Το ευρωπαϊκό χάσμα για τη φορολογία καπνού και το στοίχημα της Κύπρου

Σε πεδίο σκληρής διαπραγμάτευσης μεταξύ των κρατών-μελών εξελίσσεται η αναθεώρηση της ευρωπαϊκής οδηγίας για τη φορολογία των προϊόντων καπνού. Η οριστική μάχη θα δοθεί στο Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών της ΕΕ (ECOFIN) σήμερα στις 9 Νοεμβρίου 2026, σε μια τελευταία προσπάθεια της Ιρλανδικής Προεδρίας να επιτύχει πολιτική συμφωνία πριν παραδώσει τη σκυτάλη στη Λιθουανία.

Η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που εκκρεμεί από τον Ιούλιο του 2025, φέρνει ριζικές αλλαγές στην αγορά. Το σχέδιο προβλέπει: Τσιγάρα: Εκτίναξη του ελάχιστου ειδικού φόρου κατανάλωσης από τα €90 στα €215 ανά 1.000 τεμάχια (αύξηση 139%).

Νέα Προϊόντα: Για πρώτη φορά, επιβάλλονται ελάχιστοι φορολογικοί συντελεστές στα υγρά αναπλήρωσης ηλεκτρονικού τσιγάρου (e-liquids), στον θερμαινόμενο καπνό και στα σακουλάκια νικοτίνης (nicotine pouches). Αξίζει να σημειωθεί ότι η ευρωπαϊκή οδηγία ορίζει τα κατώτατα όρια φορολόγησης και όχι τις τελικές τιμές λιανικής, αφήνοντας στα κράτη-μέλη την ευχέρεια να επιβάλουν υψηλότερους συντελεστές. Για την Κύπρο, το διακύβευμα της σημερινής συνεδρίασης είναι τεράστιο. Εάν η πρόταση της Κομισιόν υιοθετηθεί ως έχει, η τιμή του συμβατικού πακέτου τσιγάρων στο νησί εκτιμάται ότι θα εκτιναχθεί έως και τα €6,50, προκαλώντας βίαιο οικονομικό σοκ στην αγορά.

Συμβιβαστική αντιπρόταση

Σήμερα, η Κυπριακή Δημοκρατία διατηρεί τον ΕΦΚ στα τσιγάρα στα €110 ανά 1.000 τεμάχια (περίπου €2,20 ανά πακέτο σε καθαρό φόρο, βάσει των επίσημων στοιχείων της PwC Cyprus), επιτρέποντας τη λιανική πώληση στην περιοχή των €4,50 – €5,00. Για να αποτραπεί η απότομη επιβάρυνση των καταναλωτών, η Λευκωσία έχει καταθέσει στο τραπέζι μια συμβιβαστική αντιπρόταση, η οποία προβλέπει τη σταδιακή εφαρμογή των αυξήσεων σε βάθος χρόνου μέσα από τρεις μεταβατικές περιόδους: 2028 – 2029: Άνοδος του ΕΦΚ στα €140 ανά 1.000 τσιγάρα. 2030: Περαιτέρω αύξηση στα €170. 2031: Διαμόρφωση του φόρου στα €200, αγγίζοντας πλέον τον τελικό ευρωπαϊκό στόχο. Να σημειώσουμε ότι η κυπριακή συμβιβαστική φόρμουλα κατατέθηκε και συζητήθηκε επίσημα για πρώτη φορά τον Ιανουάριο του 2026, αμέσως μόλις η Κύπρος ανέλαβε την εκ περιτροπής Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ.

Ο φόβος τηςπαράνομης προμήθειας

Πίσω από την κυπριακή επιμονή για μεταβατικές περιόδους κρύβεται η έντονη ανησυχία του Υπουργείου Οικονομικών και των Τελωνειακών Αρχών για έξαρση του λαθρεμπορίου. Λόγω της γεωπολιτικής ιδιαιτερότητας του νησιού, μια βίαιη αύξηση των τιμών στις ελεύθερες περιοχές θα ανοίξει δραματικά την «ψαλίδα» των τιμών με τα Κατεχόμενα. Ο κίνδυνος μαζικής στροφής των καταναλωτών στην παράνομη προμήθεια καπνικών προϊόντων μέσω των οδοφραγμάτων είναι ορατός, απειλώντας με καθολική κατάρρευση τα δημόσια έσοδα από τον ΦΠΑ και τους δασμούς.

Η ΕΕ είναι χωρισμένη στα δύο για το ντέρμπι

Η σημερινή συνεδρίαση αναμένεται να εξελιχθεί σε ντέρμπι, καθώς η ΕΕ είναι χωρισμένη στα δύο. Από τη μία πλευρά, οι χώρες του Νότου και της Ανατολικής Ευρώπης (Κύπρος, Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία) ζητούν ευελιξία φοβούμενες τη μαύρη αγορά. Από την άλλη, οι χώρες του Βορρά με υψηλή αγοραστική δύναμη (Γαλλία, Ολλανδία, Ιρλανδία), οι οποίες έχουν ήδη υψηλούς εθνικούς φόρους, πιέζουν για άμεση εφαρμογή προκειμένου να σταματήσει το διασυνοριακό εμπόριο από πολίτες τους που αναζητούν φθηνότερα τσιγάρα σε γειτονικά κράτη.

Επειδή τα φορολογικά ζητήματα στην Ευρωπαϊκή Ένωση απαιτούν απόλυτη ομοφωνία και των 27 κρατών-μελών, η τύχη της οδηγίας εξαρτάται από τις ισορροπίες της τελευταίας στιγμής. Το μεγαλύτερο αγκάθι παραμένει η Σουηδία. Η Στοκχόλμη αντιδρά σθεναρά στη επιβολή ελάχιστης φορολογίας στα προϊόντα προφορικής νικοτίνης χωρίς καπνό (nicotine pouches).

Παρότι το παραδοσιακό σουηδικό snus προστατεύεται από τη συνθήκη προσχώρησης της χώρας στην ΕΕ, η Σουηδέζα Υπουργός Οικονομικών, Elisabeth Svantesson, διεμήνυσε από τον Ιούνιο πως η χώρα της δεν θα επιτρέψει στην ΕΕ να αυξήσει τη φορολογία στα προϊόντα νικοτίνης, διατηρώντας μέχρι σήμερα τη στάση της αμετακίνητη. Εάν οι υπουργοί αποτύχουν στις 9 Νοεμβρίου, η Λιθουανία θα κληρονομήσει την οδηγία για τη φορολογία του καπνού όταν ξεκινήσει η προεδρία της την 1η Ιανουαρίου 2027 έως τις 30 Ιουνίου.