Στην κούρσα του ΑΙ με χρονοκαθυστέρηση η ΕΕ

Στη σκιά του σκανδάλου της Nvidia, που ταρακουνά τις τελευταίες μέρες τη διεθνή οικονομία και τις αγορές, πραγματοποιήθηκε χθες η Άτυπη Σύνοδος Κορυφής της ΕΕ για την τεχνητή νοημοσύνη. Η βραδυκινησία της Ευρώπης τη φέρνει, ωστόσο, τώρα αντιμέτωπη με την τεχνολογική επικυριαρχία των Ηνωμένων Πολιτειών και της Κίνας. Οι 27 ηγέτες της ΕΕ σπεύδουν ετεροχρονισμένα να διαμορφώσουν τους πυλώνες της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τη βιομηχανική αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, τις επενδύσεις, την ασφάλειας και την προστασία των πολιτών.

Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, ο οποίος προανήγγειλε ότι οι ηγέτες θα επανέλθουν στο θέμα με τη νέα χρονιά, υπέδειξε ότι «η Ευρώπη δεν μπορεί να μένει πίσω», αναγνωρίζοντας εμμέσως πλην σαφώς ότι η Ένωση δεν είχε τα αντανακλαστικά να ανταποκριθεί στις τεχνολογικές εξελίξεις, που τρέχουν με ταχύτητες φωτός. Ο Αντόνιο Κόστα συνέδεσε την υλοποίηση της ευρωπαϊκής στρατηγικής με την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028–2034, ενώ προανήγγειλε συνέχιση των συζητήσεων στις 5 Φεβρουαρίου 2027.

Αυτονομία με διακηρύξεις

Στο επίκεντρο των συζητήσεων της Συνόδου τέθηκε η ανάγκη ανάπτυξης ευρωπαϊκών τεχνολογιών και η Σύνοδος πρόκρινε τη μείωση της εξάρτησης από Αμερικανούς πάροχους προηγμένων μοντέλων και υποδομών αποθήκευσης δεδομένων. Στο πλέγμα αυτό αναδείχθηκε ως προτεραιότητα η κινητοποίηση κεφαλαίων κι επενδύσεων για αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης από τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και τις δημόσιες υπηρεσίες.

Η ευρωπαϊκή στρατηγική προσκρούει, ωστόσο, σε σοβαρά εμπόδια. Σύμφωνα με το Reuters, το σχέδιο κατασκευής επτά γιγαντιαίων εγκαταστάσεων Τεχνητής Νοημοσύνης παραμένει μετέωρο, εξαιτίας διαφωνιών για τη χρηματοδότηση της ανταγωνιστικότητας στο πλαίσιο του νέου ευρωπαϊκού προϋπολογισμού 2028–2034. Την ίδια ώρα, η Ευρώπη κινδυνεύει να αποτύχει στον στόχο της να εξασφαλίσει μέχρι το 2030 το 20% της παγκόσμιας αγοράς ημιαγωγών. Οι καθυστερήσεις αυτές αναδεικνύουν το χάσμα ανάμεσα στις ευρωπαϊκές φιλοδοξίες και στις πραγματικές δυνατότητες υλοποίησής τους.

Ισορροπίες στην ανισορροπία

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν υπέδειξε ότι «η Ευρώπη πρέπει να αξιοποιήσει τα υψηλής ποιότητας βιομηχανικά δεδομένα της για να αναπτύξει τεχνητή νοημοσύνη ευρωπαϊκής παραγωγής».

Προανήγγειλε την παρουσίαση, εντός δύο εβδομάδων, σχεδίου δράσης για την τεχνητή νοημοσύνη σε πέντε στρατηγικούς τομείς, ενώ ανέφερε ότι η ΕΕ είναι σε θέση να κινητοποιήσει επενδύσεις ύψους €30 δισ. Ανέδειξε, συν τω χρόνω τους κινδύνους από την ανεξέλεγκτη χρήση της. Η πτυχή που συγκέντρωσε τις μεγαλύτερες ανησυχίες ήταν οι προκλήσεις που δημιουργεί η νέα τεχνολογίες για τις θέσεις εργασίας, την ασφάλεια, τη δημοκρατία και τα θεμελιώδη δικαιώματα.

Ο Ιρλανδός πρωθυπουργός, οικοδεσπότης της Άτυπης Συνόδου Κορυφής, έκανε λόγο για ισορροπία ανάμεσα στη ρύθμιση και στην καινοτομία, με τρόπο που να διασφαλίζει την τεχνολογική αυτονομία της Ευρώπης και να απορροφά τους κραδασμούς από τις επιπτώσεις στην απασχόληση.

Τα highlight των γκουρού…

Στη Σύνοδο, προσκλήθηκαν και μίλησαν ως βασικοί εισηγητές ο διευθύνων σύμβουλος της Mistral AI,  Άρτουρ Μενς και ο νομπελίστας Τέφρι Χίντον. Ο Μενς παρουσίασε τις δυνατότητες της Ευρώπης να ανταγωνιστεί τις ΗΠΑ και την Κίνα, δημιουργώντας δικά της μοντέλα, υποδομές και τεχνολογίες.

Ο νομπελίστας, Τζέφρι Χίντον, κλήθηκε να αναδείξει τη σκοτεινή πλευρά της Τεχνητής Νοημοσύνης και ειδικότερα τους κινδύνους για την απασχόληση, την ασφάλεια, την προστασία των παιδιών, τα θεμελιώδη δικαιώματα και τη δημοκρατία. Ιδιαίτερη βαρύτητα στην ατζέντα της συζήτησης είχαν, επίσης, η συγκέντρωση της τεχνολογικής ισχύος σε λίγες μεγάλες εταιρείες και η ανάγκη διεθνών κανόνων ελέγχου.

Η Σύνοδος ολοκληρώθηκε με συγκεκριμένες εξαγγελίες, χωρίς ωστόσο να παρουσιαστεί ολοκληρωμένος και δεσμευτικός οδικός χάρτης, καθώς παραμένουν ακόμη αναπάντητα κρίσιμα ερωτήματα, ως προς το αν η Ευρώπη μπορεί να αναπτύξει δικά της προηγμένα μοντέλα που να μπορούν να ανταγωνιστούν αυτά των αμερικανικών και κινεζικών εταιρειών.

Δωρεάν ρύποι σε βιομηχανίες

Στη σκιά του υψηλού ενεργειακού κόστους και των πιέσεων που δέχεται η ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα, Συμβούλιο και Ευρωκοινοβούλιο έδωσαν τα χέρια για την ελάφρυνση των ενεργοβόρων βιομηχανιών, με την παραχώρηση περίπου 121 εκατομμυρίων δωρεάν δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα για την περίοδο 2026–2030.

Η νέα συμφωνία αποσκοπεί στη συγκράτηση του κόστους συμμόρφωσης με τους περιβαλλοντικούς κανόνες και στην αποτροπή μεταφοράς της ευρωπαϊκής παραγωγής σε τρίτες χώρες με χαλαρότερους περιορισμούς.

Από τα 121 εκατομμύρια δικαιώματα, περίπου 88 εκατομμύρια προέρχονται από υφιστάμενους μηχανισμούς, άλλα 28 εκατομμύρια από προηγουμένως αδιάθετα δικαιώματα και 5 εκατομμύρια προορίζονται για στοχευμένη προστασία ιδιαίτερα εκτεθειμένων βιομηχανιών. Το μέτρο αφορά κλάδους όπως τα χημικά, το χαρτί, τα τρόφιμα, τα κεραμικά και το γυαλί.