Φορητότητα Δεξιοτήτων: Νέες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες

Η αναγνώριση των επαγγελματικών προσόντων και η δυνατότητα αξιοποίησης των δεξιοτήτων, πέραν των εθνικών συνόρων, αποτελούν σημαντικές παραμέτρους για την κινητικότητα των εργαζομένων και τη λειτουργία της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας.

Στις 15 Σεπτεμβρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την Πρωτοβουλία για τη Φορητότητα των Δεξιοτήτων (Skills Portability Initiative), με στόχο τη διευκόλυνση της σύγκρισης και αναγνώρισης προσόντων σε όλα τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο, όπου δεν έχει ολοκληρωθεί η διαμόρφωση ενός ενιαίου εθνικού πλαισίου για την επικύρωση της μη τυπικής και άτυπης μάθησης, ενώ παραμένει ζητούμενο η πλήρης αποσαφήνιση των διαδικασιών και αρμοδιοτήτων για την αναγνώριση και διασφάλιση ποιότητας των μικροδιαπιστευτηρίων (micro-credentials).

Η ΟΕΒ, αναγνωρίζοντας τη σημασία της εξέλιξης αυτής, υπογραμμίζει την ανάγκη διαμόρφωσης ενός αξιόπιστου και λειτουργικού συστήματος αναγνώρισης δεξιοτήτων, με ευέλικτες, απλές και ταχείες διαδικασίες, που θα ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας.

Η Πρωτοβουλία για τη Φορητότητα των Δεξιοτήτων ανταποκρίνεται σε συγκεκριμένες προκλήσεις της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας. Σύμφωνα με την Επιτροπή, το 74% των μικρομεσαίων επιχειρήσεων αντιμετωπίζει ελλείψεις δεξιοτήτων, ενώ μόλις το 14% εργοδοτεί προσωπικό από άλλο κράτος μέλος, έναντι 33% των μεγάλων επιχειρήσεων. Παράλληλα, μόνο δύο κράτη μέλη προσφέρουν πλήρως ψηφιακές διαδικασίες αναγνώρισης προσόντων.

Για την αντιμετώπιση των προκλήσεων αυτών, η Πρωτοβουλία περιλαμβάνει τρεις συμπληρωματικές νομοθετικές προτάσεις, οι οποίες αποσκοπούν στον περιορισμό των διοικητικών εμποδίων, στη διευκόλυνση της αναγνώρισης προσόντων και στη διεύρυνση των ευκαιριών απασχόλησης εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η πρώτη αφορά τον Κανονισμό «Skills Portability Act», ο οποίος εισάγει κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο για την ψηφιακή έκδοση, παρουσίαση και επαλήθευση προσόντων. Με βάση την πρόταση, οι πολίτες θα μπορούν να λαμβάνουν δωρεάν ψηφιακή βεβαίωση των νέων προσόντων τους και να την αποθηκεύουν στο Ευρωπαϊκό Πορτοφόλι Ψηφιακής Ταυτότητας (EU Digital Identity Wallet). Η αυθεντικότητα των προσόντων θα επαληθεύεται σε πραγματικό χρόνο, διευκολύνοντας εργαζομένους και εργοδότες. Το πλαίσιο καλύπτει προσόντα που εντάσσονται στα Εθνικά Πλαίσια Προσόντων και αντιστοιχούν στα επίπεδα 2-8 του Ευρωπαϊκού Πλαισίου Προσόντων (EQF). Παράλληλα, προβλέπεται η ανάπτυξη εργαλείου σύγκρισης προσόντων μέσω της πλατφόρμας Europass, αξιοποιώντας τις διασυνδεδεμένες εθνικές βάσεις δεδομένων, καθώς και η ενίσχυση της αντιστοίχισης των εθνικών πλαισίων με το EQF.

Η δεύτερη πρόταση αφορά την τροποποίηση της Οδηγίας για την αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων, με έμφαση στα νομοθετικά κατοχυρωμένα επαγγέλματα, όπως οι γιατροί, οι νοσηλευτές, οι μηχανικοί και οι εκπαιδευτικοί. Προβλέπεται η καθιέρωση υποχρεωτικής ψηφιακής διαδικασίας, η οποία θα περιορίσει τον χρόνο αυτόματης αναγνώρισης από τρεις μήνες σε πέντε εβδομάδες, διατηρώντας τα απαιτούμενα πρότυπα επαγγελματικής επάρκειας και προστασίας του κοινού. Επιπρόσθετα, προτείνεται η επέκταση της αυτόματης αναγνώρισης σε περισσότερα επαγγέλματα, αρχίζοντας από τους φυσικοθεραπευτές, για τους οποίους παρουσιάστηκε κοινό πλαίσιο εκπαίδευσης.

Η τρίτη πρόταση εισάγει κοινούς κανόνες αναγνώρισης προσόντων που αποκτήθηκαν εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, καλύπτοντας τόσο υπηκόους τρίτων χωρών όσο και Ευρωπαίους πολίτες που απέκτησαν τα προσόντα τους σε τρίτη χώρα. Στόχος είναι η απλούστευση των διαδικασιών και ο περιορισμός του μέσου χρόνου αναγνώρισης από 14 σε 4 μήνες. Για συγκεκριμένα επαγγέλματα προβλέπεται επίσης αυτόματη αναγνώριση, υπό προϋποθέσεις που αφορούν τα ευρωπαϊκά πρότυπα εκπαίδευσης και τη διασφάλιση ποιότητας.

Η πρωτοβουλία εντάσσεται στη συνολικότερη δέσμη μέτρων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Δίκαιη Κινητικότητα της Εργασίας (European Fair Labour Mobility Package). Η δέσμη περιλαμβάνει επίσης τη δημιουργία του Ευρωπαϊκού Διαβατηρίου Κοινωνικής Ασφάλισης (ESSPASS) και την ενίσχυση της Ευρωπαϊκής Αρχής Εργασίας.

Η ΟΕΒ, μέσω της ενεργού θεσμικής της παρουσίας, παρακολουθεί στενά την εξέλιξη των προτεινόμενων νομοθετικών ρυθμίσεων και θα συμβάλει ενεργά στη διαμόρφωσή τους, μεταφέροντας τις ανάγκες και τις θέσεις των κυπριακών επιχειρήσεων. Οι προτάσεις βρίσκονται ακόμη στο στάδιο της νομοθετικής διαδικασίας, με την εφαρμογή τους να προβλέπεται σταδιακά, εντός δύο έως τριών ετών από την έγκρισή τους.

Η ΟΕΒ, μέσα από τη διαρκή επαφή της με τον επιχειρηματικό κόσμο, θα συμβάλει ενεργά στην προσπάθεια αυτή, αναδεικνύοντας τις ανάγκες των επιχειρήσεων και προωθώντας την ουσιαστική σύνδεση των προσόντων με τις απαιτήσεις της αγοράς εργασίας. Η πραγματική πρόκληση είναι η φορητότητα των δεξιοτήτων να μην περιοριστεί σε μια ευρωπαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία, αλλά να μετουσιωθεί σε απτές ευκαιρίες απασχόλησης, επαγγελματικής εξέλιξης και ανάπτυξης.

Γιατί, η πραγματική αξία της φορητότητας των δεξιοτήτων δεν βρίσκεται απλώς στη δυνατότητά τους να ταξιδεύουν πέρα από τα σύνορα, αλλά στη δυνατότητά τους να αναγνωρίζονται, να αξιοποιούνται και να μετατρέπονται σε νέες προοπτικές για τους ανθρώπους, τις επιχειρήσεις και την οικονομία.

* Διευθύντρια, Τμήμα Ανθρώπινου Δυναμικού (ΟΕΒ)