Μαριλένα Ραουνά: Η επιρροή χτίζεται με αξιοπιστία

«Όταν οδηγός είναι η Κύπρος, δεν υπάρχουν αδιέξοδα»

Συνέντευξη Στην Πέτρα Αργυρού

Υπό τον συντονισμό της χτυπούσε για έξι μήνες η καρδιά των ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων. Η Μαριλένα Ραουνά είχε την πολιτική ευθύνη μιας από τις πιο απαιτητικές θεσμικές αποστολές που ανέλαβε ποτέ η Κυπριακή Δημοκρατία.

Η Μαριλένα Ραουνά μιλά στο Forbes Cyprus για την ισχύ των μικρών κρατών, τις δύσκολες αποφάσεις, την πολιτική, τις αξίες που δεν διαπραγματεύεται και μια νέα γενιά γυναικών που δεν αρκείται στο να προσαρμοστεί στους υπάρχοντες κανόνες.

Η Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της Ε.Ε. την έφερε στο επίκεντρο σύνθετων διαπραγματεύσεων και κρίσιμων αποφάσεων. Εκεί, όπως η ίδια σημειώνει, η επιρροή δεν μετριέται με το μέγεθος μιας χώρας. Χτίζεται με αξιοπιστία, γνώση, εμπιστοσύνη, επιμονή και ικανότητα σύνθεσης.

Στη συνέντευξή της μιλά για όσα έμαθε από τις Βρυξέλλες, τη διπλωματία και την Κυβέρνηση, για την πίεση που δεν πρέπει να θολώνει την κρίση, αλλά και για την αρχή του δικαίου, την οποία δηλώνει ότι προασπίζεται ακόμη και με προσωπικό κόστος.

Η θέση της είναι καθαρή. Η πολιτική και οι θεσμοί, λέει, πρέπει να υπηρετούν την Κύπρο και τους πολίτες. Όταν αυτός είναι ο οδηγός, θεωρεί ότι τα αδιέξοδα μπορούν να ξεπεραστούν.

Στο ίδιο πνεύμα τοποθετεί και τη νέα γενιά γυναικών που μπαίνει σε θέσεις επιρροής στην πολιτική. Θεωρεί ότι δεν αρκεί απλώς να κατακτούν περισσότερο χώρο. Μπορούν και οφείλουν να αλλάξουν και τους όρους με τους οποίους ασκείται η ηγεσία.

Η Κυπριακή Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης σάς έφερε στο επίκεντρο σύνθετων διαπραγματεύσεων. Ποια διδάγματα αποκομίσατε για το πώς μια μικρή χώρα μπορεί να ασκήσει επιρροή απέναντι σε ισχυρά συμφέροντα;

Το μέγεθος μιας χώρας δεν καθορίζει ούτε την επιρροή, ούτε την αποτελεσματικότητα της, αλλά ούτε και το διπλωματικό της αποτύπωμα. Κατά τη διάρκεια της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, η Κύπρος μετέτρεψε το μέγεθός της σε συγκριτικό πλεονέκτημα.

Αυτό που επιβεβαιώθηκε για μένα είναι ότι η επιρροή δεν ασκείται μόνο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Χτίζεται συστηματικά, μέσα από την αξιοπιστία, τη βαθιά γνώση των θέσεων των συνομιλητών σου, τις σχέσεις εμπιστοσύνης και τη συνέπεια.

Ηγηθήκαμε, λοιπόν, αποτελεσματικά -εκ μέρους και των 27 κρατών μελών της ΕΕ- κρίσιμων και περίπλοκων διαπραγματεύσεων, ακριβώς διότι καταφέραμε να πείσουμε ότι είμαστε έντιμοι διαμεσολαβητές, ότι γνωρίζουμε εις βάθος τις θέσεις και τις κόκκινες γραμμές του κάθε κράτους μέλους και ότι είμαστε σε θέση να διαμορφώσουμε συναινετικές λύσεις που θα γεφυρώσουν αφενός τις θέσεις των κρατών μελών -για να υπάρξει μια κοινή θέση εντός του Συμβουλίου- και αφετέρου που θα επιτρέψουν την κατάληξη σε συμφωνία μεταξύ θεσμών –Συμβουλίου, Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου– κατά τη διάρκεια των τριλόγων.

Την ίδια στιγμή, η Κύπρος αποδείχθηκε ανθεκτική απέναντι σε πιέσεις σε κρίσιμους φακέλους, όπως το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028 – 2034 της ΕΕ. Τίποτα από αυτά δεν είναι αυτονόητο. Άλλωστε, κατά τη διάρκεια της Κυπριακής Προεδρίας επιτεύχθηκε συμφωνία σε ζητήματα όπως η αναθεώρηση των δικαιωμάτων των αεροπορικών επιβατών και ο συντονισμός των κοινωνικών ασφαλίσεων εντός της ΕΕ, τα οποία ήταν σε αδιέξοδο για πέραν της μιας δεκαετίας. Επομένως, για μια μικρή χώρα, η αξιοπιστία και η ικανότητα να χτίζει συναινέσεις μπορούν να αποτελέσουν πραγματικό πολλαπλασιαστή ισχύος.

Έχετε μιλήσει συχνά για συναίνεση και αποτέλεσμα. Πότε ένας διαπραγματευτής πρέπει να επιμένει και πότε να συμβιβάζεται;

Σε μια διαπραγμάτευση υπάρχουν πάντα κάποιες βασικές, θεμελιώδεις αρχές που πρέπει οπωσδήποτε να διασφαλιστούν και οι οποίες, εφόσον διασφαλιστούν, ανοίγουν τον δρόμο σε συμφωνία σε μια σειρά από άλλα ζητήματα.

Σε αυτά, λοιπόν, τα θεμελιώδη ζητήματα πρέπει να εξαντληθούν όλα τα περιθώρια και να υπάρχει επιμονή αλλά και δημιουργικότητα, διότι υπάρχουν πολλοί τρόποι να αποτυπώσεις και να «κλειδώσεις» αρχές σε ένα κείμενο.

Από εκεί και πέρα, ο συμβιβασμός δεν αποτελεί υποχώρηση, εφόσον έχουν διασφαλιστεί τα ουσιώδη. Αντίθετα, είναι πολλές φορές αυτό, που επιτρέπει σε όλες τις πλευρές να κινηθούν προς μια συμφωνία, την οποία μπορούν να στηρίξουν και που είναι αμοιβαία επωφελής.

Ένας καλός διαπραγματευτής επιμένει, αλλά την ίδια στιγμή είναι σε θέση, με ευελιξία κι ευρηματικότητα να διαμορφώνει συνεχώς προτάσεις. Κατά το εξάμηνο της Κυπριακής Προεδρίας, η Κύπρος ηγήθηκε διαπραγματεύσεων σε πέραν των 300 φακέλων. Άρα, ιδιαίτερα σημαντικό ήταν να διαφυλάξουμε τις σχέσεις ανάμεσα στα κράτη μέλη, αλλά και την εμπιστοσύνη των κρατών μελών έναντι της Κύπρου, ούτως ώστε καμία διαπραγμάτευση να μην «κλείσει» τον δρόμο σε επόμενες ή παράλληλες διαπραγματεύσεις.

Και βεβαίως, όταν διαπραγματεύεσαι, πρέπει να έχεις αντίληψη της μεγάλης εικόνας και του πολιτικού περιβάλλοντος στο οποίο κινείσαι και να μπορέσεις να συγχρονίσεις τη διαπραγμάτευση επί του κειμένου με τις ευρύτερες εξελίξεις. Σε αντίθετη περίπτωση, ξεπερνούν μια διαπραγμάτευση οι εξελίξεις.

Βρυξέλλες, διπλωματία, διαπραγματεύσεις, Κυβέρνηση. Ποια εμπειρία διαμόρφωσε περισσότερο τον τρόπο με τον οποίο παίρνετε αποφάσεις και διαχειρίζεστε την πίεση;

Από τα πρώτα μου επαγγελματικά βήματα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στη συνέχεια στη Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Κύπρου στην ΕΕ, στο Υπουργείο Εξωτερικών, στη διαπραγματευτική ομάδα για το Κυπριακό και ακολούθως στο Διπλωματικό Γραφείο του Προέδρου της Δημοκρατίας και επικεφαλής του πολιτικού συντονισμού και της προετοιμασίας της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ, από κάθε σταθμό αποκόμισα πολύτιμη εμπειρία, γνώσεις, αντανακλαστικά. Σαν τους κρίκους που μαζί κτίζουν μια ανθεκτική αλυσίδα. Δεν θα ξεχώριζα, λοιπόν, μία μόνο εμπειρία.

Ο τρόπος με τον οποίο παίρνω αποφάσεις σήμερα είναι αποτέλεσμα αυτής της συσσωρευμένης εμπειρίας –της ανάγκης να ακούς, να αξιολογείς γρήγορα τα δεδομένα, να ξεχωρίζεις το ουσιώδες από το επείγον και, στο τέλος, να αναλαμβάνεις την ευθύνη της απόφασης.

Τα οκτώ χρόνια στις Βρυξέλλες, στην αρχή της επαγγελματικής μου πορείας, ήταν ένα σπουδαίο σχολείο – έμαθα πώς λειτουργεί η Ευρωπαϊκή Ένωση εκ των έσω, πώς οικοδομούνται σχέσεις μεταξύ κρατών μελών και θεσμών, αλλά και προσωπικές επαγγελματικές σχέσεις, οι οποίες μπορούν να είναι καθοριστικές. Έμαθα πώς προσεγγίζονται σύνθετες διαπραγματεύσεις και ότι λύσεις υπάρχουν πάντα, φτάνει να υπάρχει απαραίτητα επιμονή και δημιουργικότητα. Μέσα από την εμπειρία κτίζεται και η ανθεκτικότητα στην πίεση, η οποία είναι δεδομένη και θα έλεγα και απαραίτητη, φτάνει να επιδρά ως κινητήριος δύναμη για την επίτευξη αποτελεσμάτων. Η πίεση από μόνη της δεν είναι πρόβλημα, το ζητούμενο είναι να μη θολώνει την κρίση σου.

ΟΙ ΘΕΣΜΟΙ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟΙ ΑΠΟ ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΑ

Η θητεία σας ολοκληρώθηκε μέσα σε πολιτική αντιπαράθεση για την παράτασή της. Τι σας δίδαξε εκείνη η περίοδος για την πολιτική και τους θεσμούς;

Ο καλύτερος τρόπος να υπηρετούμε τον τόπο είναι η συναίνεση, ο διάλογος, ο σεβασμός απέναντι στους θεσμούς και μεταξύ των θεσμών, αλλά και ο σεβασμός στα πρόσωπα πίσω από αυτούς.

Η αντιπαράθεση είναι, κατά την άποψή μου, η εύκολη λύση βραχυπρόθεσμα, δεν εξυπηρετεί όμως τον τόπο μακροπρόθεσμα. Η αγαστή συνεργασία μεταξύ νομοθετικής και εκτελεστικής εξουσίας είναι απαραίτητη για τον τόπο. Αυτή άλλωστε, πρέπει να είναι πιστεύω η πυξίδα όλων όσοι βρίσκονται στην πολιτική, η προώθηση και προάσπιση των συμφερόντων του τόπου και των πολιτών. Αυτό αναμένουν και οι πολίτες, οι οποίοι έχουν το καλύτερο κριτήριο και οι οποίοι αγκάλιασαν την Κυπριακή Προεδρία και ένιωσαν περήφανοι γι’ αυτήν. Αυτό, εισπράττω καθημερινά.

Επιπλέον, όταν οδηγός μας είναι να υπηρετήσουμε την Κύπρο και τους πολίτες, δεν υπάρχουν αδιέξοδα. Οι θεσμοί είναι μεγαλύτεροι από τα πρόσωπα και οφείλουμε όλοι να τους υπηρετούμε με αυτή τη συνείδηση. Όποιο εμπόδιο και αν προκύψει, οφείλουμε να μαθαίνουμε από αυτό και να συνεχίζουμε την προσπάθεια.

Όταν πρέπει να πάρετε μια δύσκολη απόφαση, ποια αξία ή αρχή είναι για εσάς αδιαπραγμάτευτη;

Η αρχή του δικαίου. Έχω έντονο το αίσθημα του δικαίου και το προασπίζομαι ακόμα κι όταν συνεπάγεται προσωπικό κόστος. Μου είναι αδιανόητο να γίνεται ανεκτό ή ακόμα χειρότερα να επιβραβεύεται και να επικρατεί το άδικο.

Έχετε πει ανοιχτά ότι «δεν τα κάνουμε όλα». Μπορεί η νέα γενιά γυναικών σε θέσεις επιρροής να αλλάξει και τους ίδιους τους όρους με τους οποίους ασκείται η ηγεσία;

Σ’ αυτήν την απαιτητική τριετή διαδρομή της Κυπριακής Προεδρίας αντλούσα δύναμη από τις τόσες γυναίκες που με προσέγγιζαν και μου μετέφεραν το μήνυμα ότι είναι ενθαρρυντικό να βλέπουν νέες γυναίκες, με μικρά παιδιά, στην πολιτική. Συχνά με ρωτούσαν πώς ισορροπώ μεταξύ οικογένειας και επαγγελματικών υποχρεώσεων. Και η ειλικρινής απάντηση είναι: με τεράστια δυσκολία, με πολλές ενοχές και με τη συνειδητοποίηση ότι σίγουρα δεν τα κάνω όλα. Διότι είναι αδύνατον για μια γυναίκα να τα κάνει όλα χωρίς ουσιαστική στήριξη και βοήθεια, τόσο από το άμεσο περιβάλλον της, όσο και από την πολιτεία. Και έχουμε πολύ δρόμο ακόμα να διανύσουμε σε αυτόν τον τομέα ως κράτος.

Ναι, η νέα γενιά γυναικών σε θέσεις επιρροής στην πολιτική μπορεί και οφείλει να αλλάξει τους όρους με τους οποίους ασκείται η ηγεσία. Να αμφισβητήσει την αντίληψη ότι η αποτελεσματικότητα προϋποθέτει διαρκή διαθεσιμότητα, ότι η φιλοδοξία και η οικογένεια είναι ασύμβατες ή ότι η ηγεσία πρέπει να ασκείται με έναν συγκεκριμένο, «παραδοσιακό» τρόπο.

Η ισότητα δεν είναι να ζητούμε από τις γυναίκες να προσαρμόζονται σε ένα σύστημα που δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τις πραγματικές απαιτήσεις της ζωής τους, αλλά να αλλάζουμε και το ίδιο το σύστημα, ώστε περισσότερες γυναίκες να μπορούν να συμμετέχουν, να εξελίσσονται και να ηγούνται, χωρίς να καλούνται διαρκώς να επιλέξουν ανάμεσα στην επαγγελματική και την προσωπική τους ζωή.

Μετά την εμπειρία της ευρωπαϊκής Προεδρίας και της Κυβέρνησης, ποιο είναι το επόμενο κεφάλαιο για εσάς και ποιο αποτύπωμα θα θέλατε να αφήσετε;

Η Κυπριακή Προεδρία απέδειξε ότι η Κύπρος μπορεί. Μπορεί να ηγηθεί μεγάλων αποστολών και να φέρει αποτελέσματα που ξεπερνούν το γεωγραφικό της μέγεθος. Απέδειξε, επίσης, ότι όταν εργαζόμαστε με όραμα, με σκληρή δουλεία και μεθοδικότητα, όταν αξιοποιούμε το εξαιρετικό ανθρώπινο δυναμικό που έχουμε στην Κύπρο και όταν λειτουργούμε με σύμπνοια, μπορούμε να επιτύχουμε θαύματα. Αυτό είναι το αποτύπωμα και το κεφάλαιο της Κυπριακής Προεδρίας που πρέπει να αξιοποιηθεί ως βέλτιστη πρακτική και στον τρόπο που λειτουργεί το κράτος.

Τώρα είναι η στιγμή να κεφαλαιοποιήσει το κράτος τη θεσμική εμπειρία της Προεδρίας. Τα τελευταία τρία χρόνια στήθηκε ένας επιτελικός μηχανισμός συντονισμού της κρατικής μηχανής σε ευρωπαϊκά θέματα, με καθοδήγηση σε πολιτικό επίπεδο, και εκ του αποτελέσματος -διότι όλοι κρινόμαστε από το αποτέλεσμα- αυτός ο μηχανισμός αποδείχθηκε επιτυχής.

Σε προσωπικό επίπεδο, έχω μάθει από τη μέχρι τώρα επαγγελματική μου διαδρομή ότι, όταν επικεντρώνεσαι με σοβαρότητα, προσήλωση και σκληρή δουλειά στην αποστολή που έχεις ενώπιον σου, δεν χρειάζεται να προδιαγράφεις το επόμενο κεφάλαιο. Οι διαδρομές ανοίγονται μέσα από το έργο που αφήνεις πίσω σου, τις επιλογές που κάνεις και τις ευκαιρίες που δημιουργούνται στην πορεία. Για μένα, αυτό που έχει σημασία είναι το επόμενο βήμα να έχει ουσία, σκοπό και τη δυνατότητα προσφοράς.

Από την Κυπριακή έκδοση του περιοδικού Forbes