Πλησιάζει η ώρα των Ευρωπαίων καταθετών – Επείγεται η ΕΕ για διοχέτευση αποταμιεύσεων σε μετοχές και επενδυτικά ταμεία

Την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου το ECOFIN (Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών της ΕΕ) συνεδρίασε στο Λουξεμβούργο με κύριο θέμα στην ατζέντα το πακέτο ενοποίησης των κεφαλαιακών αγορών και της εποπτείας τους εντός ΕΕ. Η ενοποίηση των αγορών αφορά άμεσα και την προώθηση της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων. Και οι δύο κατευθύνσεις οδηγούν στην ενίσχυση των επενδύσεων, της ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας της ΕΕ, σε μια περίοδο που η γεωπολιτική αβεβαιότητα αυξάνει την πίεση για τη διασφάλιση της αυτονομίας της έναντι των ισχυρών ανταγωνιστών της σε όλα τα επίπεδα.

Στις 30 Σεπτεμβρίου και την 1η Οκτωβρίου, η Maria Luís Albuquerque, αρμόδια Επίτροπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις Χρηματοπιστωτικές Υπηρεσίες και την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων προέβη σε νέες δημόσιες παρεμβάσεις για τη χρηματοοικονομική εκπαίδευση και τις ευρωπαϊκές χρηματοπιστωτικές αγορές. Η κατεύθυνση της Επιτροπής είναι προσανατολισμένη στη διευκόλυνση της χρηματοδότησης ευρωπαϊκών επιχειρήσεων με ιδιωτικά κεφάλαια -πέραν της συνεισφοράς της ΕΕ και των κρατών μελών μέσω των προϋπολογισμών τους- και να δώσει στους πολίτες περισσότερες ασφαλείς επιλογές για τις αποταμιεύσεις τους, περισσότερο προσοδοφόρες από το «παρκάρισμα» των χρημάτων στις τράπεζες.

Όπως η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει στις παρεμβάσεις της, στόχος είναι να σταματήσει ο ευρωπαϊκός χρηματοπιστωτικός χώρος να λειτουργεί κατακερματισμένα ανά χώρα. Ενιαίο νομικό πλαίσιο θα διασφαλίσει για τους Ευρωπαίους πολίτες περισσότερες επιλογές αποταμίευσης και επένδυσης σε κεφαλαιακά προϊόντα, πέρα από τις παραδοσιακές τραπεζικές καταθέσεις και για τις επιχειρήσεις ευκολότερη πρόσβαση σε κεφάλαια από επενδυτές άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (Savings and Investments Union – SIU) είναι η προσπάθεια της Ένωσης να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο το ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα μετατρέπει τις αποταμιεύσεις σε επενδύσεις. Η διευκόλυνση δηλαδή των καταθετών να επενδύσουν χρήματα σε μετοχές ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, σε επνδυτικά ταμεία, ομόλογα κλπ.

Τρισεκατομμύρια «κάθονται»

Η Επιτροπή υιοθέτησε τη στρατηγική για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων τον Μάρτιο του 2025.

Η Κομισιόν εκτιμά ότι περίπου €10 τρισ. παραμένουν σε μετρητά και χαμηλής απόδοσης τραπεζικές καταθέσεις, καθώς η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα υπολογίζει ότι περίπου το 80% των νοικοκυριών της Ευρωζώνης δεν κατέχουν μετοχές ή άλλα χρηματοπιστωτικά προϊόντα της αγοράς, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει στις ΗΠΑ και άλλους ανταγωνιστές της ΕΕ. Η κατάσταση αυτή δυσχεραίνει την προσπάθεια των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των μικρομεσαίων και των startups, να αντλήσουν κεφάλαια, υποχρεώνοντάς τις να καταφεύγουν σχεδόν αποκλειστικά στις τράπεζες για δανεισμό.

Μέσω της προώθησης της υλοποίησης της στρατηγικής για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, η ΕΕ επιθυμεί να διασφαλίσει θεσμικά ότι ο Ευρωπαίος καταθέτης θα έχει ευκολότερη πρόσβαση σε μετοχές, ομόλογα, επενδυτικά κεφάλαια και συνταξιοδοτικά προϊόντα. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω ειδικών λογαριασμών, που θα διευκολύνουν τον Ευρωπαίο πολίτη – καταθέτη να μπορεί απλά και γρήγορα να επενδύει σε μετοχές, ομόλογα ή επενδυτικά ταμεία. Η Επιτροπή θέλει να ενθαρρύνει τα κράτη-μέλη να δημιουργήσουν ή να βελτιώσουν τέτοια προϊόντα, με απλούστερους κανόνες και, όπου επιλεγεί από τα κράτη, με φορολογικά κίνητρα σε όσους επενδύουν στην κεφαλαιακή αγορά.

Η Κομισιόν συνδέει την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (SIU) με τις τεράστιες επενδυτικές ανάγκες της ΕΕ στην τεχνολογία, την Τεχνητή Νοημοσύνη, τη βιοτεχνολογία, την καθαρή ενέργεια και την ενεργειακή μετάβαση, την ψηφιακή μετάβαση, τις υποδομές και την άμυνα. Ήδη τονίζεται σε πολλές περιπτώσεις η έκθεση Μάριο Ντράγκι για την ενίσχυση της ανάπτυξης και ανταγωνιστκότητας της Ένωσης, μέσω της οποίας εντοπίζεται η ανάγκη για πρόσθετες ευρωπαϊκές επενδύσεις ύψους 800 δισ. ευρώ ετησίως! Μάλιστα, από την πλευρά της η Κομισιόν κάνει αναφορά για ανάγκες περίπου €1,2 τρισ. ετησίως για τις ευρύτερες ανάγκες ανταγωνιστικότητας, ασφάλειας και τεχνολογικής ανάπτυξης.

Πιερρακάκης: Λεφτά υπάρχουν

Σε ευρείας δημοσιότητας εκδήλωση της BusinessEurope και της Ευρωπαϊκής Τραπεζικής Ομοσπονδίας (EBF), στις 7 Οκτωβρίου στις Βρυξέλλες, με θέμα «Η ανταγωνιστικότητα των τραπεζών: Η ατζέντα της ΕΕ για έναν πιο ενοποιημένο, αποτελεσματικό και ανταγωνιστικό τραπεζικό τομέα» (“Banks’ competitiveness: EU’s agenda for a more integrated, efficient and competitive banking sector”), ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών της Ελλάδας και πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, είχε μια μακρά και σημαντική παρέμβαση, με την ομιλία του να επικεντρώνεται στην ανάγκη να αξιοποιηθούν τα τρισεκατομμύρια των ιδιωτικών ευρωπαϊκών καταθέσεων για νέες σημαντικές επενδύσεις στην ευρωπαϊκή αγορά.

Σταχυολογούμε κάποιες από τις αναφορές του κ. Πιερρακάκη:

– Η ενίσχυση της ανάπτυξης και της παραγωγικότητας της ΕΕ προϋποθέτει τη σημαντική αύξηση των ιδιωτικών επενδύσεων και τη δημιουργία ενός περισσότερο ενοποιημένου ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος, ικανού να διοχετεύει αποτελεσματικότερα τις ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις σε παραγωγικές επενδύσεις.

– Η Ευρώπη δεν αναπτύσσεται αρκετά γρήγορα. Παραμένουμε μία από τις πλέον εύρωστες και επιτυχημένες οικονομικές περιοχές στον κόσμο. Διαθέτουμε επιχειρήσεις παγκόσμιας κλάσης, ανθρώπινο δυναμικό υψηλής εξειδίκευσης, μια Ενιαία Αγορά 450 εκατομμυρίων καταναλωτών και, όπως συχνά επαναλαμβάνουμε, τεράστιες ιδιωτικές αποταμιεύσεις. Ωστόσο, δεν μετατρέπουμε αυτά τα πλεονεκτήματα σε ανάπτυξη με τον ρυθμό που θα έπρεπε.

– Σήμερα υπάρχει ένας επιπλέον λόγος για τον οποίο η ανάπτυξη έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Η οικονομική ισχύς μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε γεωπολιτική ισχύ. Ο κόσμος γύρω μας έχει αλλάξει.

– Χρειαζόμαστε περίπου 800 δισεκατομμύρια ευρώ πρόσθετων επενδύσεων κάθε χρόνο. Ποιος θα τις χρηματοδοτήσει; Τα υγιή δημόσια οικονομικά παραμένουν απαραίτητα. Όμως οι δημόσιοι προϋπολογισμοί από μόνοι τους δεν μπορούν να χρηματοδοτήσουν τον μετασχηματισμό της Ευρώπης. Χρειαζόμαστε ιδιωτικές επενδύσεις.

– Και ερχόμαστε σε ένα από τα παράδοξα της ευρωπαϊκής οικονομίας: Δεν μας λείπουν τα χρήματα. Έχουμε τις αποταμιεύσεις. Αυτό που δεν έχουμε ακόμη δημιουργήσει είναι ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα ικανό να διοχετεύσει αρκετές από αυτές τις αποταμιεύσεις στην ίδια μας την οικονομία. Υπερβολικά μεγάλο μέρος των κεφαλαίων παραμένει κατακερματισμένο από τα εθνικά σύνορα.

– Υπερβολικά πολλές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν διαφορετικές συνθήκες χρηματοδότησης, ανάλογα με το πού βρίσκονται. Και δυσκολεύονται να βρουν τα κεφάλαια για να αναπτυχθούν. Γι’ αυτό έχει σημασία η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων.

– Ο σκοπός της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων είναι εξαιρετικά απλός. Να συνδέσει τις αποταμιεύσεις της ΕΕ με τις ευκαιρίες της Ευρώπης. Να επιτρέψει στα κεφάλαια να κατευθύνονται προς καλές ιδέες και παραγωγικές επιχειρήσεις, όπου κι αν βρίσκονται στην Ενιαία Αγορά μας – στην Αθήνα, στις Βρυξέλλες, στο Παρίσι, στο Ταλίν.

– Να δώσει στους πολίτες καλύτερους τρόπους να επενδύουν και να συμμετέχουν στην ανάπτυξη της Ευρώπης. Να δώσει στις επιχειρήσεις περισσότερους τρόπους να χρηματοδοτούν τις επενδύσεις τους.

Ενοποίηση και δανεισμός από τράπεζες

Είπε ακόμα ο Κυριάκος Πιερρακάκης, αγγίζοντας ένα σημείο που πονά την ευρωπαϊκή κεφαλαιακή αγορά: «Έχουμε κοινή ευρωπαϊκή εποπτεία. Έχουμε οικοδομήσει μεγάλο μέρος της Τραπεζικής Ένωσης. Και παρ’ όλα αυτά, η τραπεζική μας αγορά παραμένει σε αξιοσημείωτο βαθμό εθνική. Μόνο το 16% του εταιρικού δανεισμού στη ζώνη του ευρώ είναι διασυνοριακό. Το κεφάλαιο και η ρευστότητα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εμπόδια στο εσωτερικό των τραπεζικών ομίλων. Η διασυνοριακή ενοποίηση παραμένει δύσκολη».

Και επισήμανε το εξής: «Οι μεγαλύτερες αμερικανικές τράπεζες επενδύουν στην πληροφορική, σε σχέση με το ενεργητικό τους, περισσότερο από δυόμισι φορές όσο οι ευρωπαϊκές τράπεζες. Αυτό έχει σημασία. Και δεν έχει σημασία μόνο για τις τράπεζες».

Τι πρέπει, λοιπόν, να κάνουμε;

Το ερώτημα το έθεσε στη συζήτηση στις Βρυξέλλες ο ίδιος ο πρόεδρος του Eurogroup. Και απάντησε ως εξής:

Τρεις είναι οι προτεραιότητες:

– Πρώτον, ολοκλήρωση. Πρέπει να άρουμε τα περιττά εμπόδια στη διασυνοριακή δραστηριότητα και την ενοποίηση και να επιτρέψουμε την αποτελεσματικότερη κυκλοφορία κεφαλαίων και ρευστότητας. Ένα ευρώ που αποταμιεύεται σε ένα μέρος της Ευρώπης θα πρέπει να μπορεί να χρηματοδοτεί μια παραγωγική επένδυση σε ένα άλλο. Αυτό πρέπει να σημαίνει μια πραγματική Ενιαία Αγορά στον χρηματοπιστωτικό τομέα.

– Δεύτερον, εμπιστοσύνη. Η μεγαλύτερη ολοκλήρωση απαιτεί εμπιστοσύνη στις κοινές ευρωπαϊκές δικλίδες ασφαλείας. Αυτό σημαίνει αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων, αξιόπιστη παροχή ρευστότητας και εξυγίανση, καθώς και πρόοδο στην ασφάλιση των καταθέσεων.

– Και τρίτον, ανταγωνιστικότητα.