Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google

Add philenews.com on Google

Σε πεδίο σκληρής διαπραγμάτευσης για το ενεργειακό μέλλον του πλανήτη εξελίσσεται η Διάσκεψη του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή (COP31) στην Αττάλεια. Η επιτάχυνση της «πράσινης» μετάβασης φαντάζει ως το μεγαλύτερο διακύβευμα, με 193 χώρες απ’ όλο τον κόσμο να αναζητούν κοινή ρότα για να περιορίσουν την υπερθέρμανση του πλανήτη, να απεξαρτηθούν από τα ορυκτά καύσιμα και τη χρηματοδότηση των τεράστιων επενδύσεων που απαιτούνται. Η Διάσκεψη παρουσίασε τη Δευτέρα το πρώτο σχέδιο συμφωνίας, το οποίο φέρνει στο προσκήνιο έναν ιδιαίτερα φιλόδοξο στόχο: Μέχρι το 2035, το 35% της παγκόσμιας κατανάλωσης ενέργειας να καλύπτεται από το ηλεκτρισμό.

Η πρόταση «35 by 35» προσκρούει ήδη σε αντιδράσεις, αναδεικνύοντας τις μεγάλες διαφορές, κυρίως μεταξύ αναπτυγμένων και αναπτυσσόμενων οικονομιών. Η Ρωσία και η ομάδα των αραβικών χωρών απορρίπτουν τον προτεινόμενο στόχο, ενώ μερίδα αναπτυσσόμενων χωρών αντιτίθεται και στον εξηλεκτρισμό και στις προτεινόμενες κατευθυντήριες γραμμές για σταδιακή εγκατάλειψη των ορυκτών καυσίμων.

Το υπόβαθρο των βαθιών διαφωνιών εδράζεται κυρίως σε οικονομικές παραμέτρους. Ποιος θα επωμιστεί το κόστος της μετάβασης σε καθαρότερη ενέργεια και πώς θα διασφαλιστεί ότι οι φιλόδοξες κλιματικές δεσμεύσεις δεν θα μετατραπούν σε δυσβάσταχτο βάρος για τις οικονομίες και τους πολίτες;

Η επανάσταση του ηλεκτρισμού

Η Διάσκεψη για το Κλίμα στρέφει την πυξίδα της νέας εποχής στον ηλεκτρισμό, με την προοπτική να εκτοπιστούν σταδιακά το πετρέλαιο, ο άνθρακας και το φυσικό αέριο. Από τη στόχευση αυτή αφορμάται η πρωτοβουλία «35 by 35» για κάλυψη της παγκόσμιας ενεργειακής κατανάλωσης κατά 35% από ηλεκτρισμό.

Σήμερα, η ηλεκτρική ενέργεια αντιπροσωπεύει το 23% της τελικής κατανάλωσης. Στην πράξη, αυτό σημαίνει περισσότερα ηλεκτρικά οχήματα στους δρόμους, αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης που λειτουργούν με ορυκτά καύσιμα και μεγαλύτερη αξιοποίηση του ηλεκτρισμού στη βιομηχανία. O λεγόμενος εξηλεκτρισμός, προϋποθέτει, ωστόσο, τεράστιες επενδύσεις σε υποδομές, σύγχρονα ηλεκτρικά δίκτυα και εναλλακτικές πηγές παραγωγής καθαρότερης ενέργειας.

Με τις εν εξελίξει γεωπολιτικές αναταραχές και την ταχύτητα της εξέλιξης της τεχνητής νοημοσύνης, πάντως, το εγχείρημα δεν αποτελεί απλώς περιβαλλοντική φιλοδοξία, αλλά και οικονομικό στοίχημα. Σύμφωνα με μελέτη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, με τις σημερινές διαθέσιμες τεχνολογίες, η ηλεκτρική ενέργεια θα μπορούσε να καλύπτει το 33% της παγκόσμιας κατανάλωσης ενέργειας με οικονομικά συμφέροντα τρόπο, φέρνοντας τον στόχο του 35% σε απόσταση αναπνοής.

Η μετάβαση, δεν εξασφαλίζει όμως αυτομάτως καθαρότερη ενέργεια, όσο η ηλεκτροπαραγωγή εξακολουθεί να εξαρτάται από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο.

Η υπερθέρμανση και η καθαρή ενέργεια

Την ώρα, πάντως, που οι κυβερνήσεις αναζητούν κοινό βηματισμό για την «πράσινη» μετάβαση, ο πλανήτης συνεχίζει να βρίσκεται αντιμέτωπος με την κλιματική αλλαγή. Οι επιστημονικές εκθέσεις, οι οποίες παρουσιάζονται στη Διάσκεψη του ΟΗΕ, αποτυπώνουν μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα. Η θερμοκρασία του πλανήτη, κινείται σε επίπεδα που απειλούν να ανατρέψουν τους στόχους της Συμφωνίας του Παρισιού. (Υιοθετήθηκε το 2015 και προβλέπει μέσω της μείωσης των εκπομπών αερίων τη συγκράτηση της αύξησης της θερμοκρασίας κάτω από τους 1,5 βαθμούς Κελσίου.)

Παρουσιάζοντας τα τελευταία στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Μετεωρολογίας ενώπιον των ηγετών, η Γενική Γραμματέας Σελέστ Σάουλο ανέφερε ότι το πρώτο εννιάμηνο του 2026 η μέση θερμοκρασία του πλανήτη ήταν κατά 1,47 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη. Όπως επισήμανε η Σάουλο, η «τελευταία δωδεκαετία είναι, ήδη, η θερμότερη που έχει καταγραφεί ποτέ».

Ανησυχίες καλλιεργούν και οι μακροπρόθεσμες προβλέψεις. Σύμφωνα με την έκθεση του Προγράμματος Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών, που τέθηκε στην ατζέντα της COP31, εάν συνεχιστούν με την ίδια ένταση οι σημερινές πολιτικές, η υπερθέρμανση ενδέχεται να φτάσει τους 2,8 βαθμούς μέσα στον αιώνα που διανύουμε. Ακόμη και με την πλήρη εφαρμογή των κλιματικών δεσμεύσεων των κρατών, η αύξηση εκτιμάται στους 2,6 έως 2,7 βαθμούς, σημαντικά πιο πάνω από τον στόχο του 1,5 βαθμού. Από το βήμα της Διάσκεψης, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουντέρες, προειδοποίησε ότι η προσωρινή υπέρβαση του ορίου του 1,5 βαθμού είναι πλέον αναπόφευκτη και κάλεσε τις κυβερνήσεις να επιταχύνουν τη μετάβαση στις ΑΠΕ. «Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής», υπογράμμισε, «πλήττουν ήδη ανθρώπινες ζωές, εισοδήματα και οικονομίες σε ολόκληρο τον κόσμο.»

Ο… λογαριασμός

Το πιο δυσεπίλυτο ζήτημα είναι η χρηματοδότηση της «πράσινης» μετάβασης. Ανεπτυγμένες και αναπτυσσόμενες χώρες αντιμάχονται στην Αττάλεια για το ποιος θα επωμιστεί το μεγαλύτερο βάρος.

Η πρωτοβουλία της χρηματοδότησης της κλιματικής δράσης επικρέμαται από δυνατές οικονομίες όπως της Γερμανίας, της Ιαπωνίας και των ΗΠΑ. Στην αντίπερα όχθη, βρίσκονται αναπτυσσόμενες οικονομίες όπως της Ινδίας, του Μπαγκλαντές και της Κένυας, οι οποίες χρειάζονται σημαντική οικονομική στήριξη για να μπορέσουν να περιορίσουν τη χρήση ορυκτών καυσίμων και να προστατευθούν από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Άλλωστε, οι επενδύσεις σε ΑΠΕ, ηλεκτρικά δίκτυα και νέες τεχνολογίες απαιτούν τεράστια κεφάλαια, την ώρα που αρκετές οικονομίες βρίσκονται ήδη αντιμέτωπες με υψηλά χρέη και περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια.

Χρειάζονται $1,3 τρισ. τον χρόνο

Το οικονομικό διακύβευμα είναι συνεπώς τεράστιο. Σύμφωνα με τον στόχο που συμφωνήθηκε στη Διάσκεψη του Μπακού, μέχρι το 2035 πρέπει να συγκεντρώνονται τουλάχιστον $1,3 τρισ. ετησίως από κράτη, τράπεζες και ιδιώτες επενδυτές για να βοηθηθούν οι αναπτυσσόμενες χώρες. Από τα $1,3 τρισ. τουλάχιστον $300 δισ. αποτελούν ξεχωριστή χρηματοδοτική δέσμευση και οι ανεπτυγμένες χώρες έχουν την κύρια ευθύνη κινητοποίησης των κεφαλαίων. Ο τρόπος με τον οποίο θα εξασφαλιστούν αυτά τα χρήματα αποτελεί κι ένα από τα ζητήματα που συζητούνται αυτές τις μέρες στην Αττάλεια.

Ακόμη μεγαλύτερη πίεση ασκούν οι ανάγκες προστασίας από τις επιπτώσεις της υπερθέρμανσης. Η έκθεση Adaptation Gap Report 2026 του ΟΗΕ, επισημαίνει ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες θα χρειάζονται περίπου $305 δισ. τον χρόνο έως το 2035 μόνο για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, ενώ η χρηματοδότηση των κρατών περιορίστηκε το 2024 ανάμεσα στα $28,2 δισ. και στα $31,7 δισ.

Το πρώτο σχέδιο συμφωνίας της Αττάλειας προτείνει αύξηση της ετήσιας χρηματοδότησης για την προσαρμογή στα $120 δισ. μέχρι το 2035, αλλά δεν έχει εξασφαλιστεί ως προς της ώρας η αναγκαία συναίνεση.

Ο Αντόνιο Γκουτέρες, ζήτησε φορολόγηση των υπερκερδών των εταιρειών ορυκτών καυσίμων, ώστε να στηριχθούν οι ευάλωτες χώρες. Κατήγγειλε, μάλιστα, ότι οι αναπτυσσόμενες οικονομίες πληρώνουν δύο έως τρεις φορές περισσότερο για δανεισμό, γεγονός που δυσχεραίνει τις επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια.

Eγκλωβισμένη στα ορυκτά καύσιμα η Κύπρος

Στην πρώτη γραμμή της προσπάθειας για την «πράσινη» μετάβαση βρίσκεται η Έ.Έ., η οποία επιδιώκει μείωση των εκπομπών ρύπων κατά 90% έως το 2040. τελικός στόχος είναι να επιτευχθεί κλιματική ουδετερότητα έως το 2050. Οι ευρωπαϊκές φιλοδοξίες συναντούν, ωστόσο, τις μεγάλες ενεργειακές ανισότητες μεταξύ των κρατών – μελών και το υψηλό κόστος των αναγκαίων επενδύσεων.

Η περίπτωση της Κύπρου είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα, καθώς παραμένει ενεργειακά απομονωμένη και η εξάρτησή της από τα ορυκτά καύσιμα και το υψηλό ενεργειακό κόστος είναι πολύ μεγάλη.

Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2025 μόλις το 27,5% της ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώθηκε στην Κύπρο προήλθε από ανανεώσιμες πηγές, έναντι 49,9% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Από το βήμα της COP31, ο Πρόεδρος Χριστοδουλίδης, ανέδειξε τη σημασία της περιφερειακής συνεργασίας, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στις ΑΠΕ, στη διαχείριση των υδάτων και στην πολιτική προστασία στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.

Είναι δε προφανές ότι για τη μετάβαση σε καθαρότερη ενέργεια περνά μέσα από την ενίσχυση των ηλεκτρικών διχτύων, την αποθήκευση και την άρση της ενεργειακής απομόνωσης. Οι καθυστερήσεις στην ηλεκτρική διασύνδεση με την Ελλάδα και οι περιορισμοί του υφιστάμενου διχτύου αναδεικνύουν τις δυσκολίες που εξακολουθούν να υπάρχουν, παρά την αυξανόμενη αξιοποίηση της ηλιακής ενέργειας.