξεχωρίζουν είναι το Face of Universe. Ποιο είναι αυτό το «πρόσωπο του σύμπαντος»; Στο έργο του Tatsuru Arai, το «πρόσωπο του σύμπαντος» είναι, με έναν τρόπο, πολύ πιο κοντά μας απ’ όσο θα περιμέναμε: Είναι ένα λουλούδι. Ο Arai ξεκινά από την ενέργεια του Ήλιου και τις διαδικασίες που διαμορφώνουν τη ζωή στη Γη και καταλήγει σε κάτι τόσο απλό όσο ένα αγριολούλουδο μέσα στην πόλη. Το λουλούδι γίνεται μια «πύλη» προς τις αόρατες ροές ενέργειας, ύλης και αυτοοργάνωσης. Και αυτό συνδέεται άμεσα με το FLOWS: Οι ροές υπάρχουν παντού γύρω μας, ακόμη και πίσω από κάτι τόσο μικρό και καθημερινό.

-Υπάρχει ανταπόκριση από το κοινό για ένα φεστιβάλ που συνδυάζει την τέχνη με την τεχνολογία; Ναι, και αυτό που βλέπουμε είναι ένα πολύ διαφορετικό και διευρυμένο κοινό που ενδιαφέρεται για τη σχέση τέχνης, τεχνολογίας και επιστήμης. Δεν απευθυνόμαστε μόνο σε ανθρώπους που είναι ήδη εξοικειωμένοι με αυτά τα πεδία. Θέλουμε το WIP να δημιουργεί μια πρώτη επαφή και για κάποιον που απλώς είναι περίεργος να δει κάτι διαφορετικό. Ίσως αυτό είναι και το πιο σημαντικό: Ότι διαφορετικά κοινά συναντιούνται μέσα από τα έργα.

-Πώς τοποθετείστε απέναντι στις ανησυχίες για τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης; Νομίζω ότι είναι σημαντικό να αντιμετωπίζουμε την τεχνητή νοημοσύνη ούτε με φόβο ούτε με άκριτο ενθουσιασμό. Δημιουργεί δυνατότητες αλλά και πραγματικά ερωτήματα. Τι σημαίνει δημιουργικότητα όταν συνεργαζόμαστε με μια μηχανή; Ποιος έχει τον έλεγχο των συστημάτων που χρησιμοποιούμε; Και πώς επηρεάζουν τις αποφάσεις μας; Η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι μια αυτόνομη δύναμη· πίσω της υπάρχουν άνθρωποι, εταιρείες, δεδομένα και συγκεκριμένες επιλογές. Για εμάς, ένας από τους ρόλους της τέχνης είναι ακριβώς να δημιουργεί χώρο για αυτά τα ερωτήματα, πριν θεωρήσουμε τις αλλαγές δεδομένες.

Info

Λευκωσία, WIP (Work in Progress) Arts & Technology Festival. Η κεντρική έκθεση φιλοξενείται στους χώρους του Κέντρου Αριστείας CYENS, με επίκεντρο το κτήριο της Παλιάς Δημοτικής Αγοράς (ΑΓΟΡΑ). Από εκεί, το φεστιβάλ «ρέει» προς γειτονικούς χώρους, καφέ και μπαρ της περιοχής, προσκαλώντας το κοινό να κινηθεί ανάμεσα σε διαφορετικές τοποθεσίες και εμπειρίες. Παρασκευή 16 – Κυριακή 25 Οκτωβρίου 2026. Έναρξη στις 6μ.μ.