Κρίσιμες εβδομάδες για το Κυπριακό – Ποιες οι επόμενες κινήσεις από ΟΗΕ και ΕΕ με ζητούμενο την επιστροφή στις διαπραγματεύσεις

Ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών έδειξε στη συνομιλία που είχε με τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη, στην Αττάλεια, ότι είναι αποφασισμένος να το παλέψει μέχρι τέλους για να καταφέρει κάτι στο Κυπριακό. Και ότι είναι έτοιμος για την τριμερή με τους δύο ηγέτες. Ο Ραφαέλε Φίτο στο τέλος της εβδομάδας ταξιδεύει στην Άγκυρα με συγκεκριμένη ατζέντα. Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι κρίσιμες για την πορεία του Κυπριακού και θα διαφανεί εάν τα Ηνωμένα Έθνη από τη μια και η Ευρωπαϊκή Ένωση από την άλλη κατάφεραν να πείσουν την Τουρκία να συνεργαστεί προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος που έθεσε ο Αντόνιο Γκουτέρες, δηλαδή η επανέναρξη των συνομιλιών.

Από τα έως τώρα δεδομένα των συζητήσεων και διαβουλεύσεων στο παρασκήνιο, για τις οποίες ο Φιλελεύθερος έχει πληροφορίες, αυτό που διαφαίνεται είναι ότι η τριμερής ανάμεσα στους Αντόνιο Γκουτέρες, Νίκο Χριστοδουλίδη και Τουφάν Έρχιουρμαν θα πραγματοποιηθεί μέσα στο επόμενο δεκαπενθήμερο ή τις πρώτες ημέρες του Δεκεμβρίου.

Η διευρυμένη 5+1 θα ακολουθήσει, χωρίς να μεσολαβήσει μεγάλο χρονικό διάστημα από την τριμερή, μέσα στο πρώτο εικοσαήμερο του Δεκεμβρίου. Ωστόσο, για να μπορέσει ο ΓΓ ΟΗΕ να συγκαλέσει την πολυμερή, θα πρέπει η τριμερής να καταλήξει όπως φαίνεται ότι έχει σχεδιαστεί και να υπάρξουν συγκεκριμένες ανακοινώσεις. Εάν η Τουρκία συνεχίσει να κινείται με τον ίδιο τρόπο όπως μέχρι σήμερα, τότε τα πράγματα δεν θα μπορέσουν να προχωρήσουν πιο πέρα.

Αισιόδοξος και αποφασισμένος

Λίγο πριν ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης ανέβει στο αεροσκάφος για το ταξίδι προς την Αττάλεια της Τουρκίας, ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών ζήτησε να μιλήσουν. Διευθετήθηκε η συνομιλία των δύο ανδρών να γίνει μόλις το αεροσκάφος της κυπριακής αποστολής προσγειωθεί στη Ρόδο, ενδιάμεσο σταθμό προς από την Αττάλεια.

Όπως είναι σε θέση να γνωρίζει ο Φιλελεύθερος από πηγές με γνώση των διαμειφθέντων, ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών είπε στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας ότι, μετά το ταξίδι του στις Φιλιππίνες, θα αποφάσιζε για την ημερομηνία σύγκλησης της τριμερούς, παραπέμποντας στα γραφεία τους για την εξεύρεση της κατάλληλης ημερομηνίας.

Αυτό που η Λευκωσία κρατά από τη συνομιλία Χριστοδουλίδη-Γκουτέρες είναι η ικανοποίηση του ΓΓ ΟΗΕ για τα αποτελέσματα της συνάντησης που είχαν την περασμένη Δευτέρα οι δύο ηγέτες με την παρουσία της Μαρίας Άνχελα Ολγκίν. Μάλιστα, ο Αντόνιο Γκουτέρες φέρεται να χαρακτήρισε ουσιαστικά τα αποτελέσματα της τριμερούς στη Λευκωσία.

Την ίδια ώρα ξεκαθάρισε πως είναι προσωπικά αποφασισμένος να προχωρήσει και σε σύγκληση μιας συνάντησης 5+1 προκειμένου να παραδώσει στον διάδοχό του το Κυπριακό σε τροχιά διαπραγματεύσεων, αν και αναγνωρίζει ότι η προσπάθεια δεν θα είναι εύκολη.

Αυτή την αποφασιστικότητά του ο Αντόνιο Γκουτέρες τη μετέφερε και στην Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, όταν συναντήθηκαν στην Αττάλεια. Η φον ντερ Λάιεν, αμέσως μετά τη συνάντηση με τον ΓΓ ΟΗΕ, επικοινώνησε εκ νέου με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη, τον οποίο είχε συναντήσει νωρίτερα, για να τον ενημερώσει σχετικά.

Έτοιμοι για ανακοινώσεις

Η συνάντηση υψηλού επιπέδου μεταξύ Γκουτέρες, Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν θα έχει, όπως όλα δείχνουν και σύμφωνα με τα έως τώρα δεδομένα, τουλάχιστον δύο ανακοινώσεις. Η πρώτη είναι συνέχεια των όσων συμφωνήθηκαν την περασμένη Δευτέρα και η δεύτερη είναι η σύγκληση νέας πολυμερούς με τη συμμετοχή και των τριών εγγυητριών δυνάμεων.

Αυτό που προκύπτει και από τη συνάντηση της Δευτέρας είναι πως οι δύο ηγέτες, με την παρουσία του Γενικού Γραμματέα, θα ανακοινώσουν το άνοιγμα των δύο νέων σημείων διέλευσης, για τα οποία έγιναν πολλές συζητήσεις το προηγούμενο διάστημα.

Η κατ’ αρχήν συμφωνία είχε να κάνει με το ταυτόχρονο άνοιγμα των σημείων διέλευσης στη Μια Μηλιά, το οποίο ζητά η τουρκοκυπριακή πλευρά, και στην Αθηένου-Πυρόι-Αγλαντζιά, που είναι αίτημα της ελληνοκυπριακής πλευράς.

Έριξε όμως και το Άρσος

Παρά την αισιόδοξη νότα που μπορεί να προκύπτει από το γεγονός ότι όλα δείχνουν πως θα ανακοινωθεί συμφωνία για το άνοιγμα των συγκεκριμένων σημείων διέλευσης, οι κινήσεις των τελευταίων εβδομάδων δημιουργούν κάποιες επιφυλάξεις.

Ο ηγέτης της αποσχιστικής οντότητας, Τουφάν Έρχιουρμαν, κατά τις προηγούμενες συναντήσεις του με τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη, είχε ρίξει στο τραπέζι τη διασύνδεση Πύλας-Άρσους. Το κατοχικό καθεστώς είχε επιχειρήσει τον Αύγουστο του 2023 να κατασκευάσει δρόμο που θα συνέδεε το κατεχόμενο Άρσος με το μικτό χωριό Πύλα. Παρότι υπήρξε μια προσωρινή προσπάθεια συνεννόησης στα τέλη του 2023 για το έργο, το σχέδιο ουδέποτε ολοκληρώθηκε ή εφαρμόστηκε πλήρως, με αποτέλεσμα να παραμένουν ανοιχτά τμήματα (περίπου 500-550 μέτρα) εντός της νεκρής ζώνης.

Στη συνάντηση της περασμένης Δευτέρας ο Τουφάν Έρχιουρμαν επανήλθε στο ζήτημα, επιμένοντας στην κατασκευή του συγκεκριμένου δρόμου. Ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, ωστόσο, αντέδρασε απορρίπτοντας την τουρκοκυπριακή αξίωση.

Ο αρνητικός παράγοντας Τουρκία

Το να πέσει στο τραπέζι το θέμα του Άρσους-Πύλας φαίνεται να το επέβαλε η Άγκυρα. Αυτό τουλάχιστον εκτιμά η Λευκωσία, αλλά και τα δεδομένα δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση.

Η τουρκική πλευρά γνωρίζει πολύ καλά τις ενστάσεις της κυπριακής κυβέρνησης και τους λόγους για τους οποίους δεν συμφωνεί με αυτό το σημείο διέλευσης. Ρίχνοντάς το στο τραπέζι, βρήκε έναν ακόμα τρόπο για να δημιουργήσει προβλήματα στην προσπάθεια να επιτευχθεί μια συμφωνία για τα άλλα σημεία διέλευσης.

Η αιφνιδιαστική επίσκεψη του Χακάν Φιντάν στα κατεχόμενα, παραμονές της τριμερούς συνάντησης Ολγκίν, Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν, είναι σαφές ότι σχετιζόταν με όσα θα συζητούσαν και θα συμφωνούσαν οι τρεις λίγες ημέρες αργότερα. Ουσιαστικά έθεσε το πλαίσιο μέσα στο οποίο η Άγκυρα επέτρεπε στον Τουφάν Έρχιουρμαν να κινηθεί.

Γι’ αυτό και, ενώ φαίνεται να υπάρχει μια κατ’ αρχήν συμφωνία να ανακοινωθεί στη συνάντηση των ηγετών με τον ΓΓ ΟΗΕ το ταυτόχρονο άνοιγμα των άλλων δύο, πιο σημαντικών, σημείων διέλευσης, η Λευκωσία παραμένει συγκρατημένη λαμβάνοντας υπόψη τον παράγοντα Τουρκία και χωρίς να αποκλείει τα δεδομένα να αλλάξουν την τελευταία στιγμή.

Η ατζέντα του Ραφαέλε Φίτο

Οι επικοινωνίες του Προέδρου Χριστοδουλίδη στον άξονα του Κυπριακού συνεχίστηκαν και την Πέμπτη, αυτή τη φορά με τον Ευρωπαίο απεσταλμένο Ραφαέλε Φίτο. Στη συνάντησή του με την Πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, συζήτησαν και για το ενδεχόμενο ταξίδι Φίτο στην Άγκυρα και για όσα θα μπορούσαν να μπουν στο τραπέζι.

Ταυτόχρονα συμφωνήθηκε ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης να συζητήσει αυτά τα θέματα και με τον απεσταλμένο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο Κυπριακό. Η τηλεφωνική τους επικοινωνία έγινε την Πέμπτη, ενώ ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας βρισκόταν στο Δουβλίνο. Ο Ραφαέλε Φίτο, σύμφωνα με τις πληροφορίες μας, μεταβαίνει στην Άγκυρα στις 19 Νοεμβρίου και την επομένη θα συναντηθεί με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν. Για τη συνάντηση αυτή φαίνεται να υπήρξαν και παρεμβάσεις από την ιταλική πλευρά προς την κατεύθυνση της Άγκυρας.

Πηγές που γνωρίζουν πολύ καλά το περιεχόμενο της συζήτησης Χριστοδουλίδη-Φίτο ανέφεραν στον Φιλελεύθερο ότι οι δύο πλευρές συμφωνούν ότι το κλειδί για την περαιτέρω πρόοδο όσον αφορά τα ευρωτουρκικά είναι η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων από το σημείο που είχαν διακοπεί στο Κραν Μοντανά το 2017.

Εκτιμάται ότι, εάν η Τουρκία συναινέσει στην επανέναρξη των συνομιλιών στο Κυπριακό, τότε θα υπάρξει παράλληλη κίνηση και από πλευράς Ευρωπαϊκής Ένωσης στα θέματα ενδιαφέροντος της Άγκυρας. Τα τρία θέματα τα οποία ενδιαφέρουν ιδιαίτερα την Τουρκία σε ό,τι αφορά τις σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι: η τελωνειακή ένωση, η φιλελευθεροποίηση των θεωρήσεων εισόδου και το SAFE.

Ως προς τη φιλελευθεροποίηση των θεωρήσεων εισόδου υπάρχουν σοβαρές ενστάσεις από αρκετά κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Και για το SAFE υπάρχουν ενστάσεις, κυρίως όμως από την Ελλάδα λόγω του συνεχιζόμενου casus belli από πλευράς Τουρκίας αλλά και των πρόσφατων ενεργειών της με αφορμή το GSI.

Το ζήτημα στο οποίο θα μπορούσε να επιτευχθεί ομοφωνία και να προχωρήσει είναι η τελωνειακή ένωση, όπου το βασικό κώλυμα ήταν η Κύπρος. Η Τουρκία επιμένει να αρνείται να εφαρμόσει την τελωνειακή ένωση με όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Εάν η Τουρκία συμφωνήσει να επαναρχίσουν οι διαπραγματεύσεις στο Κυπριακό, τότε η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Κυπριακή Δημοκρατία θα είναι θετικές στο να ανοίξει εκ νέου ο διάλογος για την τελωνειακή ένωση. Διπλωματικοί κύκλοι εκτιμούν ότι η μεν Λευκωσία θέλει την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό και η δε Τουρκία την έναρξη συζητήσεων για την τελωνειακή ένωση, κάτι που σημαίνει ότι μπορεί να επιτευχθεί μια συμφωνία.

Η Λευκωσία έχει επίσης ξεκαθαρίσει πως δεν αρκεί μόνο μια θετική απάντηση από την Τουρκία, αλλά θα πρέπει να αποδεχθεί και το σημείο εκκίνησης των διαπραγματεύσεων, που είναι το σημείο διακοπής στο Κραν Μοντανά. Κάτι με το οποίο συμφωνεί και η ΕΕ.

Το κρυφτούλι του Ερντογάν στην Αττάλεια

Ο Αντόνιο Γκουτέρες προσπαθεί να επιτύχει πρόοδο στο Κυπριακό και εμφανίζεται αισιόδοξος ως προς τον στόχο του, πλην όμως η Τουρκία φροντίζει σε κάθε περίπτωση να δείχνει τις αρνητικές της προθέσεις, με το τελευταίο περιστατικό να συμβαίνει ενώπιον του ίδιου του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών κατά την τελετή έναρξης της συνόδου COP31, που έγινε στην Αττάλεια της Τουρκίας.

Ο ΓΓ ΟΗΕ είχε σταθεί μαζί με τον οικοδεσπότη Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για να υποδεχθούν τους προσκεκλημένους στη σύνοδο. Όταν έφτασε το αυτοκίνητο του Προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη, ο Τούρκος ηγέτης γύρισε την πλάτη στον ΓΓ ΟΗΕ και πήγε να κρυφτεί πίσω από το παραβάν προκειμένου να μην κάνει χειραψία ή να φωτογραφηθεί με τον Κύπριο Πρόεδρο.

Ο Ερντογάν είχε φτάσει νωρίς στο συνεδριακό κέντρο για να υποδεχθεί τον ηγέτη της αποσχιστικής οντότητας, Τουφάν Έρχιουρμαν, και να φωτογραφηθεί μαζί του. Η υποδοχή του Τ. Έρχιουρμαν έγινε πριν από την άφιξη του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, καθώς ο Τουρκοκύπριος ηγέτης δεν εκπροσωπεί κάποιο κράτος ή κυβέρνηση.

Η κίνηση του Ερντογάν να σηκωθεί και να φύγει τη στιγμή που έμπαινε στον χώρο του συνεδρίου ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας αποτελεί, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, «ένδειξη περιφρόνησης προς τα Ηνωμένα Έθνη», υπό την αιγίδα των οποίων διεξάγεται η σύνοδος.

Η συμπεριφορά της τουρκικής πλευράς εκείνη την ημέρα αποτέλεσε ουσιαστικά συνέχεια της προηγούμενης, όταν η Άγκυρα επιδίωξε και πάλι να προσδώσει επισημότητα στην άφιξη του Τ. Έρχιουρμαν, υποβαθμίζοντας ταυτόχρονα εκείνη του Ν. Χριστοδουλίδη.

Η τουρκική κυβέρνηση είχε δείξει εξαρχής την αρνητική της στάση απέναντι στην παρουσία της Κυπριακής Δημοκρατίας στη σύνοδο της Αττάλειας, επιχειρώντας να αποφύγει την αποστολή πρόσκλησης στον Κύπριο Πρόεδρο. Αντίθετα, ο Ερντογάν απέστειλε προσωπική επιστολή στον Τ. Έρχιουρμαν, με την οποία τον προσκαλούσε στην τουρκική πόλη.

Στα τουρκικά παίγνια ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης απάντησε από την αρχή της ομιλίας του στην COP31, υπενθυμίζοντας στους παρευρισκόμενους, και πρωτίστως στον Τούρκο ηγέτη, ότι η Κυπριακή Δημοκρατία είναι «κυρίαρχο, ισότιμο και ανεξάρτητο κράτος-μέλος του ΟΗΕ» και ότι βρίσκεται στην Αττάλεια για να μεταφέρει το μήνυμα πως «η κλιματική κρίση απαιτεί πολιτική ηγεσία, συλλογική ευθύνη και αποφασιστική δράση».