Να επενδύσουμε στους νέους, όχι σε αποσπασματικά μέτρα

Της Δρος Αντιγόνης Κωμοδίκη*

Κάθε φθινόπωρο, η συζήτηση για τον κρατικό Προϋπολογισμό επικεντρώνεται, εύλογα, σε αριθμούς: ανάπτυξη, πλεονάσματα, δημόσιο χρέος, μέτρα για την ακρίβεια. Σε μια περίοδο διεθνούς αναταραχής και ενεργειακής κρίσης, η στήριξη των νοικοκυριών είναι αναγκαία.

Υπάρχει όμως ένα ερώτημα που σπάνια τίθεται με την ίδια ένταση: πόσα επενδύουμε σε αυτό που θα κρίνει πραγματικά το μέλλον της χώρας, δηλαδή στις δεξιότητες, στη νοοτροπία και στην αυτοπεποίθηση των νέων μας;

Η Κύπρος έχει σήμερα κάτι που λίγες χώρες διαθέτουν: δημοσιονομικό χώρο. Αυτή είναι η στιγμή να τον αξιοποιήσουμε, όχι μόνο για μέτρα που ανακουφίζουν το σήμερα, αλλά και για επενδύσεις που χτίζουν το αύριο.

Φέτος, η Κύπρος κατέκτησε διπλή διάκριση στο GEN-E, τη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή διοργάνωση νεανικής επιχειρηματικότητας. Η HerShield, μια μαθητική εταιρεία που ανέπτυξε λύση για την ανίχνευση ουσιών σε ποτά, και η LIVIA, μια φοιτητική ομάδα που συνδύασε τεχνητή νοημοσύνη, δορυφορικά δεδομένα και drones για τη γεωργία, στάθηκαν απέναντι στις καλύτερες ομάδες της Ευρώπης και διακρίθηκαν.

Αυτές οι επιτυχίες δεν ήταν τυχαίες. Είναι αποτέλεσμα δεκατριών χρόνων συστηματικής δουλειάς, με τη στήριξη εκπαιδευτικών, μεντόρων, επιχειρήσεων και θεσμικών φορέων.

Κι όμως, παρά τις επιτυχίες, μόνο περίπου το 8% του μαθητικού πληθυσμού έχει σήμερα πρόσβαση στα προγράμματα επιχειρηματικής εκπαίδευσης του Junior Achievement. Η επιχειρηματική εκπαίδευση εξακολουθεί να μην αποτελεί μέρος του επίσημου αναλυτικού προγράμματος. Εξαρτάται από τη διάθεση και τον ελεύθερο χρόνο εκπαιδευτικών που, ενώ πιστεύουν σε αυτήν, είναι ήδη επιβαρυμένοι.

Αυτό σημαίνει ότι η ευκαιρία ενός παιδιού να ανακαλύψει τις δυνατότητές του εξαρτάται συχνά από το σχολείο, την επαρχία ή το κοινωνικό του υπόβαθρο. Και αυτό, σε μια δημοκρατική κοινωνία, δεν είναι αποδεκτό. Το ταλέντο είναι παντού· οι ευκαιρίες δεν είναι.

Τι ζητούμε από την Πολιτεία

1.      να υιοθετήσει η Κύπρος έναν σαφή εθνικό στόχο: κάθε παιδί να έχει τουλάχιστον μία πρακτική εμπειρία επιχειρηματικής εκπαίδευσης πριν ολοκληρώσει την υποχρεωτική εκπαίδευση. Είναι σύσταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εδώ και πάνω από μία δεκαετία. Ήρθε η ώρα να γίνει πράξη.

2.       σταθερή και πολυετή χρηματοδότηση, όχι μεμονωμένες επιχορηγήσεις. Τα προγράμματα που αποδίδουν χρειάζονται συνέχεια. Δεν μπορεί κάθε χρονιά να ξεκινά από το μηδέν.

3.       θεσμική ενσωμάτωση της επιχειρηματικής εκπαίδευσης στο σχολείο, από το Δημοτικό μέχρι το Πανεπιστήμιο, με ιδιαίτερη έμφαση στην τεχνική και επαγγελματική εκπαίδευση, στα σχολεία τέχνης και στις ανθρωπιστικές σπουδές. Ενδεικτικό είναι ότι, μετά το πρόγραμμα Cultural Bees, το 21% των μαθητικών εταιρειών της φετινής Εμπορικής Έκθεσης ανέπτυξε ιδέες με πολιτιστική ή δημιουργική διάσταση. Όταν δίνεις ερεθίσματα, οι νέοι ανταποκρίνονται.

4.       νομοθετική ρύθμιση ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες της Δευτεροβάθμιας να μπορούν να κατοχυρώνουν και να συνεχίζουν τις επιχειρήσεις τους και μετά το τέλος των εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Σήμερα, αξιόλογες μαθητικές ιδέες σταματούν απλώς επειδή οι δημιουργοί τους δεν έχουν ενηλικιωθεί. Η Μάλτα, με πρωτοβουλία του JA Malta, έδειξε τον δρόμο. Τον Μάρτιο του 2026 θέσπισε νομικό πλαίσιο που επιτρέπει σε νέους 16 έως 18 ετών να ιδρύουν και να λειτουργούν τις δικές τους εταιρείες και να διαχειρίζονται τραπεζικούς λογαριασμούς μέσα σε ένα ασφαλές και υπεύθυνο πλαίσιο.

5.       μια ξεκάθαρη διαδρομή μετά το σχολείο: σύνδεση των καλύτερων μαθητικών και φοιτητικών ιδεών με θερμοκοιτίδες, επιταχυντές, χρηματοδότηση αρχικού σταδίου και διεθνή δίκτυα. Πολλές καλές ιδέες χάνονται όχι επειδή δεν αξίζουν, αλλά επειδή δεν υπάρχει το επόμενο σκαλοπάτι.

6.      στήριξη της περιφέρειας. Με τα νέα Επαρχιακά Κέντρα σε Πάφο και ελεύθερη Αμμόχωστο, σε συνεργασία με τον Οργανισμό Νεολαίας, φέρνουμε τα προγράμματα πιο κοντά σε παιδιά που μέχρι σήμερα είχαν λιγότερες ευκαιρίες. Αυτή η προσπάθεια πρέπει να ενισχυθεί και να επεκταθεί. Γραφείο σε κάθε πόλη ίσον άμεση και καθημερινή επαφή με τους νέους της περιοχής και απεριόριστες ευκαιρίες εντός και εκτός σχολικού χρόνου.

Η έρευνα σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι σαφής: οι νέοι που συμμετέχουν σε βιωματικά προγράμματα επιχειρηματικότητας έχουν σημαντικά περισσότερες πιθανότητες να δημιουργήσουν τη δική τους επιχείρηση, να βρουν εργασία στον τομέα τους και να αναλάβουν ηγετικές θέσεις.

Ο προϋπολογισμός είναι, τελικά, μια δήλωση προτεραιοτήτων. Ας δηλώσουμε φέτος, με πράξεις και όχι με λόγια, ότι η μεγαλύτερη επένδυση της Κύπρου είναι οι νέοι της.

* Της Δρος Αντιγόνης Κωμοδίκη Διευθύνουσα Σύμβουλος του Junior Achievement Κύπρου και πρόεδρος του Εκτελεστικού Συμβουλίου του JA Europe.