Σε φαύλο κύκλο η Γαλλία – Τρέμει η Ευρωζώνη για τις επιπτώσεις

Σε φαύλο κύκλο που μετεωρίζεται ανάμεσα στα δημοσιονομικά ελλείμματα, στην πολιτική αστάθεια και στην κοινωνική έκρηξη βρίσκεται η Γαλλία, πυροδοτώντας ανησυχίες σε ολόκληρη την Ευρωζώνη.

Οι επικείμενες προεδρικές εκλογές θέτουν εν αμφιβόλω την έγκριση ενός συνετού προϋπολογισμού για το 2027, την ώρα που το δημόσιο χρέος εκτοξεύεται και η ανάπτυξη εμφανίζει σημάδια κόπωσης. Το σκηνικό επιδεινώνουν οι γεωπολιτικές εξελίξεις, τα απόνερα του υψηλού ενεργειακού κόστους και οι αποδόσεις των γαλλικών ομολόγων, που πλησιάζουν το 5%.

Πολιτικός κυκεώνας με φόντο τις κάλπες

Η Γαλλία ακροβατεί σε μια έντονη προεκλογική περίοδο και στην αδυναμία του Γάλλου Προέδρου, Εμανουέλ Μακρόν, να αντιμετωπίσει το κατακερματισμένο Κοινοβούλιο, διασφαλίζοντας σταθερή πλειοψηφία υπέρ της κυβέρνησης του.

Ο πρωθυπουργός, Σεμπαστιάν Λεκορνί, βάσει των συνταγματικών του εξουσιών, επιχειρεί να περάσει έναν προϋπολογισμό αυστηρής δημοσιονομικής εξυγίανσης. Βάσει του γαλλικού συντάγματος, ο πρωθυπουργός έχει την εξουσία να προχωρήσει σε υιοθέτηση του προϋπολογισμού χωρίς ψηφοφορία στην Εθνοσυνέλευση, ωστόσο εάν το Νομοθετικό Σώμα υπερψηφίσει πρόταση μομφής, πέφτει η Κυβέρνηση και το νομοσχέδιο απορρίπτεται.

Μέσα σ’ αυτό το βαρύ πολιτικό και οικονομικό κλίμα, ο Εμανουέλ Μακρόν επιχείρησε την Πέμπτη να στείλει μήνυμα αισιοδοξίας προς τον επιχειρηματικό κόσμο, από το βήμα της Bpifrance Inno Generation. Αναγνώρισε τις αδυναμίες των δημόσιων οικονομικών και την ανεπαρκή χρηματοδότηση του γαλλικού κοινωνικού μοντέλου, επιμένοντας ωστόσο ότι η χώρα διαθέτει τις δυνατότητες να ανακάμψει μέσω επενδύσεων, καινοτομίας και οικονομικών μεταρρυθμίσεων. Κάλεσε, μάλιστα, τους επιχειρηματίες να μην παρασυρθούν από το κλίμα ηττοπάθειας.

Στη μέγγενη του χρέους

Η γαλλική οικονομία βαδίζει σε επικίνδυνες στενωπούς, με το δημόσιο χρέος να συνιστά το μεγαλύτερο της πρόβλημα, καθώς αναμένεται να υπερβεί το 119% του ΑΕΠ της χώρας στο τέλος του 2026. Εκτιμάται δε, ότι θα παραμείνει σε ανοδική τροχιά και το 2027, που προβλέπεται να διαμορφωθεί στο 121,7%. Η επιδεινωμένη δημοσιονομική της εικόνα την εγκλώβισε σ’ ένα σπιράλ ανόδου των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων, τα οποία είναι στενά συνδεδεμένα και με το τραπεζικό της σύστημα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να έχει εκτοξευτεί και το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους. Το 2026 αναμένεται να ανέλθει στα €79,2 δισ., ενώ από του χρόνου θα αυξηθεί κατά €12 δισ.

Εν μέσω έντονης ανησυχίας για τα δημόσια οικονομικά, τον κώδωνα του κινδύνου έκρουσε και ο διοικητής της Τράπεζας της Γαλλίας, Εμανουέλ Μουλέν. Σε συνέντευξή του στον ραδιοφωνικό σταθμό France Inter, προειδοποίησε για κίνδυνο οικονομικού στραγγαλισμού της χώρας, εξηγώντας ότι η συνεχής αύξηση των τόκων του χρέους εξανεμίζει τις εξοικονομήσεις από τις δημοσιονομικές περικοπές, στερώντας πόρους από την εκπαίδευση, την άμυνα και τις επενδύσεις.

Ιδιαίτερα δύσκολη καθίσταται η δημοσιονομική εξυγίανση και από το γεγονός ότι η γαλλική οικονομία παρουσιάζει σημάδια στασιμότητας. Ο ρυθμός οικονομικής μεγέθυνσης, από 1,2% το 2024, υποχώρησε στο 0,9% το 2025 και προβλέπεται να περιοριστεί περαιτέρω, στο 0,5%, το 2026. Την ίδια στιγμή, το δημοσιονομικό έλλειμμα παραμένει επίμονα υψηλό, με πρόβλεψη για 5,4% του ΑΕΠ το 2026, σημαντικά πάνω από το ευρωπαϊκό όριο του 3%.

Ακριβότερος ο δανεισμός

Οι πιέσεις στα γαλλικά κρατικά ομόλογα εντείνονται, με την απόδοση των δεκαετών να διαμορφώνεται στο 4,79% στις 9 Οκτωβρίου, σύμφωνα με τη γαλλική Υπηρεσία Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους.

Ενδεικτικό της αύξησης του κόστους δανεισμού είναι ότι η μέση απόδοση των νέων μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων κρατικών ομολόγων ανήλθε στο 3,55% το 2026, έναντι 3,14% το 2025. Οι ανάγκες χρηματοδότησης του γαλλικού Δημοσίου προβλέπεται να φθάσουν τα €311,7 δισ. το 2026 και να αυξηθούν στα €339,7 δισ. το 2027, καθιστώντας ακόμη πιο επιτακτική τη συγκράτηση του κόστους δανεισμού.

Ιδιαίτερη διάσταση στην κρίση προσλαμβάνει η δυσπιστία των αγορών απέναντι στο γαλλικό Δημόσιο. Σύμφωνα με το Bloomberg, στις 7 Οκτωβρίου ομόλογα ισχυρών γαλλικών επιχειρήσεων, όπως η L’Oréal και η TotalEnergies, παρουσίαζαν χαμηλότερες αποδόσεις από αντίστοιχης διάρκειας κρατικά ομόλογα.

Το φαινόμενο αφορούσε το 38% των γαλλικών εταιρικών ομολόγων υψηλής πιστοληπτικής διαβάθμισης, συνολικής αξίας €215 δισ., έναντι μόλις €12 δισ. στις αρχές του 2026. Η εξέλιξη αντανακλά την αυξανόμενη επιφυλακτικότητα των επενδυτών απέναντι στο γαλλικό κράτος.

Σε μια προσπάθεια να κατευνάσει αυτήν τη δυσπιστία, ο υπουργός Οικονομικών, Ρολάν Λεσκύρ, πραγματοποίησε την περασμένη Πέμπτη επαφές στο Λονδίνο με εκπροσώπους διεθνών τραπεζών και διαχειριστές επενδυτικών κεφαλαίων, επιχειρώντας να τους πείσει για την αξιοπιστία της δημοσιονομικής πολιτικής της Γαλλίας. Μία ημέρα προηγουμένως, σε συνέντευξή του στη Wall Street Journal, είχε διαμηνύσει ότι η Κυβέρνηση είναι αποφασισμένη να εξασφαλίσει την έγκριση του προϋπολογισμού με κάθε διαθέσιμο μέσο, ακόμη και παρακάμπτοντας την κοινοβουλευτική ψηφοφορία.

Περικοπές ή φόροι;

Μπροστά σε αυτήν την κατάσταση, η κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη δημοσιονομικής εξυγίανσης και στον κίνδυνο περαιτέρω επιβράδυνσης της οικονομίας και όξυνσης των κοινωνικών αντιδράσεων.

Ο προϋπολογισμός του 2027 αποτελεί το βασικό πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης, καθώς η Κυβέρνηση προτείνει μέτρα δημοσιονομικής προσαρμογής ύψους €54 δισ., εκ των οποίων τα €43 δισ. αφορούν περικοπές δαπανών και αύξησης εσόδων από φόρους.

Απευθυνόμενος με τηλεοπτικό διάγγελμα στους ξεσηκωμένους Γάλλους, ο πρωθυπουργός αναγνώρισε την κόπωση και τις ανησυχίες της κοινωνίας από τις αλλεπάλληλες κρίσεις. Υπερασπίστηκε, ωστόσο, την ανάγκη δημοσιονομικής προσαρμογής, με στόχο τη μείωση του ελλείμματος στο 5% του ΑΕΠ το 2027, και απηύθυνε έκκληση στα κοινοβουλευτικά κόμματα να επιδείξουν υπευθυνότητα και να καταλήξουν στους αναγκαίους συμβιβασμούς για την έγκριση του προϋπολογισμού.

Στους δρόμους η οργή

Οι προσπάθειες δημοσιονομικής εξυγίανσης εξελίσσονται σε ένα ήδη τεταμένο κοινωνικό περιβάλλον, με την οργή να ξεχειλίζει και στους δρόμους. Μαζικές μαθητικές και φοιτητικές κινητοποιήσεις κατά της υποχρηματοδότησης της δημόσιας εκπαίδευσης συγκλόνισαν μέσα στη βδομάδα τη Γαλλία. Την περασμένη Τρίτη, περισσότεροι από 266.000 πολίτες διαδήλωσαν σ’ ολόκληρη τη χώρα, ενώ σημειώθηκαν συγκρούσεις με την αστυνομία και 488 προσαγωγές. Ιδιαίτερη οργή προκάλεσε ο σοβαρός τραυματισμός 15χρονου μαθητή από αστυνομική χειροβομβίδα. Εν μέσω καταγγελιών για υπέρμετρη αστυνομική βία η κυβέρνηση αναγκάστηκε να αναστείλει τη χρήση τους στις μαθητικές κινητοποιήσεις.

Γαλλική βόμβα στην Ευρωζώνη;

Ο φόβος μετάδοσης της γαλλικής κρίσης στην υπόλοιπη Ευρωζώνη προκαλεί έντονη ανησυχία στις Βρυξέλλες και στις αγορές. Μια παρατεταμένη αναταραχή στα γαλλικά ομόλογα θα μπορούσε να συμπαρασύρει τα ομόλογα άλλων υπερχρεωμένων κρατών, αυξάνοντας το κόστος δανεισμού τους. Οι κίνδυνοι επεκτείνονται στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα, καθώς πιθανή υποχώρηση της αξίας των κρατικών ομολόγων που κατέχουν οι τράπεζες θα μπορούσε να περιορίσει τη χρηματοδότηση επιχειρήσεων και νοικοκυριών.

Οι ανησυχίες εντείνονται από τη διεύρυνση των διαφορών αποδόσεων των ευρωπαϊκών ομολόγων, ακόμη και της Ιταλίας, χωρίς ωστόσο να έχει εκδηλωθεί γενικευμένη μετάδοση της γαλλικής κρίσης.

Στο Eurogroup της 8ης Οκτωβρίου, πάντως, ο επίτροπος Οικονομίας, Βάλντις Ντομπρόβσκις, ζήτησε συνετή δημοσιονομική πολιτική και αξιόπιστο προϋπολογισμό, προκειμένου να καθησυχαστούν οι αγορές. Επιχειρώντας να κατευνάσει τις ανησυχίες, ο πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, δήλωσε ότι δεν βρισκόμαστε σε κατάσταση συναγερμού κι εξέφρασε εμπιστοσύνη στη δημοσιονομική δέσμευση της Γαλλίας.

Η ΕΚΤ και τα όρια της παρέμβασης

Ιδιαίτερη βαρύτητα προσλαμβάνει η στάση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Η Κριστίν Λαγκάρντ υπενθύμισε στους υπουργούς Οικονομικών ότι η ΕΚΤ διαθέτει εργαλεία αντιμετώπισης αδικαιολόγητων αναταράξεων στις αγορές, η ενεργοποίησή τους υπόκειται, όμως, σε προϋποθέσεις. Η υπαγωγή της Γαλλίας σε διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην αξιολόγηση ενδεχόμενης παρέμβασης, χωρίς να συνεπάγεται αυτομάτως αποκλεισμό από κάθε μορφή στήριξης.

Ακόμη πιο κατηγορηματικός είναι, όμως, ο διοικητής της Τράπεζας της Γαλλίας, Εμανουέλ Μουλέν (φωτογραφία), ο οποίος ξεκαθάρισε πως «δεν πρέπει να αναζητούμε τις λύσεις στη Φρανκφούρτη. Οι λύσεις βρίσκονται στη Γαλλία». Το μεγάλο ερώτημα πλέον είναι κατά πόσο το Παρίσι θα καταφέρει να τιθασεύσει τη δημοσιονομική κρίση, προτού οι αναταράξεις στις γαλλικές αγορές μετατραπούν σε ευρωπαϊκό εφιάλτη.