Τραμπ: Η ήττα στις ενδιάμεσες εκλογές αλλάζει τα δεδομένα – Σενάρια για νέα επίθεση στο Ιράν και πιέσεις στην Ουκρανία

Του Melik Kaylan

Πώς θα επηρεάσουν τα αποτελέσματα των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ την εξωτερική πολιτική της Ουάσιγκτον και, ειδικότερα, τις κινήσεις του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ απέναντι στο Ιράν και τη Ρωσία; Το ζήτημα της Κίνας αποτελεί ξεχωριστή περίπτωση, καθώς οι εξελίξεις εκεί εξαρτώνται σε μεγαλύτερο βαθμό από τις πρωτοβουλίες του Πεκίνου.

Η εκτίμηση που διατυπώνουν αρκετοί αναλυτές είναι ότι η σημαντική ενίσχυση της παρουσίας των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο, από τον προσεχή Ιανουάριο, ενδέχεται να ωθήσει τον Τραμπ να επιταχύνει τις διεθνείς πρωτοβουλίες του μέσα στους δύο τελευταίους μήνες του έτους. Ανάλογη προσέγγιση παρουσιάζουν, μεταξύ άλλων, οι σχολιαστές της βρετανικής εκπομπής The Rest Is Politics.

Κατά την ανάλυσή τους, ο απομονωτισμός που χαρακτηρίζει σημαντικό τμήμα της αμερικανικής κοινής γνώμης, σε συνδυασμό με την προτεραιότητα που δίνεται στα εσωτερικά ζητήματα, μπορεί στην πραγματικότητα να προσφέρει στον Αμερικανό πρόεδρο μεγαλύτερα περιθώρια κινήσεων στο εξωτερικό.

Το Ιράν και το ενδεχόμενο νέων αμερικανικών πληγμάτων

Τι θα μπορούσε να σημαίνει αυτό για το Ιράν; Η κυρίαρχη εκτίμηση είναι ότι ο Τραμπ ενδέχεται να επαναλάβει τις αεροπορικές επιθέσεις κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Άλλωστε, ο ίδιος έχει αφήσει ανοιχτό ένα τέτοιο ενδεχόμενο με δημόσιες τοποθετήσεις του, δίνοντας έμφαση στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Το επιχείρημα είναι ότι, από τη στιγμή που η ενισχυμένη παρουσία των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο θα περιορίσει τα περιθώρια ελιγμών του από τον Ιανουάριο, ο Τραμπ ενδέχεται να επιχειρήσει μια τελευταία κίνηση υψηλού ρίσκου. Όσα δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα δύσκολα θα μπορούσαν να επιτευχθούν μέσα σε αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα. Ωστόσο, μια νέα αμερικανική εμπλοκή στο πλευρό του Ισραήλ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως στήριγμα για τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, επαναφέροντας στο προσκήνιο τη στρατιωτική συμμαχία ΗΠΑ – Ισραήλ και επηρεάζοντας τις ισορροπίες στο εσωτερικό του ισραηλινού κυβερνητικού συνασπισμού.

Η Ρωσία στο πλευρό του Ιράν και οι πιέσεις προς την Ουκρανία

Η Ρωσία αναμένεται να συνεχίσει να στηρίζει ενεργά το Ιράν απέναντι στις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, όπως έχει ήδη πράξει στο παρελθόν, μεταξύ άλλων μέσω της παροχής πυραύλων και δορυφορικών δεδομένων πλοήγησης.

Θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι μια τέτοια στάση θα δυσκολέψει τον Τραμπ στην προσπάθειά του να διατηρήσει μια πιο ήπια προσέγγιση απέναντι στον Βλαντίμιρ Πούτιν. Ωστόσο, μέχρι σήμερα αυτό δεν έχει αποτελέσει ανασταλτικό παράγοντα και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι θα συμβεί τώρα.

Παράλληλα, ούτε η Μόσχα μπορεί να πετύχει πολλά μέσα σε δύο μήνες στο ουκρανικό μέτωπο, ακόμη και με την πιο έντονη διευκόλυνση από την Ουάσιγκτον. Εκείνο που θα πρέπει, ωστόσο, να αναμένεται είναι η ενίσχυση των πιέσεων προς το Κίεβο στις επερχόμενες συνόδους κορυφής, με τον κίνδυνο να αυξηθούν περαιτέρω οι απώλειες μεταξύ των αμάχων πριν τον Ιανουάριο.

Πηγές στο Κίεβο αναφέρουν ότι η ουκρανική πλευρά έχει επίγνωση αυτών των κινδύνων και εκφράζει ανησυχίες για το ενδεχόμενο νέας αναστολής της λειτουργίας του Starlink, την περιορισμένη διαθεσιμότητα αμυντικών πυρομαχικών, καθώς και τη συνέχιση των ρωσικών βομβαρδισμών σε σχολεία και άλλες πολιτικές υποδομές.

Την ίδια ώρα, τα ρωσικά ΜΜΕ ασκούν έντονη κριτική στον Τραμπ για τις απώλειες που υπέστη το κόμμα του στις ενδιάμεσες εκλογές, αποδίδοντας ανοιχτά την ευθύνη στον ίδιο. Στη Μόσχα διατυπώνεται, μάλιστα, και η άποψη ότι η Ρωσία βρίσκεται πλέον υπό πίεση να προχωρήσει σε συμβιβασμό και να επιδιώξει μια συμφωνία πριν τον Ιανουάριο.

Όποιοι και αν είναι οι λόγοι για τους οποίους ο Τραμπ εξακολουθεί να επιδεικνύει επιείκεια προς τον Πούτιν, τα περιθώριά του να συνεχίσει στην ίδια κατεύθυνση θα περιοριστούν μετά την ανάληψη καθηκόντων από το νέο Κογκρέσο.

Βεβαίως, η εκτελεστική εξουσία έχει την πρωταρχική ευθύνη για τη χάραξη και την άσκηση της εξωτερικής πολιτικής. Ωστόσο, η άσκησή της δεν γίνεται ανεξάρτητα από το Κογκρέσο και τις αρμοδιότητες που διαθέτει. Δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η μεγάλη πλειονότητα των Αμερικανών τάσσεται υπέρ της Ουκρανίας έναντι της Ρωσίας, γεγονός που δημιουργεί περιθώρια σύμπλευσης Ρεπουμπλικανών και Δημοκρατικών για τον περιορισμό των επιλογών του προέδρου στο συγκεκριμένο ζήτημα.

Η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας για την Ευρώπη και ο ρόλος της Ρωσίας

Οι εξελίξεις αυτές, πάντως, δεν έχουν ανακόψει τις φιλοδοξίες του Λευκού Οίκου για ευρύτερες παρεμβάσεις στο πεδίο της δυτικής ασφάλειας.

Τόσο ο πρόεδρος Τραμπ όσο και ο Τζάρεντ Κούσνερ έχουν αναφερθεί στη διαμόρφωση μιας νέας, ευρείας “αρχιτεκτονικής ασφαλείας” για την Ευρώπη, στην οποία θα περιλαμβάνεται και η Ουκρανία.

Μία από τις βασικές ανησυχίες του Κιέβου αφορά διαχρονικά την υπογραφή μιας ειρηνευτικής συμφωνίας που θα συνοδεύεται από ουσιαστικές εγγυήσεις ασφαλείας. Ο λόγος είναι ότι η Μόσχα δεν τηρεί τις συμφωνίες που υπογράφει και συχνά αξιοποιεί τις εκεχειρίες για να ανασυνταχθεί και να επανέλθει με μεγαλύτερη ισχύ στο πεδίο των επιχειρήσεων.

Η συνολική αναδιαμόρφωση του πλαισίου ασφαλείας της Δύσης αποτελεί ένα εγχείρημα μεγάλης κλίμακας, το οποίο απαιτεί χρόνο και διαβουλεύσεις με πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Στην πράξη, όμως, μια τέτοια διαδικασία κινδυνεύει να μεταθέσει τη λήψη αποφάσεων, την ώρα που η Ουκρανία θα βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν ακόμη δύσκολο χειμώνα, με χαμηλές θερμοκρασίες και περιορισμένη ηλεκτροδότηση, καθώς οι ενεργειακές υποδομές της εξακολουθούν να υφίστανται τις καταστροφικές συνέπειες των ρωσικών επιθέσεων.

Ποια είναι, όμως, τα μέσα πίεσης που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την προώθηση ενός τόσο φιλόδοξου σχεδίου και πώς δικαιολογείται το μακρύ χρονοδιάγραμμά του;

Η Μόσχα θα μπορούσε, θεωρητικά, να πεισθεί να μην παράσχει άμεσα στήριξη στο Ιράν σε περίπτωση νέας αμερικανικής επίθεσης, εν αναμονή των αποτελεσμάτων των διαπραγματεύσεων. Πρόκειται, ωστόσο, για μια προσδοκία που δύσκολα θα επαληθευθεί.

Την ίδια στιγμή, η Ουκρανία, υπό την πίεση ενός ιδιαίτερα σκληρού χειμώνα και των συνεχιζόμενων στρατιωτικών πληγμάτων, θα μπορούσε να οδηγηθεί σε μεγαλύτερη διαλλακτικότητα και σε παραχωρήσεις. Οι ευρωπαϊκές χώρες που τη στηρίζουν ενδέχεται να κληθούν να περιορίσουν την κρίσιμη στρατιωτική βοήθειά τους, προκειμένου να μη διαταράξουν τις διαπραγματεύσεις. Θα μπορούσαν, μάλιστα, να βρεθούν αντιμέτωπες με επικρίσεις ακόμη και για μονομερείς πρωτοβουλίες στήριξης του Κιέβου, εφόσον αυτές θεωρηθεί ότι υπονομεύουν τη διαδικασία.

Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να εντείνει τις εντάσεις μεταξύ των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ και των Ευρωπαίων συμμάχων, σε μια περίοδο κατά την οποία τα υφιστάμενα πλαίσια συνεργασίας έχουν ήδη υποστεί σημαντική αποδυνάμωση.

Πάνω απ’ όλα, το αμερικανικό Κογκρέσο θα μπορούσε να κληθεί να μην παρέμβει στη διαδικασία αυτής της μακράς γεωστρατηγικής αναδιάρθρωσης. Κάθε προσπάθεια παρέμβασής του ενδέχεται να προκαλέσει ακόμη και συνταγματική κρίση, με το επιχείρημα ότι η χάραξη και η διαχείριση της εξωτερικής πολιτικής εμπίπτουν πρωτίστως στις αρμοδιότητες της εκτελεστικής εξουσίας.

Η Ρωσία αποκτά λόγο στη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας;

Υπάρχει, ωστόσο, μία ακόμη κρίσιμη παράμετρος. Οι συζητήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη αφορούν την ασφάλεια της Δύσης, το ΝΑΤΟ, την Ευρωπαϊκή Ένωση, τις ΗΠΑ και την Ουκρανία, αλλά περιλαμβάνουν και τη Ρωσία.

Αυτή είναι η σημερινή προσέγγιση. Και στην πράξη, οδηγεί σε μια πρωτοφανή εξέλιξη: η Μόσχα αποκτά τη δυνατότητα να ασκεί βέτο στη διαμόρφωση των δυτικών δομών ασφαλείας, για πρώτη φορά μετά τη Διάσκεψη της Γιάλτας.

Ο παράγοντας Κίνα και το ενδεχόμενο κρίσης στην Ταϊβάν

Η Κίνα δεν περιλαμβάνεται, προς το παρόν, ρητά σε αυτό τον σχεδιασμό. Ωστόσο, εάν ξεκινήσει ένας νέος κύκλος στρατιωτικών επιχειρήσεων κατά του Ιράν, το Πεκίνο θα εμπλακεί αναπόφευκτα στις εξελίξεις, απλώς και μόνο μέσω της παροχής στρατιωτικής ή άλλης υποστήριξης στην Τεχεράνη.

Ο Λευκός Οίκος δεν έχει παρουσιάσει μέχρι στιγμής συγκεκριμένες πρωτοβουλίες έναντι της Κίνας. Η μεγαλύτερη ανησυχία στην Ουάσιγκτον αφορά το ενδεχόμενο η ίδια η Κίνα να αναλάβει την πρωτοβουλία για μια εισβολή στην Ταϊβάν.

Η προσωπική εκτίμηση του αρθρογράφου, ο οποίος έχει συγγράψει δύο βιβλία γεωστρατηγικής για τη Ρωσία και την Κίνα, είναι ότι ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν θα υλοποιηθεί.

Ο λόγος, όπως εξηγεί, είναι η εξαιρετικά μεγάλη εξάρτηση της κινεζικής οικονομίας από τις εξαγωγές. Το Πεκίνο δύσκολα θα μπορούσε να αντέξει έναν διεθνή οικονομικό αποκλεισμό που θα προκαλούσε μια τέτοια επιθετική ενέργεια.

Σε αντίθεση με τη Ρωσία, η οποία, κατά την εκτίμησή του, καθοδηγείται από φιλοδοξίες αυτοκρατορικής ισχύος, το κινεζικό καθεστώς έχει στηρίξει τη νομιμοποίησή του στην επίτευξη οικονομικής ανάπτυξης. Μια σοβαρή οικονομική κατάρρευση θα έθετε, επομένως, σε κίνδυνο τα ίδια τα θεμέλια της πολιτικής του σταθερότητας.

Οι επιπτώσεις για τις χώρες του Κόλπου

Ένας νέος πόλεμος με το Ιράν θα εξέθετε για ακόμη μία φορά τις χώρες του Κόλπου σε ιρανικά αντίποινα, απομακρύνοντάς τις περαιτέρω από τις ΗΠΑ.

Πρόκειται για χώρες που έχουν ήδη διαπιστώσει ότι οι επενδύσεις τους στη σχέση με την Ουάσιγκτον —σε στρατιωτικό, οικονομικό αλλά και προσωπικό επίπεδο— δεν έχουν αποδώσει τα αναμενόμενα οφέλη σε επίπεδο ασφάλειας και προστασίας.

Η προσδοκία ότι αυτή τη φορά θα εξουδετερωθούν οριστικά οι πυρηνικές δυνατότητες της Τεχεράνης και οι απειλές από τους Χούθι δύσκολα θα επιβεβαιωθεί, όπως δεν επιβεβαιώθηκε και σε προηγούμενες περιπτώσεις.

Ωστόσο, για έναν Λευκό Οίκο που θεωρεί ότι δεν έχει πλέον πολλά να χάσει και αναμένει διαρκείς εσωτερικές πολιτικές αντιπαραθέσεις με το Κογκρέσο, τέτοιου είδους παράγοντες ενδέχεται να μην αποτελούν καθοριστικό εμπόδιο στη χάραξη της εξωτερικής πολιτικής.

Forbes