Αποταμιεύσεις: Πού και πώς τις κλειδώνουν οι Κύπριοι

Οι Κύπριοι καταθέτες έχουν προχωρήσει σε μια ριζική αναδιάρθρωση του τρόπου με τον οποίο διαχειρίζονται τα χρήματά τους τα τελευταία χρόνια. Επηρεασμένοι άμεσα από τις συνεχείς αυξομειώσεις των επιτοκίων, οι αποταμιεύσεις των πολιτών και των επιχειρήσεων μοιράζονται σε συγκεκριμένες κατηγορίες τραπεζικών λογαριασμών.

Σε αυτό το περιβάλλον, οι επιλογές των καταθετών χωρίστηκαν σε δύο εντελώς διαφορετικές στρατηγικές. Οι Κύπριοι (τα νοικοκυριά) προτιμούν την απόλυτη ασφάλεια των λογαριασμών άμεσης πρόσβασης (τρεχούμενους) για την καθημερινότητά τους, ενώ όταν αποφασίζουν να αποταμιεύσουν επιλέγουν πολύ μακροχρόνιες προθεσμιακές καταθέσεις (άνω των 2 ετών), για να έχουν μεγαλύτερη απόδοση στις καταθέσεις τους.

Αντίθετα, οι επιχειρήσεις επιλέγουν πιο ευέλικτες και βραχυπρόθεσμες κινήσεις, κλειδώνοντας τα πλεονάζοντα κεφάλαιά τους σε καταθέσεις έως 1 έτος, ώστε να κερδίζουν γρήγορα τόκους, χωρίς να δεσμεύουν τη ρευστότητά τους για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Ας δούμε πως είναι κατατεθειμένα τα 59.336 εκατομμυρίων ευρώ που βρίσκονται στις κυπριακές τράπεζες τον Αύγουστο του 2026 σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία από το στατιστικό οικονομικό δελτίο της Κεντρικής Τράπεζας (Πίνακας 1.1 και Πίνακας 1.4). Από την επεξεργασία των στοιχείων προκύπτει η εξής εικόνα για το πού είναι τοποθετημένα τα χρήματα και σε ποιους ανήκουν.

Ανά είδος λογαριασμού και διάρκεια

• Λογαριασμοί άμεσης πρόσβασης (Τρεχούμενοι / Όψεως): 52.287,2 εκατομμύρια ευρώ. Πολίτες και επιχειρήσεις επιλέγουν να κρατούν το 88,1% του συνολικού χρήματος σε πλήρη ελευθερία κινήσεων, προτιμώντας την καθημερινή ευελιξία και την άμεση ρευστότητα μέσω καρτών και εφαρμογών.

• Λογαριασμοί με συμφωνημένη διάρκεια (προθεσμίας): 6.429,5 εκατομμύρια ευρώ. Είναι το «κλειδωμένο» κεφάλαιο της αγοράς. Εδώ οι στρατηγικές διαχωρίζονται, τα νοικοκυριά στρέφονται σε πιο μακροχρόνιες αποταμιεύσεις (άνω των 2 ετών) για να εξασφαλίσουν σταθερότητα, ενώ οι επιχειρήσεις κυριαρχούν στις βραχυπρόθεσμες προθεσμιακές καταθέσεις (έως 1 έτος), κυνηγώντας γρήγορες αποδόσεις χωρίς να δεσμεύουν τη ρευστότητά τους.

• Καταθέσεις υπό προειδοποίηση (Notice): 619,3 εκατομμύρια ευρώ. Πρόκειται για λογαριασμούς χωρίς σταθερή ημερομηνία λήξης, οι οποίοι λειτουργούν ως μια ενδιάμεση λύση ασφαλείας, καθώς απαιτούν από τον καταθέτη να ειδοποιήσει έγκαιρα την τράπεζα πριν προχωρήσει σε ανάληψη.

Σε ποιους ανήκουν

• Νοικοκυριά (Ιδιώτες / Αποταμιευτές): 34.233,4 εκατομμύρια ευρώ. Αποτελούν τη μόνιμη, συμπαγή και πιο σταθερή βάση ολόκληρης της κυπριακής οικονομίας.

• Επιχειρήσεις (Μη Χρηματοδοτικές Εταιρείες): 15.250,4 εκατομμύρια ευρώ. Οι εταιρείες κινούνται πολύ πιο επιθετικά και διαχειρίζονται τη ρευστότητά τους ανάλογα με το ύψος των επιτοκίων.

• Λοιποί Χρηματοπιστωτικοί Οργανισμοί & Ασφαλιστικές: 7.345,2 εκατομμύρια ευρώ.

• Γενική Κυβέρνηση: 2.506,6 εκατομμύρια ευρώ.

Για να μπορεί ο αναγνώστης να παρακολουθήσει εύκολα τις οικονομικές ισορροπίες, να εξηγήσουμε ότι κάθε φορά που πληρώνουμε με μετρητά, κάνουμε μια μεταφορά από το κινητό μας ή «κλείνουμε» χρήματα σε μια προθεσμιακή κατάθεση, επηρεάζουμε άμεσα τη συνολική οικονομία της χώρας. Η κίνηση του χρήματος δεν είναι τίποτα άλλο από τον καθρέφτη των δικών μας καθημερινών επιλογών.

Τι είναι το Μ1 και το Μ2   

Η Κεντρική Τράπεζα και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα χρησιμοποιούν δύο πολύ απλά εργαλεία, τους δείκτες Μ1 και Μ2, όπως αναφέρονται και στο στατιστικό δελτίο. Οι δείκτες αυτοί δεν είναι τίποτα άλλο από «κουτιά» στα οποία ταξινομούν το χρήμα ανάλογα με το πόσο γρήγορα μπορούμε να το ξοδέψουμε.

Το ρεπορτάζ εξηγεί με απλά λόγια τι συνέβη με τις οικονομίες των Κυπρίων τα τελευταία τρία χρόνια και πώς το κυνήγι του κέρδους άλλαξε τον τραπεζικό χάρτη του νησιού. Το μεγάλο συμπέρασμα είναι ότι η συνολική χρηματική μάζα στην Κύπρο (το Μ2) αυξήθηκε κατά 17,2% μέσα σε 3,5 χρόνια. Αυτό αποδεικνύει ότι, παρά τις δυσκολίες, η κυπριακή οικονομία παρέμεινε δυνατή, παρήγαγε νέο χρήμα και οι πολίτες κατάφεραν να αυξήσουν τις αποταμιεύσεις τους, προστατεύοντάς τις με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Τι σημαίνει όμως Μ1 και Μ2;

• Δείκτης Μ1 (το ζεστό  χρήμα): Είναι το χρήμα που είναι άμεσα διαθέσιμο για αγορές. Περιλαμβάνει τα μετρητά που έχουμε στο πορτοφόλι μας, συν τα χρήματα που βρίσκονται στους τρεχούμενους λογαριασμούς και τις κάρτες μας. Ονομάζεται ζεστό χρήμα επειδή μπορεί να ξοδευτεί μέσα σε ένα δευτερόλεπτο.

• Δείκτης Μ2 (το κλειδωμένο χρήμα + το Μ1): Είναι ένα μεγαλύτερο κουτί. Περιλαμβάνει όλο το Μ1 (μετρητά και τρεχούμενους), αλλά προσθέτει και τις προθεσμιακές καταθέσεις (χρήματα που έχουμε συμφωνήσει με την τράπεζα να μην τα αγγίξουμε για μερικούς μήνες ή έως 2 χρόνια με αντάλλαγμα ένα καλό επιτόκιο).

Η «φυγή» από τρεχούμενους

Το άμεσα διαθέσιμο χρήμα (Μ1) πέρασε από σαράντα κύματα την περίοδο 2023-2026. Τον Απρίλιο του 2023, το Μ1 βρισκόταν στα 34.273 εκατ. ευρώ. Μέσα σε λίγους μήνες, όμως, σημείωσε μεγάλη βουτιά και «έπεσε» στα 32.362 εκατ. ευρώ (Φεβρουάριος 2024). Γιατί έγινε αυτό; Επειδή οι τράπεζες δεν έδιναν καθόλου τόκο (επιτόκιο) στους τρεχούμενους λογαριασμούς.

Οι πολίτες και οι επιχειρήσεις πήραν τα χρήματά τους από εκεί για να τα βάλουν κάπου που θα έπιαναν τόπο. Από τα μέσα του 2024, η αγορά ισορρόπησε. Οι ανάγκες της καθημερινότητας επέβαλαν την επιστροφή των μετρητών στους λογαριασμούς άμεσης πρόσβασης. Μέχρι τον Αύγουστο του 2026, το Μ1 έκανε ένα εντυπωσιακό άλμα και έφτασε στο υψηλότερο επίπεδό του, στα 37.739 εκατ. ευρώ.

Αντίθετα με το Μ1, ο δείκτης Μ2 δεν σταμάτησε ποτέ να ανεβαίνει. Τα προθεσμιακά συμβόλαια των τραπεζών έγιναν ο αγαπημένος προορισμός των Κυπρίων. Η πορεία του Μ2 είναι εντυπωσιακή. Τον  Απρίλιο του 2023  ξεκίνησε από τα 47.216 εκατ. ευρώ, τον Δεκέμβριο του  2024  ξεπέρασε το όριο των 51 δισεκατομμυρίων (51.185 εκατ. ευρώ) και τον Αύγουστος 2026  εκτοξεύθηκε στα 55.364 εκατ. ευρώ. Μέσα σε περίπου τρία χρόνια, προστέθηκαν στο κουτί του Μ2 περισσότερα από 8 δισεκατομμύρια ευρώ. Αυτό δείχνει ότι η Κύπρος παρήγαγε νέο πλούτο και οι καταθέτες προτίμησαν να «κλειδώσουν» τις οικονομίες τους για να κερδίσουν από τα αυξημένα επιτόκια.

Κυκλοφορούν 3.2 δισ. σε μετρητά

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου για τον Αύγουστο του 2026, το φυσικό χρήμα (τραπεζογραμμάτια και κέρματα) που κυκλοφορεί στην αγορά ανέρχεται στα 3.456 εκατομμύρια ευρώ. Παρά την τεράστια άνοδο των ηλεκτρονικών πληρωμών και των εφαρμογών στα κινητά, οι Κύπριοι δείχνουν μια σταθερή αγάπη για τα μετρητά:

• Απρίλιος 2023: Στην αγορά κυκλοφορούσαν 3.232 εκατ. ευρώ σε μετρητά.

• Δεκέμβριος 2024: Το ποσό ήταν στα 3.388 εκατ. ευρώ.

• Αύγουστος 2026: Έφτασε τα 3.456 εκατ. ευρώ.

Η συνεχής αυτή άνοδος δείχνει ότι τα μετρητά παραμένουν για πολλούς το απόλυτο καταφύγιο ασφάλειας, ιδιαίτερα σε περιόδους που υπάρχει οικονομική ή γεωπολιτική αβεβαιότητα.

Πώς τα επιτόκια κατευθύνουν το χρήμα

Η συμπεριφορά των καταθετών δεν ήταν τυχαία, αλλά απόλυτα λογική. Αν δούμε τα επιτόκια που πρόσφεραν οι τράπεζες για καταθέσεις έως 1 έτος, καταλαβαίνουμε τις επιλογές των καταθετών. Στις αρχές (Απρίλιος 2023 το επιτόκιο για τις οικονομίες των νοικοκυριών ήταν μόλις 0,41%. Το κίνητρο ήταν μικρό. Στην κορύφωση (Δεκέμβριος 2024) το επιτόκιο ανέβηκε στο 1,79%. Τότε ήταν που όλοι έτρεξαν να κλείσουν τα χρήματά τους, αδειάζοντας τους τρεχούμενους (πτώση του Μ1) και γεμίζοντας τις προθεσμιακές (άνοδος του Μ2).

Σήμερα, με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να μειώνει ξανά τα επιτόκια, το κυπριακό επιτόκιο προθεσμίας έπεσε ελαφρώς στο 1,35%. Καθώς το κέρδος μειώθηκε, οι καταθέτες σταμάτησαν να κλειδώνουν νέα χρήματα και προτίμησαν να τα έχουν άμεσα διαθέσιμα στην κάρτα τους (γι’ αυτό και η εκτόξευση του Μ1 το 2026).