Τετράγωνο στη σκακιέρα των μεγάλων

*** Μερικές φορές χρειάζεται να ανοίξεις παλιούς φακέλους για να καταλάβεις καλύτερα το σήμερα. Κι όταν οι φάκελοι γράφουν CIA, KGB, Foreign Office και Κυπριακό, η ιστορία προμηνύει πως μπορεί να έχει και μέλλον.

*** Ο συνάδελφος Μάριος Πούλλαδος, έφερε τις τελευταίες εβδομάδες στο φως έγγραφα από σοβιετικά αρχεία και μια αποχαρακτηρισμένη έκθεση της CIA του 1965. Η αμερικανική υπηρεσία εκτιμούσε τότε ότι η Σοβιετική Ένωση αξιοποιούσε το Κυπριακό για να αποδυναμώσει το ΝΑΤΟ, αντιτασσόταν στην Ένωση με την Ελλάδα, στήριζε τον Μακάριο και προσέγγιζε παράλληλα την Τουρκία.

*** Τα σοβιετικά έγγραφα είναι ακόμη πιο αποκαλυπτικά. Καταγράφουν χρηματοδοτήσεις προς το ΑΚΕΛ, εκατοντάδων χιλιάδων δολαρίων, ενώ υπόμνημα του τότε επικεφαλής της KGB, Γιούρι Αντρόποφ, αναφέρει ότι, μετά από αίτημα του Εζεκία Παπαϊωάννου, μεταφέρθηκαν μυστικά στην Κύπρο τον Ιούνιο του 1974, 100 πιστόλια Walther και 25.000 φυσίγγια για προστασία από την ΕΟΚΑ Β΄. Αργότερα, ρωσικά αρχεία καταγράφουν και άλλες οικονομικές ενισχύσεις προς το κόμμα.

*** Μόνο που στη σκακιέρα δεν υπήρχε ένας μεγάλος παίκτης. Υπήρχαν κι άλλοι… Και στη μέση, σ’ ένα τετράγωνο, το χρυσοπράσινο φύλλο.

*** Το 1964, αμερικανικό τηλεγράφημα προειδοποιούσε ότι η Ουάσιγκτον δεν ήταν διατεθειμένη να αφήσει την Κύπρο να εξελιχθεί σε «νέα Κούβα». Τον Μάιο του 1974, δύο μήνες πριν από το πραξικόπημα, αμερικανική μελέτη εξέταζε, ήδη, σενάρια κυπριακής κρίσης, με βασικές προτεραιότητες τη συνοχή της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ, τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και τον περιορισμό της σοβιετικής επιρροής.

*** Και μετά την πρώτη φάση της τουρκικής εισβολής, αμερικανικό υπόμνημα της 28ης Ιουλίου 1974, με σχεδόν κυνικό τρόπο, αξιολογούσε την Κύπρο κυρίως στον βαθμό που επηρέαζε άλλα αμερικανικά συμφέροντα.

*** Η Βρετανία από την άλλη, είχε από το 1960 φροντίσει να συγκαταλέγονται οι Βάσεις στη Συνθήκη εγκαθίδρυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας, καθώς διαχρονικά έβλεπε την Κύπρο ως στρατιωτικό και στρατηγικό προγεφύρωμα.

*** Η Τουρκία σε σχεδόν παράλληλο χρόνο είχε χαράξει τη δική της μακροπρόθεσμη γραμμή. Κατ’ εντολή Μεντερέζ, ο μετέπειτα Τούρκος πρωθυπουργός, Νιχάτ Ερίμ, παρέδωσε τον Νοέμβριο και Δεκέμβριο του 1956 δύο εκθέσεις, εμφανίζοντας τον στρατηγικό έλεγχο της Κύπρου και τη διχοτόμησή της ως τη μόνη λύση.

*** Τα γεγονότα που επακολούθησαν είναι γνωστά και την κυπριακή τραγωδία τη βιώνουμε έως σήμερα στο πετσί μας. Εκείνο, που φαίνεται να μην αξιολογήσαμε συνετά είναι τον βαθμό στον οποίο το νησί μας υπήρξε ταυτόχρονα το τετράγωνο του σκακιού για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων των μεγάλων δυνάμεων. Των μεγάλων δυνάμεων, που είχαν στόχους που υπερέβαιναν τις επιθυμίες των Ελλήνων της Κύπρου.

*** Άλλοι καιροί, άλλες δυνάμεις. Μα, η αρχή της ισχύος παντός καιρού. Τα κράτη δεν κινούνται με έρωτες και μοσχολούλουδα. Κινούνται στη βάση των δικών τους συμφερόντων. Αυτό δεν είναι πρόβλημα. Το πρόβλημα είναι όταν εμείς χωρίς στρατηγική δεν προασπιζόμαστε τα δικά μας. Όταν μπερδεύουμε τη συμμαχία με την εκδούλευση.

*** Γι’ αυτό και η σημερινή συζήτηση για τις σχέσεις με το Ισραήλ δεν χωρά εύκολες ταμπέλες. Όταν συμφέροντα και απειλές συμπίπτουν, οι συμμαχίες είναι εργαλείο ισχύος. Συμμαχία, λοιπόν, ναι. Ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου. Αλλά με όρους εταίρου. Όχι εκδούλευσης. Όχι υποδούλωσης. Να ξέρεις τι ζητάς, τι προσφέρεις και μέχρι πού φτάνει το όριο.

Παρεμπιπτόντως, στη σκακιέρα των μεγάλων δεν έχεις την πολυτέλεια να μη διαλέγεις συμμάχους. Έχεις, όμως, την υποχρέωση να μη γίνεσαι πιόνι.

Και το άσχετον: Δεν αξίζουν όλες οι μάχες τον χρόνο σου.