Αυτό είναι το πακέτο 19 προτάσεων Χριστοδουλίδη προς Έρχιουρμαν και ΟΗΕ

Τα δεκαεννιά σημεία που κατέθεσε ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης  στον κατοχικό ηγέτη και τα Ηνωμένα Έθνη, καλύπτουν τόσο Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης όσο και την ουσία του Κυπριακού. Το πακέτο των προτάσεων, που παρουσιάζουμε σήμερα για πρώτη φορά, συνιστά εν πολλοίς ένα συνδυασμό μεταξύ μέτρων και ουσίας, με στόχο να γίνουν βήματα προς την κατεύθυνση μιας εφ’ όλης της ύλης συζήτησης, που θα οδηγήσει σε συμφωνία. Κάποια από τα δεκαεννέα σημεία έχουν ήδη υιοθετηθεί ενώ υπάρχουν και εκείνα που υλοποιήθηκαν.

Πρόκειται για ένα πακέτο, για το οποίο ενημερώθηκε επιγραμματικά  ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, σε επιστολή που του απέστειλε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Ενημερώθηκε και προφορικά. Αρχικά προφορικά ενημερώθηκαν τόσο ο εγκάθετος της Άγκυρας στα κατεχόμενα, Τουφάν Έρχιουρμαν, όσο και η Προσωπική Απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στο Κυπριακό, Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Στην τελευταία συνάντησή τους οι προτάσεις δόθηκαν και γραπτώς στους δυο από τον Πρόεδρο. Υπενθυμίζεται ότι για το περιεχόμενο των 19 προτάσεων ενημερώθηκε και το Εθνικό Συμβούλιο, στην τελευταία του συνεδρίαση.

Πρέπει να σημειωθεί, μεταξύ άλλων,  η τελευταία πρόταση, που αφορά και τη μεθοδολογία. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας προτείνει διήμερες συνομιλίες με τον Έρχιουρμαν για τα ΜΟΕ και στη συνέχεια να κληθούν η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι τρείς εγγυήτριες δυνάμεις, στην παρουσία, βέβαια, του Γενικού Γραμματέα ή της Προσωπικής του Απεσταλμένης του, για συζήτηση και των υπόλοιπων θεμάτων, των ζητημάτων ουσίας. Έχει δε κατά τη συζήτηση της ιδέας αυτής  γίνει λόγος για τη διεξαγωγή των συναντήσεων αυτών, στη Γενεύη, στα κτίρια των Ηνωμένων Εθνών.

Οι 19 προτάσεις

Το σύνολο των προτάσεων, που παρουσιάζουμε σήμερα για πρώτη φορά, αναφέρουν τα εξής:

1. Αποδοχή του σημείου διέλευσης Λουρουτζίνας, με τη διέλευση από τα Κόκκινα, αρχικά για τους κατοίκους του Πύργου.

2. Αποδοχή της Λουρουτζίνας ως σημείου διέλευσης, με τη διαδρομή Κάμπος – Αμπελικού – Καραβοστάσι.

3.Επανενεργοποίηση του προγράμματος IMAGINE ( σ.σ. αυτό συμφωνήθηκε και περιλήφθηκε στο ανακοινωθέν της τελευταίας συνάντησης Χριστοδουλίδη και Έρχιουρμαν).

4. Επιστροφή των Βαρωσίων, με λειτουργία του λιμανιού της Αμμοχώστου υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (προτάσεις της Φινλανδικής Προεδρίας του 2006).

5. Αποναρκοθέτηση ύποπτων επικίνδυνων περιοχών (70.000 τετραγωνικά μέτρα σε κάθε πλευρά).

6. Στρατιωτικός διάλογος μεταξύ της Εθνικής Φρουράς και των τουρκικών κατοχικών δυνάμεων, παρουσία της ΟΥΝΦΙΚΥΠ.

7. Εξέταση των δύο εγγράφων σχετικά με τη συμφωνία για την Πύλα και εργασία για την εναρμόνισή τους.

8. Ελεύθερη πρόσβαση σε εκκλησίες που έχουν αποκατασταθεί από την Τεχνική Επιτροπή για την Πολιτιστική Κληρονομιά, καθώς και περισσότερες επισκέψεις σε τζαμιά στις περιοχές που ελέγχονται από την κυβέρνηση.

9. Αποκατάσταση των ελληνικών τοπωνυμίων στις οδικές πινακίδες.

10. Κοινές συναντήσεις για θέματα νεολαίας, πολιτιστικής κληρονομιάς και της συμβουλευτικής ομάδας της κοινωνίας των πολιτών. Σύσταση νέας ομάδας για τις φυσικές καταστροφές.

11. Κοινή παρουσία στο δικοινοτικό φεστιβάλ της Πύλας στις 17/10 ( αυτό έγινε).

12. «Διασταυρούμενη» διαπραγμάτευση που θα καλύπτει πολλαπλά κεφάλαια (εδάφικό- περιουσιακό, διακυβέρνηση-ασφάλεια και εγγυήσεις).

13. Χρήση του εγγράφου συγκλίσεων ως βάση για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων (συμπεριλαμβανομένων των συνομιλιών στο Κραν Μοντανά).

14. Αποκατάσταση του σχολείου στο Ριζοκάρπασο και παραχώρηση του κτιρίου της πρώην Συνεργατικής Τράπεζας στην κοινότητα για χρήση ως πολιτιστικό κέντρο.

15. Αιτήματα των Μαρωνιτών: αποκατάσταση τριών εκκλησιών και διορισμός ενός εκπαιδευτικού για το νηπιαγωγείο (υπάρχει αναφορά στο ανακοινωθέν της τελευταίας συνάντησης Χριστοδουλίδη- Έρχιουρμαν).

16. Αποκατάσταση του αρμενικού μοναστηριού (Αρμενομονάστηρο). Υπάρχει αναφορά στο ανακοινωθέν της τελευταίας συνάντησης Χριστοδουλίδη- Έρχιουρμαν.

17. Τερματισμός των παραβιάσεων στη νεκρή ζώνη.

18. Διεξαγωγή φιλικών ποδοσφαιρικών αγώνων.

19. Διήμερη συνάντηση των ηγετών με επίκεντρο τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης (ΜΟΕ) και στη συνέχεια ( διεύρυνσής τους)  με τη συμμετοχή της ΕΕ και των εγγυητριών δυνάμεων, για την ανακοίνωση της επανέναρξης των διαπραγματεύσεων (παρουσία του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ ή της Προσωπικού του Απεσταλμένου).

Η διάνοιξη των οδοφραγμάτων Αθηένου- Αγλαντζιάς και Μιας Μηλιάς, θεωρείτο συμφωνημένη με βάση την πρόταση των Ηνωμένων Εθνών και το γεγονός ότι είχαν ξεπερασθεί δυσκολίες. Όπως προκύπτει από την τελευταία συνάντησή τους και ως αποτέλεσμα της επίσκεψης Φιντάν, η κατοχική πλευρά υπαναχώρησε.

Το ζητούμενο, βέβαια, σήμερα είναι να υπάρξουν επόμενα βήματα. Σε σχέση με αυτό, η… μπάλα βρίσκεται στην πλευρά των Ηνωμένων Εθνών για τον καθορισμό της κοινής συνάντησης του Γενικού Γραμματέα με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη και τον κατοχικό ηγέτη, Τουφάν Έρχιουρμαν. Αυτό συμφωνήθηκε στην τελευταία συνάντηση στη Λευκωσία, μετά από συνεννόηση, μέσω της κ. Ολγκίν, με τον Αντόνιο Γκουτέρες και ως εκ τούτου αναμένονται ανακοινώσεις για την ημερομηνία πραγματοποίησης.

Ο Γενικός Γραμματέας επιδιώκει να δεσμεύσει την κατοχική πλευρά για την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων, ώστε η διαδικασία να συνεχισθεί και από τον διάδοχό του. Το θέμα αυτό το έχει συζητήσει ο κ. Γκουτέρες στην Αττάλεια, στο περιθώριο της Συνόδου για το Κλίμα, με τον Τούρκο Πρόεδρο, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Η κατοχική πλευρά σε αυτές τις συναντήσεις, θέτει μεν τις ( μαξιμαλιστικές) θέσεις της, για κυριαρχική ισότητα και ίσο διεθνές καθεστώς ως τις «μόνες επιλογές που απέμειναν μετά από τόσα χρόνια», αλλά είναι ανοικτή για… συζητήσεις. Οπότε, δεν ανάβει κόκκινο σε συζητήσεις. Αλλά εμποδίζει συζητήσεις επί  της ουσίας του Κυπριακού.

Οι τουρκικές ενέργειες

Είναι, ωστόσο, πρόδηλο ότι δυο πρόσφατες  κινήσεις της Άγκυρας  δείχνουν προθέσεις. Πρώτα ήταν  το ταξίδι- αστραπή του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν, στα κατεχόμενα, στις 6 Νοεμβρίου, για να δώσει οδηγίες για το τι μέλλει γενέσθαι στο Κυπριακό. Η επίσκεψη Φιντάν ανέτρεψε δρομολογούμενες εξαγγελίες, που θα ανακοινώνονταν μετά την κοινή συνάντηση της περασμένης Δευτέρας. Η δεύτερη δήλωση προθέσεων της κατοχικής δύναμης ήταν η στάση και η εν γένει συμπεριφορά Ερντογάν σε βάρος της Κυπριακής Δημοκρατίας και του Προέδρου της, στη διάρκεια της Συνόδου για το κλίμα, που οργανώθηκε στην Αττάλεια. Η αποχώρησή του από την αίθουσα υποδοχής της Συνόδου των Ηγετών της 31ης Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31), για να μην τον υποδεχθεί, στέλνει πολλά μηνύματα. Και πολιτικά, ότι δεν θέλει καμία επαφή με την Κυπριακή Δημοκρατία, αλλά και εν γένει συμπεριφοράς. 

Αυτές οι συμπεριφορές, αν και έχουν έντονο το στοιχείο της σημειολογίας, επιβεβαιώνουν το προφανές. Δηλαδή, ότι η κατοχική πλευρά μόνο με βάση τους δικούς της όρους, είναι έτοιμη να συζητήσει στο Κυπριακό.

O Ερντογάν, η Αττάλεια και το  κέρδος για Κυπριακή Δημοκρατία

Είναι γνωστό το παραμύθι της Άγκυρας ότι η Κυπριακή Δημοκρατία είναι  «εκλιπούσα». Δεν την αναγνωρίζει, δεν είναι για την κατοχική πλευρά…ορατή. Τι καταφέρνει; Δεν κατάφερε να αποτρέψει την παρουσία της Κυπριακής Δημοκρατίας στη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31), παρά τις πολλές προσπάθειες. Δεν κατάφερε ποτέ να αποτρέψει τις διεθνείς επαφές της Κύπρου και τη συμμετοχή της σε Οργανισμούς και συνέδρια. Υπενθυμίζεται ότι πριν την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Τουρκία απειλούσε πως σε περίπτωση που η Κύπρος γινόταν δεκτή θα υπήρχε από μέρους της «αντίδραση χωρίς όρια».  Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος-μέλος από το 2004 και εντεύθεν και η Τουρκία είναι ακόμη στον προθάλαμο και θα είναι πολύ καιρό ακόμη. Προφανώς και στην Τουρκία να συνειδητοποιούν ότι δεν μπορούν να εξαφανίσουν την Κυπριακή Δημοκρατία, ωστόσο, επιμένουν στο τέμπο αυτό.

Σε σχέση, πάντως, με το φιάσκο της Αττάλειας, είναι σαφές πως τα τερτίπια του καθεστώτος Ερτογάν έφεραν τα αντίθετα αποτελέσματα.  Ο Ερντογάν δεν κέρδισε φεύγοντας από την αίθουσα για να αποφύγει να υποδεχθεί τον Πρόεδρο της Κύπρου.  Ανέδειξε με τα καμώματα του την παρουσία της Κυπριακής Δημοκρατίας και του Προέδρου της στη Σύνοδο. Σε μια Σύνοδο που η Άγκυρα δεν ήθελε κυπριακή παρουσία.

Η Ε.Ε. έτοιμη για τη διασύνδεση Κυπριακού με ευρωτουρκικά:

Οι αποσκευές του Φίτο και τα δις από τις ετήσιες συναλλαγές

Η εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο Κυπριακό δεν κινείται σε ένα θεωρητικό πεδίο. Το μήνυμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την  Άγκυρα είναι πως είναι έτοιμη να συνδέσει στην πράξη το Κυπριακό με τα ευρωτουρκικά. Και φαίνεται πως είναι πλέον αυτή η διασύνδεση συγκεκριμένη: Έναρξη διαλόγου για αναβάθμιση της Τελωνειακής Ένωσης Τουρκίας-Ε.Ε. με την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό. Σημειώνεται ότι στην Άγκυρα ενδιαφέρονται και για τη φιλελευθεροποίηση θεωρήσεων εισόδου και το SAFE. Και δεν υποβαθμίζει τη σημασία τους. Το ιδιαίτερο «κοινό ενδιαφέρον», ωστόσο, Ευρωπαίων και Τούρκων, είναι η Τελωνειακή Ένωση. Υπενθυμίζεται ότι το 2025 ο όγκος των ευρωτουρκικών συναλλαγών έφθασε τα 217,5 δισεκατομμύρια ευρώ. Σε περίπτωση αναβάθμισης της Τελωνειακής Ένωσης αυτές οι συναλλαγές θα φθάσουν, τουλάχιστον, στα 500 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Συνεπώς αμφίδρομο είναι το συμφέρον. 

Είναι πρόδηλο ότι οι συνεννοήσεις Λευκωσίας και Βρυξελλών οδηγούν σε μια προσπάθεια διασύνδεσης των ευρωτουρκικών με το Κυπριακό. Τούτο θα πράξει ο Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Ειδικός Εκπρόσωπος της Ε.Ε. για την Κύπρο, Ραφαέλε Φίτο, στις 20 Νοεμβρίου στην Άγκυρα, όταν θα συναντηθεί με τον Τούρκο υπουργό Εξωτερικών, Χακάν Φιντάν. Ο κ. Φίτο είχε την περασμένη Πέμπτη, μακρά τηλεφωνική επικοινωνία με τον Πρόεδρο Χριστοδουλίδη, με τον οποίο συζήτησε τα ζητήματα αυτά, πρωτίστως το επικείμενο ταξίδι του Ευρωπαίου αξιωματούχου στην τουρκική πρωτεύουσα και το γεγονός ότι η πλευρά της Ε.Ε. θα θέσει στην ατζέντα το Κυπριακό. Τούτο το γνωρίζουν ήδη στην Τουρκία, οπότε και θα είναι προετοιμασμένοι.

Είναι σαφές πως το θέμα της Τελωνειακής Ένωσης αποτελεί κεφάλαιο το οποίο ενδιαφέρει πολύ την κατοχική Τουρκία, κυρίως σε ό,τι αφορά την οικονομική διάσταση. Τι θα κερδίσει η Άγκυρα; Έναρξη διαλόγου, που διακαώς θέλει ( το θέλουν και οι Ευρωπαίοι). Η πορεία και το αποτέλεσμα αυτού του διαλόγου, ωστόσο, θα εξαρτάται και από την πορεία των συζητήσεων στο Κυπριακό. Τι έχει να χάσει η Άγκυρα; Επί της ουσίας τίποτε, πλην του γεγονότος ότι θα συναινέσει στην έναρξη διαπραγματεύσεων στο Κυπριακό, που εμποδίζει σήμερα. Τόσο η έναρξη του ενός διαλόγου ( ευρωτουρκικών) όσο και του άλλου ( Κυπριακό) δεν προδικάζει ο,τιδήποτε. Και σίγουρα δεν είναι θέμα μερικών ημερών η διάρκεια των συζητήσεων για την Τελωνειακή Ένωση, αλλά χρόνων. Ενδιαφέρει, όμως, την Τουρκία να ξεπαγώσει ο διάλογος με την Ε.Ε.

Προφανώς και η πορεία των δυο διαδικασιών θα διασυνδέεται. Αυτός είναι, όπως αναφέρθηκε, ο στόχος των Βρυξελλών. Η Λευκωσία από την αρχή αυτό επιδίωκε, εξ ου και οι πρωτοβουλίες που αναπτύσσει.