Πώς η Λευκωσία αξιολογεί την έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Τουρκία

Σαφή και συγκεκριμένα μηνύματα προς την Τουρκία περιέχει η έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τόσο για τις προκλητικές κινήσεις της Άγκυρας σε βάρος της Κύπρου και ευρύτερα στην περιοχή όσο και για το Κυπριακό. Σύμφωνα με την αξιολόγηση της Λευκωσίας, η έκθεση καθιστά σαφές ότι η πορεία των ευρωτουρκικών σχέσεων εξαρτάται από το Κυπριακό.

Σε σύγκριση με τις προηγούμενες εκθέσεις, η Λευκωσία κρατά τρία νέα στοιχεία: τον διορισμό του Ραφαέλε Φίτο ως Ειδικού Αντιπροσώπου για την Κύπρο, την καταγραφή του παράνομου μνημονίου για τον αγωγό φυσικού αερίου με τα κατεχόμενα και τη μη ευθυγράμμιση της Τουρκίας με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε χθες, 4 Νοεμβρίου, το Ετήσιο Πακέτο Διεύρυνσης. Στο κείμενο για την Τουρκία η Λευκωσία εντοπίζει μια σταθερή γραμμή: η Άγκυρα παραμένει υποψήφια χώρα, αλλά οι λόγοι που πάγωσαν τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις δεν έχουν αλλάξει.

Το κρίσιμο για την Κυπριακή Δημοκρατία είναι ότι η Κομισιόν συνδέει ξανά την πρόοδο των ευρωτουρκικών σχέσεων με την επανέναρξη των συνομιλιών, και μάλιστα δύο φορές μέσα στο ίδιο κείμενο.

Κυριαρχία, δίκαιο της θάλασσας και Ανατολική Μεσόγειος

Η Λευκωσία ξεχωρίζει πρώτα όσα ζητά η ΕΕ από την Άγκυρα για την καλή γειτονία. Σύμφωνα με την έκθεση, η Τουρκία «αναμένεται να αναλάβει σαφή δέσμευση για σχέσεις καλής γειτονίας, τις διεθνείς συμφωνίες και την ειρηνική επίλυση των διαφορών, προσφεύγοντας, εάν χρειαστεί, στο Διεθνές Δικαστήριο».

Ακολουθούν τρεις συγκεκριμένες υποχρεώσεις. Η Τουρκία πρέπει:

• «να αποφεύγει απειλές και ενέργειες που βλάπτουν τις σχέσεις καλής γειτονίας»
• «να εξομαλύνει τις σχέσεις της με την Κυπριακή Δημοκρατία»
• «να σέβεται την κυριαρχία όλων των κρατών μελών της ΕΕ επί της αιγιαλίτιδας ζώνης και του εναέριου χώρου τους, καθώς και όλα τα κυριαρχικά τους δικαιώματα»

Σε αυτά, συμπληρώνει η έκθεση, περιλαμβάνεται «το δικαίωμα έρευνας και εκμετάλλευσης φυσικών πόρων σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ και το διεθνές δίκαιο, ιδίως τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας». Σε άλλο σημείο υπενθυμίζει ότι η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος της Σύμβασης.

Η Λευκωσία δίνει ιδιαίτερο βάρος στην καταγραφή του παράνομου Μνημονίου Συναντίληψης που υπέγραψαν τον Ιούλιο του 2026 η Τουρκία και η αποσχιστική οντότητα για υποθαλάσσιο αγωγό φυσικού αερίου, χωρίς την εξουσιοδότηση ή τη συγκατάθεση της Κυβέρνησης της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η έκθεση αναφέρει επίσης το μνημόνιο Τουρκίας–Λιβύης του 2019 για τις θαλάσσιες ζώνες, το οποίο επικύρωσε τον Οκτώβριο του 2026 η Βουλή της Βεγγάζης. Η ΕΕ το θεωρεί άκυρο και χωρίς έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.

Η έκθεση καταγράφει ακόμη τις τουρκικές στρατιωτικές ασκήσεις στις θαλάσσιες ζώνες της Κυπριακής Δημοκρατίας και τις πτήσεις μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο FIR Λευκωσίας και στον εθνικό εναέριο χώρο. Κάνει λόγο και για παρενοχλήσεις κυπριακών αλιευτικών σκαφών, καθώς και για παράνομη, λαθραία και άναρχη αλιεία από την Τουρκία.

Η Κομισιόν καλεί την Άγκυρα να αποφεύγει ενέργειες «που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την περιφερειακή σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, περιοχή στρατηγικής σημασίας για την ασφάλεια και τη σταθερότητα της ΕΕ». Η ΕΕ, προσθέτει, «παραμένει δεσμευμένη στην υπεράσπιση των συμφερόντων της και εκείνων των κρατών μελών της, καθώς και στη διαφύλαξη της περιφερειακής σταθερότητας».

Το Κυπριακό ως προϋπόθεση

Η έκθεση επαναλαμβάνει ότι οι σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας θα εξελιχθούν με σταδιακή, αναλογική και αναστρέψιμη προσέγγιση. Είναι η διατύπωση των συμπερασμάτων του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου του Απριλίου 2024, την οποία η Λευκωσία θεωρεί κεκτημένο και επιδιώκει να διατηρηθεί.

Η Επιτροπή εκτιμά ότι η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων θα μπορούσε να ανοίξει νέες προοπτικές συνεργασίας. Η διατύπωση είναι θετική, το μήνυμα όμως προς την Άγκυρα είναι ξεκάθαρο: η αναβάθμιση των σχέσεων περνά από τη Λευκωσία.

Το κείμενο επαναβεβαιώνει τη βάση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, σύμφωνα με τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας, τις αρχές της ΕΕ και το κεκτημένο. Καταγράφει ότι η Τουρκία προωθεί λύση «δύο κρατών», σε ευθεία αντίθεση με τα ψηφίσματα, και τονίζει ότι η ΕΕ αναγνωρίζει μόνο την Κυπριακή Δημοκρατία ως υποκείμενο διεθνούς δικαίου.

Η Άγκυρα καλείται να στηρίξει ενεργά μια δίκαιη, συνολική και βιώσιμη λύση, μαζί με τις εξωτερικές της πτυχές, και να αποφύγει μονομερείς ενέργειες που θα αύξαναν τις εντάσεις ή θα εμπόδιζαν την επανέναρξη των συνομιλιών.

Ο ρόλος του Φίτο

Για τη Λευκωσία, ιδιαίτερη σημασία έχει ο διορισμός του Εκτελεστικού Αντιπροέδρου Ραφαέλε Φίτο (Raffaele Fitto) ως Ειδικού Αντιπροσώπου της Επιτροπής για την Κύπρο, στις 13 Ιουλίου 2026. Αποστολή του είναι να στηρίξει τις προσπάθειες επανένωσης υπό τον ΟΗΕ και να διευκολύνει την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων.

Η ΕΕ δηλώνει έτοιμη να διαδραματίσει ενεργό ρόλο σε όλα τα στάδια της διαδικασίας, με κάθε διαθέσιμο μέσο. Στηρίζει πλήρως τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ και την Προσωπική του Απεσταλμένη, Μαρία Άνχελα Ολγκίν (María Ángela Holguín), όπως έκανε και το Συμβούλιο τον Δεκέμβριο του 2024. Για τη Λευκωσία, η αναφορά αυτή κατοχυρώνει θεσμικά την ευρωπαϊκή εμπλοκή.

Η αναβάθμιση του ψευδοκράτους

Η Λευκωσία κρατά επίσης την αναφορά στον Οργανισμό Τουρκικών Κρατών και στον Οργανισμό Ισλαμικής Συνεργασίας. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η Άγκυρα τους χρησιμοποιεί ως πλατφόρμες για τη νομιμοποίηση του ψευδοκράτους, υπονομεύοντας το κλίμα που απαιτείται για να ξαναρχίσουν οι συνομιλίες υπό τον ΟΗΕ.

Το 4% και η οπισθοδρόμηση

Η ευθυγράμμιση της Τουρκίας με τις δηλώσεις του Ύπατου Εκπροσώπου και τις αποφάσεις κυρώσεων της ΕΕ ήταν μόλις 4% την 1η Σεπτεμβρίου 2026, έναντι 3% πέρσι. Η Άγκυρα εξακολουθεί να μην εφαρμόζει τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Για τη Λευκωσία, ο αριθμός αυτός απαντά σε όσους παρουσιάζουν την Τουρκία ως αναντικατάστατο εταίρο της ΕΕ στην εξωτερική πολιτική και την άμυνα.

Πέρα από το Κυπριακό, η Επιτροπή εκφράζει σοβαρές ανησυχίες για τη συνεχιζόμενη οπισθοδρόμηση της Τουρκίας στη δημοκρατία, το κράτος δικαίου, την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και τα θεμελιώδη δικαιώματα. Κάνει λόγο για διευρυνόμενο χάσμα ανάμεσα στον διακηρυγμένο στόχο της ένταξης και την πρακτική της Άγκυρας.

Οι συλλήψεις και οι διώξεις αιρετών, στελεχών της αντιπολίτευσης, δημοσιογράφων και ακτιβιστών εντάθηκαν το 2026, ενώ οι δικαστικές ενέργειες στοχεύουν πλέον και το κύριο κόμμα της αντιπολίτευσης.

Οι ανεκπλήρωτες υποχρεώσεις και τα Βαρώσια

Η έκθεση καταγράφει ότι η Τουρκία:

• εξακολουθεί να μην αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και να μη συνεργάζεται μαζί της, και σε θέματα ασφαλείας
• παρεμποδίζει τη συμμετοχή ή την ανάληψη προεδρίας της Λευκωσίας σε διεθνείς οργανισμούς
• δεν έχει εκπληρώσει τις υποχρεώσεις που προκύπτουν από τη Δήλωση της 21ης Σεπτεμβρίου 2005 και από τα συμπεράσματα του Συμβουλίου του Δεκεμβρίου 2006 και 2015
• δεν εφαρμόζει πλήρως και χωρίς διακρίσεις το Πρόσθετο Πρωτόκολλο της Συμφωνίας Σύνδεσης
• κρατά κλειστά τα λιμάνια της για πλοία με κυπριακή σημαία ή κυπριακά συμφέροντα, για πλοία με τελευταίο λιμάνι την Κύπρο και για φορτία από ή προς το νησί

Η Επιτροπή τονίζει ότι, όσο ισχύουν οι περιορισμοί, η Τουρκία δεν μπορεί να εφαρμόσει πλήρως το κεκτημένο στις μεταφορές. Στην αεροπορία, η ανεπαρκής επικοινωνία μεταξύ των κέντρων ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας επηρεάζει την ασφάλεια των πτήσεων στο FIR Λευκωσίας.

Για τα Βαρώσια, η Επιτροπή ζητά πλήρη σεβασμό του καθεστώτος τους, σύμφωνα με τα ψηφίσματα 550, 789 και 1251, και καλεί την Άγκυρα να ανακαλέσει άμεσα τις ενέργειες που ανακοίνωσε στις 20 Ιουλίου 2021, καθώς και όλα τα μέτρα που έλαβε από τον Οκτώβριο του 2020. Καταγράφει ότι η Τουρκία δεν ανέστρεψε το άνοιγμα της περίκλειστης περιοχής, «εδραιώνοντας περαιτέρω το τετελεσμένο επί του εδάφους».

Ο επόμενος σταθμός είναι ο Δεκέμβριος

Η έκθεση περνά τώρα στην αρμόδια Ομάδα Εργασίας του Συμβουλίου, όπου θα διαμορφωθούν τα συμπεράσματα για τη διεύρυνση. Η έγκρισή τους από το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων αναμένεται τον Δεκέμβριο.

Εκεί θα φανεί πόση από τη γλώσσα της Κομισιόν θα περάσει στο κείμενο των 27. Αυτό είναι το επόμενο διπλωματικό στοίχημα της Λευκωσίας.