Από το digging στο streaming (1): Τα χρόνια της αθωότητας

Μια βιωματική προσέγγιση στο πώς έχει αλλάξει ο τρόπος που βρίσκουμε και καταναλώνουμε μουσικά προϊόντα και μερικές σκέψεις για τις πιθανές συνέπειες στην εμπειρία της ακρόασης. 

Προσωπικά μιλώντας, στα αθηναϊκά τέλη της δεκαετίας του ’80, οι πηγές πληροφόρησης για τις νέες μουσικές κυκλοφορίες ήταν οι εκπομπές (λίγων) συγκεκριμένων ραδιοφωνικών παραγωγών, οι κουβέντες με (ακόμα λιγότερους) φίλους που είχαν το ίδιο βίτσιο, τα αφιερώματα και οι δισκοκριτικές που διαβάζαμε στα (δύο) μουσικά περιοδικά.

Παρότι από τότε τα ονόματα ήταν πολλά κι όταν συζητούσαμε μεταξύ μας ακουγόμασταν στους άλλους σαν βυζαντινολόγοι, υπήρχε ένας οργανικός ρυθμός τόσο στην ανακάλυψη και επέκταση των γνώσεων, όσο και στην ωρίμανση των σχετικών ευαισθησιών.   

Η βραδύτητα αυτή εξηγείται από την υλική προϋπόθεση της μεγάλης επένδυσης χρόνου και χρήματος. Μπορεί να μοιάζει απίθανο για όποιον δεν το έχει ζήσει, αλλά τότε συνέβαινε αρκετές φορές να αγοράσουμε έναν δίσκο χωρίς πρωτύτερα να έχουμε ακούσει ούτε ένα από τα τραγούδια που περιείχε. Μπορεί να ήταν από καλλιτέχνη που ξέραμε, ή για τον οποίο διαβάσαμε κάτι θετικό, ή μας τον πρότεινε ο δισκοπώλης, ή μπορεί να ήταν σε προσφορά, με εξώφυλλο που είχε κεντρίσει τη φαντασία μας.

Είχαμε λοιπόν τις ατελείωτες ώρες «σκαψίματος» στα δισκάδικα, στα σπίτια φίλων να βάζει ο ένας στον άλλον τα νέα του ευρήματα, να γράφουμε κασέτες, να δανείζει ο ένας στον άλλον βινύλια (και να τον βάζει ματαίως να ορκίζεται ότι θα τα προσέχει).   

Δεν θέλω να ρομαντικοποιήσω εκείνη τη φάση, της οποίας προσωπικά το καλύτερο στοιχείο ήταν ότι είχαμε όλη τη ζωή μπροστά μας. Τόσες πολλές ώρες που αφιέρωνα στο ψάξιμο της μουσικής, θα μπορούσα να είχα κάνει κάτι πιο δημιουργικό και ωφέλιμο για μένα. Από το πιο κοντινό, να μάθαινα ένα μουσικό όργανο, μέχρι να δινόμουν πιο σοβαρά στο διάβασμα ή στον αθλητισμό.

Αλλά και τα χρήματα που ξόδευα από το μέτριο για τα δεδομένα της εποχής χαρτζιλίκι μου, θα μπορούσα να τα αξιοποιήσω π.χ. για να βελτιώσω το ντύσιμό μου ή για να είμαι πιο ευφάνταστα άνετος στις (λιγοστές) εξόδους μου με άτομα για τα οποία έτρεφα τρυφερό συναισθηματικό ενδιαφέρον.

Και μιας και το έφερε η συζήτηση στα κορίτσια, θα είναι παράβλεψη να μην σημειώσω ότι όλο το παθιασμένο ψάξιμο που περιγράφω ήταν σε πολύ μεγάλο βαθμό «αντρικό σπορ». Πιθανότατα, και παρά τα φιλελεύθερα και ατομικιστικά ανοίγματα της εποχής, οι ρόλοι που αναμενόταν να υιοθετήσει ένα νέο κορίτσι ήταν πιο ασφυκτικά προδιαγεγραμμένοι σε σύγκριση με τα αγόρια. Έτσι, πολύ λίγα κορίτσια έμπαιναν στο τριπάκι της αναζήτησης/ εξερεύνησης ταυτότητας (και) μέσω της μουσικής. Εγώ είχα το τυχερό προνόμιο να έχω για κολλητή μια τέτοια περίπτωση, γενικά όμως κυριαρχούσε μια αγορίστικη πρόωρη «μαγκουφίαση».

Τέλος, το πιο ανόητα αρνητικό ήταν όλες εκείνες οι πληροφορίες για δευτερότριτα συγκροτήματα, οι αποθηκευμένοι στη μνήμη κατάλογοι με ολόκληρες τις δισκογραφίες συγκροτημάτων. Δεν μου χρησίμευσαν σε τίποτα στη ζωή μου πέρα από το να πετάω καμιά κρυπτική αναφορά για τους «μυημένους», ή πιο πρακτικά, για να απασχολώ τον εγκέφαλό μου όταν είμαι στον οδοντίατρο και θέλω να απομακρύνω τον εαυτό μου από τα τεκταινόμενα.         

Τα θετικά έχουν τρεις αλληλεπικαλυπτόμενες διαστάσεις: Η «καθαρή» εκτίμηση/ απόλαυση της μουσικής αυτής καθαυτής, οι κοινωνικές εμπειρίες που δεν θα είχα ζήσει αν δεν είχα αυτή την αγάπη/ κόλλημα και οι συνδέσεις που οι καλλιτέχνες που άκουγα με βοήθησαν να κάνω με το ευρύτερο πεδίο της κουλτούρας, κυρίως λογοτεχνία και ταινίες. Ακόμα και σήμερα, δεν είμαι σίγουρος αν υπερτιμώ ή υποτιμώ την επίδραση της μουσικής στον σχηματισμό της (όποιας) προσωπικότητάς μου.

Ψηφίδες μνήμης υπό ευνοϊκό πρίσμα:

-Οι κασέτες που έγραφα για το εκάστοτε κορίτσι με το οποίο ήμουν ερωτευμένος, που περισσότερη προσπάθεια έβαζα στο να αποφασίσω την τέλεια επιλογή και διαδοχή κομματιών, παρά στο να είμαι μαζί της (χρόνια μετά που τα είχαμε χαλάσει, μου έλεγαν σε ανύποπτη στιγμή ότι ακούγανε ακόμα τις κασέτες, που ήταν ό,τι καλύτερο τους είχε αφήσει η σχέση μας).

-Η μουσική που έβαζα στα λυκειακά πάρτι. Θυμάμαι σε ένα στη γειτονιά είχα βάλει στα δύο πικάπ τους δυο δίσκους των Housemartins, και έπαιξα εναλλάξ όλα τα γρήγορα τραγούδια. Άπαντες χόρευαν ασταμάτητα και ξέφρενα, παρότι άκουγαν το συγκρότημα για πρώτη φορά.

-Οι συναυλίες, στις οποίες παραδοσιακά ήμουν ο μικρότερος σε ηλικία από όλο το κοινό (να είναι καλά τα μεγάλα μου ξαδέλφια), με πρώτη το καλοκαιρινό φεστιβάλ στο Βεάκειο με Fleshtones/ Hoodoo Gurus/ Dream Syndicate. Το ίδιο φθινόπωρο ο Peter Gabriel στο Λυκαβηττό και οι Triffids την πρώτη μέρα που άνοιξε επίσημα το ΡΟΔΟΝ. Τελείωσε, είχε μπει η σφραγίδα, ήμουν διαφορετικός άνθρωπος και θα κουβαλούσα το χρίσμα για πάντα. Η σκηνική παρουσία αυτών και άλλων ιερών τεράτων που είδα αργότερα σήκωσαν πολύ ψηλά τον πήχη για την αξία και την ομορφιά των καλλιτεχνικών έργων που θα ήθελα να συναντώ ή να δημιουργήσω.

-Οι δίσκοι των αγαπημένων τότε σύγχρονων καλλιτεχνών που η κάθε νέα κυκλοφορία τους μου δημιουργούσε μέγιστο ενθουσιασμό σαν να με αφορούσε προσωπικά, με έκανε να τρέχω στο δισκάδικο να τον αγοράσω, και μετά περνούσα πολλούς μήνες να τον ακούω προσεκτικά, να μαθαίνω απέξω τους στίχους, να αφήνω τα τραγούδια να πλημμυρίσουν όλη μου την καθημερινότητα. Το αποτέλεσμα ήταν πώς ακόμα και σήμερα όταν ακούω ένα κομμάτι από έναν δίσκο π.χ. του Nick Cave ή των Depeche Mode εκείνης της εποχής, μπορώ να ανασυστήσω στη μνήμη μου όλη την εμπειρία της περιόδου, σαν να πρόκειται για ένα παράλληλο ημερολόγιο.

Την επόμενη Κυριακή θα προσπαθήσω να περιγράψω πώς αυτή η συνθήκη θα άλλαζε εντελώς με την έλευση του νέου αιώνα, για λόγους προσωπικούς, κοινωνικούς και τεχνολογικούς. Ως εκείνο το σημείο όμως τουλάχιστον, αν καταρτίσω υποθετικά έναν ισολογισμό, η αγάπη μου για τη μουσική πιο πολλά μου είχε δώσει παρά στερήσει.

Προσπαθούσα πάντα να μεταδώσω, μέχρι νευρωτικού πρηξίματος, στους δικούς μου ανθρώπους τη μαγεία της αργότερα, με πιο ασφαλή απόσταση, στους ακροατές των ραδιοφωνικών εκπομπών, στους θεατές των παραστάσεων στους αναγνώστες των μυθιστορημάτων και των άρθρων μου.

Ελεύθερα, 11.10.2026