Λεωφορεία λέμε και κλαίμε: Γιατί έχουν αποτύχει οι δημόσιες μεταφορές

Ορισμένα προβλήματα στη χώρα μας φαντάζουν τόσο δύσκολο να επιλυθούν, λες και πρόκειται για πυρηνική φυσική. Ή ότι χρειάζεται να ανακαλύψουμε τον τροχό. Ή ακόμη – με μια περισσότερο καχύποπτη σκέψη – λες και κάποιοι δεν θέλουν πραγματικά να επιλυθούν τα ζητήματα αυτά.

Περί δημοσίων μεταφορών ο λόγος, με αφορμή την πρόσφατη ειδική έκθεση που ετοίμασε και δημοσιοποίησε η Ελεγκτική Υπηρεσία. Συγκεκριμένα, στις 14 Οκτωβρίου δημοσιοποιήθηκε η ειδική έκθεση της Ελεγκτικής Υπηρεσίας με θέμα: «Είναι αποτελεσματικές (κόστος-ποιότητα) οι δημόσιες επιβατικές μεταφορές στη Λευκωσία;».

Τα προβλήματα που κατέδειξε η έρευνα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας δεν ξενίζουν. Είναι το αποτέλεσμα των λανθασμένων αποφάσεων και της ανικανότητας να δημιουργηθεί μια υπηρεσία, η οποία θα εξυπηρετεί τους πολίτες στις καθημερινές τους μετακινήσεις. Η έρευνα, η οποία να σημειωθεί ακόμη μια φορά πως αφορούσε μόνο τη Λευκωσία, έδειξε ελλιπή πληροφόρηση σε σχέση με τα δρομολόγια, έδειξε καθυστερήσεις, έδειξε προβλήματα στις στάσεις των λεωφορείων, έδειξε ασυνέπεια στην τήρηση των δρομολογίων, μη ικανοποιητική πρόσβαση για τα άτομα με αναπηρία και πολλά άλλα.

Μάλιστα, η αδυναμία να δημιουργήσεις ορισμένα βασικά πράγματα, τα οποία τη σημερινή εποχή φαντάζουν εντελώς απλά, είναι λες και πυροβολείς το ίδιο σου το πόδι. Οι εφαρμογές (applications) που είναι ο κυρίαρχος τρόπος ενημέρωσης των νέων -εάν και εφόσον θέλουμε να τους προσελκύσουμε σε αυτή την υπηρεσία- δείχνουν τις στάσεις 80 και 100 μέτρα μακριά από εκεί που είναι πραγματικά, δεν ενημερώνονται για αλλαγές εφόσον προκύπτουν κατασκευαστικά έργα, δεν καταγράφουν το κόστος της διαδρομής και τον χρόνο άφιξης των λεωφορείων. Ακόμη πιο εντυπωσιακό, είναι πως στην έρευνα της Ελεγκτικής καταγράφηκαν περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν υπήρχε δυνατότητα αγοράς εισιτηρίου με τραπεζική κάρτα!

Όσο δε για το κόστος, η έρευνα φαίνεται να καταρρίπτει το μύθο της φθηνής επιλογής, καθώς όπως προκύπτει, για τον πολίτη που διαθέτει ήδη αυτοκίνητο, το λεωφορείο δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη ουσιαστική εξοικονόμηση. Γιατί το κόστος, δεν μπορεί να υπολογίζεται μόνο για την αγορά του εισιτηρίου. Αλλά πρέπει να λαμβάνει υπόψη την ταχύτητα, την αξιοπιστία, την άνεση και την πρακτικότητα της μετακίνησης.

Τα ευρήματα

Ας δούμε ορισμένα από τα ευρήματα της έκθεσης:

•Το 55% των στάσεων που χρησιμοποιήθηκαν στην έρευνα, δεν παρείχαν πληροφόρηση για τα δρομολόγια. Εντοπίστηκαν περιπτώσεις απουσίας κατασκευής ή σήμανσης που να υποδηλώνουν ύπαρξη στάσης.

•Διαπιστώθηκαν λανθασμένα ωράρια, ανακριβής αποτύπωση στάσεων και ασυνέπεια μεταξύ διαφορετικών πηγών πληροφόρησης. Επίσης, χαμηλή συχνότητα δρομολογίων (ανά 1 ή 2 ώρες) σε συγκεκριμένες διαδρομές.

•Απαιτείται συχνά η μετεπιβίβαση (χρήση δύο λεωφορείων) γεγονός που αυξάνει σημαντικά τον χρόνο και το κόστος της μετακίνησης.

•Η σύγκριση του οριακού κόστους μετακίνησης, ανέδειξε ότι για όσους διαθέτουν ήδη αυτοκίνητο, το λεωφορείο δεν προσφέρει κατ’ ανάγκη ουσιαστική εξοικονόμηση.

•Η πρόσβαση για άτομα με αναπηρία παραμένει περιορισμένη, με ελλείψεις σε υποδομές και εξοπλισμό στα λεωφορεία.

Ζήτημα πληροφόρησης

Ας αναλύσουμε λίγο περισσότερο τα ευρήματα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας. Μια από τις μεγάλες αδυναμίες του συστήματος είναι το κομμάτι της πληροφόρησης των επιβατών. Σύμφωνα λοιπόν με την Ελεγκτική, στο 55% των στάσεων που εξετάστηκαν δεν υπήρχε καμία πληροφόρηση για τα δρομολόγια που τις εξυπηρετούν. Περισσότερες από τις μισές στάσεις δηλαδή που εξετάστηκαν, μάλλον δεν είναι τόσο «έξυπνες» όσο υπολόγιζαν αυτοί που αποφάσισαν να τις αγοράσουν. Δεύτερο σημείο. Για την ενημέρωση των πολιτών, υπάρχουν δύο εφαρμογές (applications) και η ιστοσελίδα της εταιρείας που χειρίζεται τα δρομολόγια. Η Ελεγκτική σημειώνει ότι μετά από αντιπαραβολή της πληροφόρησης που παρείχε η ιστοσελίδα και οι διαθέσιμες εφαρμογές, διαπιστώθηκαν λανθασμένες ή ελλιπής πληροφορίες που αφορούσαν τα ωράρια και τις στάσεις δρομολογίων, τον χρόνο άφιξης και το κόστος των διαδρομών. Τι διαπιστώθηκε ακόμη; Υπήρξαν περιπτώσεις στις οποίες η πραγματική θέση στάσεων απείχε κατά περίπου 85 και 135 μέτρα από τη θέση που εμφανιζόταν στην εφαρμογή και στην ιστοσελίδα.

Συχνότητα διαδρομών και καθυστερήσεις

Σε ορισμένα δρομολόγια, η συχνότητα διέλευσης των λεωφορείων ήταν ανά μία ή δύο ώρες, γεγονός που επηρεάζει αρνητικά την εξυπηρέτηση των πολιτών, ιδίως όταν απαιτείται άφιξη στον προορισμό σε προκαθορισμένη ώρα, όπως για παράδειγμα σε περίπτωση προγραμματισμένου ραντεβού.

Αυτό σημαίνει ότι σε περίπτωση απώλειας ενός δρομολογίου, ο χρόνος αναμονής καθίσταται ιδιαίτερα μεγάλος, αποθαρρύνοντας τη χρήση των λεωφορείων. Αυτό, σε συνδυασμό με το συμπέρασμα ότι η καθυστέρηση αποτελεί το κυρίαρχο φαινόμενο, ιδίως σε αποκλίσεις άνω των πέντε λεπτών, αποτελούν παραμέτρους οι οποίες επηρεάζουν δυσμενώς την αξιοπιστία των δρομολογίων.

Οικονομική σύγκριση

Στο σημείωμα του, το οποίο συνοδεύει την ειδική έκθεση, ο Γενικός Ελεγκτής Ανδρέας Παπακωνσταντίνου σημειώνει μεταξύ άλλων, ένα ιδιαίτερα κομβικό σημείο, σε σχέση με τη χρήση, αλλά και τη χρησιμότητα των λεωφορείων. «Η οικονομική σύγκριση ανέδειξε ένα κρίσιμο ζήτημα: Για τον πολίτη που διαθέτει ήδη αυτοκίνητο, το λεωφορείο δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκη ουσιαστική εξοικονόμηση».

Το Υπουργείο Μεταφορών, ορθά επισημαίνει ότι, για τον υπολογισμό του συνολικού κόστους κατοχής αυτοκινήτου, πρέπει να συνυπολογίζονται η αγορά/απόσβεση και τα πάγια έξοδά του. Για τον πολίτη όμως που ήδη διαθέτει αυτοκίνητο και αποφασίζει αν, για μια συγκεκριμένη διαδρομή, θα το αφήσει στο σπίτι και θα χρησιμοποιήσει λεωφορείο, κρίσιμο είναι και το πρόσθετο κόστος της συγκεκριμένης επιλογής. Η επιλογή μέσου μεταφοράς, δεν εξαρτάται μόνο από το κόστος, αλλά και από την ταχύτητα, την ευελιξία, την αμεσότητα, την αξιοπιστία, την άνεση και την πρακτικότητα της μετακίνησης.

Υπάρχουν και θετικάΥπάρχουν και θετικά

Να ανοίξουμε εδώ μια παρένθεση και να σημειώσουμε ότι από την έρευνα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας προκύπτουν και ορισμένα θετικά στοιχεία, τα οποία οφείλουμε να σημειώσουμε, ώστε να μην δοθεί λανθασμένη εικόνα πως είναι όλα μαύρα, ή επιλέγουμε μόνο τα αρνητικά σημεία. Κατ’ αρχήν και ιδιαίτερα σημαντικό.

Από την ανάλυση των δεδομένων, προέκυψε ότι το επίπεδο του αισθήματος ασφάλειας στις στάσεις κατά την περίοδο και τις ώρες πραγματοποίησης των διαδρομών, ήταν γενικά υψηλό. Για την αξιολόγηση του αισθήματος ασφάλειας λήφθηκαν υπόψη η απουσία παρενόχλησης, η προστασία από διερχόμενα οχήματα και η κοινωνική δραστηριότητα στην περιοχή.

Εξίσου σημαντικό, καθώς αφορά ένα από τους βασικούς παράγοντες στη λειτουργία των δημόσιων μεταφορών. Η συνολική εικόνα που προκύπτει αναφορικά με την αξιολόγηση των οδηγών των λεωφορείων είναι ιδιαίτερα θετική, καθώς η συντριπτική πλειονότητα των απαντήσεων συγκεντρώνεται στις ανώτερες βαθμίδες αξιολόγησης. Η αξιολόγηση εστιάζεται τόσο στη διαπροσωπική επικοινωνία και εξυπηρέτηση όσο και στην ασφαλή οδήγηση. Παράγοντας, που επίσης αξιολογείται εξαιρετικά, με ακόμη μεγαλύτερη συγκέντρωση απαντήσεων στις υψηλότερες βαθμίδες, Αναφορικά με τον εξοπλισμό ασφάλειας, όπως η ύπαρξη πυροσβεστήρα, σφυριού έκτακτης ανάγκης και εξόδων κινδύνου, η γενική εικόνα είναι θετική.

Καταληκτικά

Με τα πιο πάνω δεδομένα, προκύπτει αβίαστα το συμπέρασμα ότι το πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργούν τα λεωφορεία είναι λανθασμένο, αναποτελεσματικό και οδηγείται χωρίς αμφιβολία σε αποτυχία. Επομένως ποιες είναι οι επόμενες επιλογές; Η συνεχής χρήση του αυτοκινήτου.

Άρα μεγαλύτερη κυκλοφοριακή συμφόρηση, περισσότεροι ρύποι, χειρότερη ποιότητα ζωής. Εκτός αν αποφασίσουμε να εφαρμόσουμε συστήματα άλλων χωρών. Όπως για παράδειγμα στο Λονδίνο όπου στο κέντρο της πόλης απαγορεύεται η χρήση οχημάτων. Ή στην Αθήνα με τον δαχτύλιο όπου κυκλοφορούσαν μια μέρα τα μονά και μια τα ζυγά.

Τι άλλο υπάρχει; Το μετρό είναι κοστοβόρο και δεν θα είναι βιώσιμο με βάση τον πληθυσμό της χώρας. Για το τραμ θα γίνουν μελέτες ώστε να διαπιστωθεί εάν μπορεί να υλοποιηθεί. Τα ποδήλατα, στις βροχές και το κρύο του χειμώνα, στους 45 βαθμούς κελσίου το καλοκαίρι και στον κίνδυνο να σε πατήσει κάποιος στο δρόμο βγαίνουν αυτόματα εκτός εξίσωσης. Επομένως τι μένει; Όπως είπαμε και στην αρχή δεν θα ανακαλύψουμε τον τροχό. Υπάρχουν πετυχημένα παραδείγματα στο εξωτερικό. Ας τα υιοθετήσουμε και τα προσαρμόσουμε στις δικές μας συνθήκες.