Το γεωπολιτικό άγχος Ερντογάν απειλεί την περιοχή: Η Ελλάδα, η Κύπρος και το πρέσινγκ στην Αίγυπτο

Κανένα έργο υποδομής στην περιοχή δεν μπορεί να γίνει χωρίς την έγκριση ή την εμπλοκή της Τουρκίας. Αυτό είναι το βασικό αφήγημα της Άγκυρας, για το οποίο έχουν ενημερωθεί όλοι οι βασικοί παίκτες της περιοχής, καθώς και ευρύτερα δυνάμεις, που επηρεάζονται, έχουν συμφέροντα.  

Είναι σαφές πως οι εξελίξεις διαμορφώνουν δεδομένα, που επηρεάζουν το τρίγωνο Κύπρος, Ελλάδα, Τουρκία. Από το αποτέλεσμα των εκλογών στο Ισραήλ, στις προσπάθειες προσέγγισης ΗΠΑ- Ρωσίας, αλλά και την αποσταθεροποίηση που προκαλούν ανοικτά μέτωπα. Όλα επηρεάζουν τις χώρες της περιοχής και τους σχεδιασμούς τους.

Η Άγκυρα, λαμβάνοντας υπόψη το γεωπολιτικό περιβάλλον και θέλοντας να παραμείνει στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων,  κινείται έχοντας ως στόχο να ανατρέψει, διά της στρατιωτικής ισχύος και των απειλών, αλλά και προσφέροντας δέλεαρ, σχεδιασμούς, στην προκειμένη περίπτωση της Ελλάδος και της Κύπρου. Την ίδια ώρα, είναι σαφές πως κινήσεις όπως το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο, το οποίο δεν επηρεάζει μόνο την ελληνική πλευρά αλλά κι άλλες γειτονικές χώρες, όπως είναι η Αίγυπτος, αποτελούν για την Τουρκία στρατηγική κίνηση, που συνδέεται με την εδραίωση της παρουσίας της και την αύξηση της επιρροής της.

Η κατοχική δύναμη λειτουργεί έχοντας καθορίσει το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κινηθεί και δείχνει αποφασισμένη να μην υποχωρήσει από τους σχεδιασμούς της. Κι αυτό γιατί πρώτο, δεν επιθυμεί να προβεί σε ενέργειες που ακυρώνουν το όραμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» και δεύτερο, μέσω των εξελίξεων και προώθηση των πολιτικών της θέλει να αναδείξει τη «στρατηγική της αξία». Τι σημαίνει στην πράξη ο όρος που θέτει η Τουρκία; Είτε οι παίκτες που σχεδιάζουν και υλοποιούν σχεδιασμούς στην περιοχή θα εμπλέξουν και την Άγκυρα είτε θα επιχειρήσει να τους σταματήσει. Και τούτο, σε αυτή τη φάση, γίνεται διά της ρητορικής.

Στις διπλωματικές συζητήσεις, που έχουν Τούρκοι αξιωματούχοι με τρίτους, υπενθυμίζουν κάποια γεγονότα από το παρελθόν.

Πρώτο, το επεισόδιο σε Κάσο και Κάρπαθο, τον Ιούλιο του 2024, όταν τουρκικά πολεμικά, παρεμπόδισαν το υπό ιταλική σημαία πλοίο «Ievoli Relume»,  που είχε αποστολή τη διενέργεια ερευνών για τη μελλοντική εγκατάσταση υποβρυχίων καλωδίων του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου (Great Sea Interconnector-GSI).

Δεύτερο, το Φεβρουάριο του 2018, λίγες ημέρες πριν τις προεδρικές εκλογές στην Κύπρο, τουρκικές φρεγάτες παρεμπόδισαν το γεωτρύπανο «Saipem 12000», το οποίο είχε μισθώσει η ιταλική εταιρεία ENI, να προσεγγίσει τον ερευνητικό στόχο «Σουπιά» στο τεμάχιο 3 της κυπριακής ΑΟΖ.

Τρίτο, τον Ιούλιο του 2013, παρενοχλήθηκε το ερευνητικό σκάφος «Odin Finder» από τουρκική πυραυλάκατος, στα νοτιοδυτικά της Κύπρου (στα όρια των οικοπέδων 1 και 7 της κυπριακής ΑΟΖ), το οποίο εκτελούσε εργασίες πόντισης καλωδίων για λογαριασμό της CYTA.

Σε όλες τις περιπτώσεις, η Τουρκία έκανε λόγο για παραβίαση της της τουρκικής υφαλοκρηπίδας. Η κατοχική δύναμη δηλώνει ότι έχει κυριαρχικά δικαιώματα σε όλη την περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου. Ως εκ τούτου ισχυρίζεται ότι έχει και δικαιοδοσία. Αυτό σημαίνει, σύμφωνα με τη λογική της Άγκυρας, ότι κάθε δραστηριότητα στη θαλάσσια περιοχή θα πρέπει να είναι σε γνώση της κι αυτό θα γίνεται διά της διπλωματικής οδού. Οι «αθώες» αυτές αναφορές, που προτάσσονται ώστε να μην υπάρχει, για παράδειγμα σύγκρουση δραστηριοτήτων, συνδέεται με την ασφάλεια, αλλά στην ουσία στοχεύει στη νομιμοποίηση των παράνομων επιδιώξεων της Άγκυρας.

Εκείνο που θέλει να καταστήσει σαφές η Τουρκία είναι πως θα εμποδίσει δραστηριότητες, οι οποίες θεωρεί ότι  επηρεάζουν τα συμφέροντα της.

Το καλώδιο

Την ίδια ώρα, πάντως, παρά τις τουρκικές απειλές, αναμένεται ότι θα επανεκκινήσουν οι έρευνες βυθού για το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (Great Sea Interconnector – GSI), καθώς παρατηρείται κινητικότητα σε διάφορα επίπεδα. Η επανέναρξη των εργασιών θα είναι, όπως πολλές φορές έχει αναφερθεί μια δοκιμή για όλους. Η Τουρκία ισχυρίζεται ότι πρέπει να ενημερώνεται γραπτώς επειδή η περιοχή είναι δικής της δικαιοδοσία. Αυτό δεν ισχύει, ασφαλώς, όπως ούτε και ο ισχυρισμός ότι η διαδρομή από την Κρήτη στην Κύπρο περνά μέσα από τουρκικές θάλασσες.

Τα ενεργειακά της Κ.Δ.

Την περασμένη Δευτέρα, έγινε ένα σημαντικό βήμα για την αξιοποίηση των κυπριακών κοιτασμάτων φυσικού αερίου και την ενίσχυση της ενεργειακής συνεργασίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Υπογράφηκαν  στη Λευκωσία  από τον ιταλικό ενεργειακό κολοσσό ΕΝΙ συμβάσεις συνολικής αξίας από 1,3 έως 1,8 δισ. δολαρίων, για την κατασκευή των απαραίτητων υποδομών ανάπτυξης του κοιτάσματος φυσικού αερίου «Κρόνος», εντός της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ). Μαζί με την είναι στο έργο και η γαλλική Total,  καθώς από κοινού θα προχωρήσουν στην αξιοποίηση του κοιτάσματος. Όπως συναφώς αναφέρθηκε, το έργο αποσκοπεί στην εμπορική αξιοποίηση του κυπριακού φυσικού αερίου μέσω της Αιγύπτου, με προοπτική οι εξαγωγές προς τις διεθνείς αγορές και την Ευρώπη να ξεκινήσουν μετά την έναρξη της παραγωγής, η οποία τοποθετείται χρονικά στο 2028. Πρόκειται για μια πολύ σημαντική εξέλιξη για την Κύπρο, η οποία θωρακίζεται τόσο από το ιταλικό- γαλλικό κονσόρτσιουμ όσο και από την εμπλοκή της Αιγύπτου. Ουσιαστικά οι ενεργειακοί σχεδιασμοί της Κυπριακής Δημοκρατίας εισέρχονται σε φάση υλοποίησης, μετά από πολλά χρόνια.

Στην αντίπερα όχθη, η Τουρκία ξεκίνησε να εγείρει ζητήματα ως προς τη νομιμότητα των σχεδιασμών. Η Άγκυρα υποστηρίζει και δημόσια  ότι η αδειοδότηση βασίζεται σε «ένα μονομερές πλαίσιο της ελληνοκυπριακής πλευράς, το οποίο αγνοεί τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων». Πρόκειται για μια διαχρονική θέση, η οποία δεν στηρίζεται στα πραγματικά δεδομένα, αλλά είναι ξεκάθαρο ότι ο ισχυρισμός αυτός χρησιμοποιείται ως εργαλείο αντίδρασης.

Τουρκικό πρέσινγκ στην Αίγυπτο και η μεσολάβηση για ενοποίηση της Λιβύης

Παρόλο που η Αίγυπτος έχει καταδικάσει την επικύρωση από τη Βουλή της Λιβύης του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου, ωστόσο, είναι προφανές ότι δέχεται ισχυρό πρέσινγκ προσέγγισης από την κατοχική Τουρκία. Υπενθυμίζεται η κοινή δήλωση της Ελλάδας, της Κύπρου, της Αιγύπτου, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων αλλά και της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το τουρκολιβυκό μνημόνιο, την οποία ανέγνωσε ο Έλληνας υπουργός Εξωτερικών, Γεώργιος Γεραπετρίτης, έξω από την αίθουσα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, στη Νέα Υόρκη. Την ανέγνωσε πλαισιωμένος από τους Μόνιμους Αντιπρόσωπους των χωρών που υπέγραψαν την κοινή δήλωση.

Τούτο, ωστόσο, δεν… πτοεί την Άγκυρα. Η Τουρκία έσπευσε να προσφέρει στην Αίγυπτο ακόμη 15.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) στην Ανατολική Μεσόγειο, στην περίπτωση που συμφωνήσουν στον καθορισμό μεταξύ τους θαλάσσιων συνόρων. Βέβαια, αυτή η προσφορά δεν είναι μόνο προβληματική, αλλά ταυτόχρονα παραπέμπει στις γνωστές τουρκικές λογικές, σύμφωνα με τις οποίες η Άγκυρα επιδιώκει τον σφετερισμό θαλάσσιων περιοχών άλλων κρατών. Και όχι μόνο αυτό, αλλά… δωρίζει κιόλας θάλασσα σε άλλα κράτη!

Στο Κάιρο, πάντως, ανησυχούν ιδιαίτερα για τις δράσεις της Τουρκίας στη Λιβύη. Στην στρατιωτική της παρουσία, για την ανάμιξη της στην κατασκευή έργων υποδομής,  όπως και για τις προσπάθειες ενίσχυσης της επιρροής της. Τουρκικές εταιρείες έχουν έντονη παρουσία στη Λιβύη και όπως διαπιστώνεται έχουν αναλάβει, μεταξύ άλλων και στρατιωτικού χαρακτήρα έργα. Όπως πρόσφατα την κατασκευή αεροδιαδρόμου, που βρίσκεται κοντά στα σύνορα με την Αίγυπτο.

Στην αιγυπτιακή πλευρά δεν περνά απαρατήρητο το γεγονός ότι η Άγκυρα μεσολαβεί, σε πρώτη φάση για την ενοποίηση των στρατιωτικών διοικήσεων της ανατολικής και δυτικής Λιβύης. Η πρόσφατη συνάντηση των αντιμαχόμενων πλευρών στην Άγκυρα δεν απέδωσε. Στις συνομιλίες συμμετείχαν στρατιωτικοί αξιωματούχοι από τις διοικήσεις της ανατολικής και της δυτικής Λιβύης, καθώς και διπλωμάτες. Σε περίπτωση συμφωνίας των στρατιωτικών διοικήσεων, τότε,  θα προχωρήσουν και στην πολιτική ενοποίηση.  Η μεσολάβηση της Τουρκίας γίνεται στοχευμένα και αφορά την παρουσία της κατοχικής δύναμης την επόμενη ημέρα μιας συμφωνίας.

Σημειώνεται ότι η ενοποίηση της Λιβύης αποτελεί στόχο  και των Ηνωμένων Πολιτειών. Η Ουάσιγκτον θεωρεί πως η ενοποίηση της χώρας και ο έλεγχος του καθεστώτος, θα λειτουργήσει αποτρεπτικά για τις όποιες «κακές επιρροές».

Το Κάιρο, το οποίο δεν αποκλείει συνεργασία με την Άγκυρα, προβαίνει σε ανάγνωση των δεδομένων και παρακολουθεί τις κινήσεις της κατοχικής δύναμης στη γειτονιά της. Εξ’ ου και η Αίγυπτος δημιουργεί κανάλια επικοινωνίας με τους γείτονες της για συντονισμό, όπως  με την Αλγερία και την Τυνησία. Και οι τρεις χώρες θεωρούν πως οι εξελίξεις στη Λιβύη και ο ρόλος της Τουρκίας, συνδέεται και με την ασφάλεια τους.

Η πρόταση της Άγκυρας

Ο Μόνιμος Αντιπρόσωπος της Τουρκίας στα Ηνωμένα Έθνη, πρέσβης Αχμέντ Γιλντίζ, στη διάρκεια αντιπαράθεσης με την Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδος, στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, που ακολούθησε της ομιλίας του Έλληνα Πρωθυπουργού, Κυριάκου Μητσοτάκη, στην έδρα του Διεθνούς Οργανισμού,  επανέφερε την πρόταση Ερντογάν για Διάσκεψη της Ανατολικής Μεσογείου. Δεν απέφυγε στο πλαίσιο αυτό να κάνει αναφορά στα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων και της αποσχιστικής οντότητας.

Ο Ερντογάν στην ομιλία του, τον περασμένο Σεπτέμβριο, από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, είχε επαναλάβει την πρόταση της Άγκυρας για τη διεξαγωγή μιας Διάσκεψης για την Ανατολική Μεσόγειο, υποστηρίζοντας ότι μέσα από αυτή θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα κοινό πλαίσιο συζήτησης και συνεννόησης για τα ζητήματα της περιοχής. Πρόκειται για μια πρόταση, η οποία συντηρείται από την Άγκυρα έχοντας ως στόχο από την μια να ανοίξει εκ νέου το θέμα των θαλάσσιων συνόρων, που έχουν κλείσει με συμφωνίες μεταξύ κρατών της περιοχής  και από την άλλη να βάλει στην εξίσωση την αποσχιστική οντότητα.