Μιχάλης Βορκάς: Η Δικαιοσύνη δεν μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένη σε διαχρονικές παθογένειες – Οι εννέα προτεραιότητες και το προσωπικό στοίχημα

Η θητεία του στην προεδρία του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου ανανεώθηκε άλλα τρία χρόνια. Ο δικηγορικός κόσμος έδωσε στον Μιχάλη Βορκά ψήφο εμπιστοσύνης, χωρίς να τού κατεβάσει ανθυποψήφιο. Ο Μιχάλης Βορκάς γνωρίζει όσο κανένας άλλος τα προβλήματα της δικαιοσύνης, των δικηγόρων και τι ταλαιπωρεί τον κόσμο.

Στη συνέντευξή του στον «Φ» μιλά ξεκάθαρα πως κόλλησε η μεταρρύθμιση της Δικαιοσύνης ρίχνει το μπαλάκι στα Επιμελητήρια και τις συντεχνίες προκειμένου να συμβάλουν στη γρήγορη απονομή της δικαιοσύνης. Σημειώνει ότι έχουν προωθηθεί σημαντικές αλλαγές στον τομέα ωστόσο η μεταρρυθμιστική προσπάθεια δεν έχει ολοκληρωθεί. Αναγκαίες, σημαντικές παρεμβάσεις, που έχουν προταθεί και από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς εξακολουθούν να εκκρεμούν

Όσον αφορά στο θέμα του νέου δικαστικού μεγάρου Λευκωσίας ο κ. Βορκάς διερωτάται: «Καλά δεν αντιλαμβάνονται πως ρεζιλευόμαστε με την απραξία και την αδιαφορία μπροστά στην κατάντια που ζούμε ως ευρωπαϊκή χώρα. Αν θέλουμε να συγκαταλεγόμαστε στα σύγχρονα κράτη πρέπει επιτέλους να γίνουμε πρακτικοί και σύγχρονοι και εμείς οι ίδιοι».

– Οι μεταρρυθμίσεις στη Δικαιοσύνη αποτελούν αντικείμενο συζήτησης εδώ και πολλά χρόνια. Παρά τις αλλαγές που έχουν προωθηθεί, οι πολίτες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικές καθυστερήσεις. Θεωρείτε ότι υπάρχει η αναγκαία αποφασιστικότητα για την ουσιαστική αντιμετώπιση των προβλημάτων;

– Είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχουν πραγματοποιηθεί σημαντικές αλλαγές στον τομέα της Δικαιοσύνης. Η μεταρρύθμιση της ανώτατης δικαστικής βαθμίδας και η εισαγωγή των νέων Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας αποτελούν ουσιαστικά βήματα, τα οποία ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος στήριξε ενεργά.

Ωστόσο, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι η μεταρρυθμιστική προσπάθεια δεν έχει ολοκληρωθεί. Αντιθέτως, σημαντικές παρεμβάσεις, οι οποίες έχουν προταθεί και από τους Ευρωπαϊκούς Θεσμούς  και αναγνωριστεί ως αναγκαίες, εξακολουθούν να εκκρεμούν. Η επιτάχυνση της πρωτοβάθμιας δικαιοδοσίας, η εξειδίκευση των δικαστών, η αξιοποίηση νομικών βοηθών, η ενίσχυση της στελέχωσης των δικαστηρίων, η καθιέρωση διαδικασιών για μικρές απαιτήσεις και η λειτουργία του Εμπορικού Δικαστηρίου αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.

Δεν αρκεί να διαπιστώνουμε επανειλημμένα τις αδυναμίες του συστήματος. Χρειάζεται να προχωρήσουμε στην υλοποίηση συγκεκριμένων λύσεων, με σαφή χρονοδιαγράμματα, επαρκείς κρατικούς πόρους και συστηματική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων. Το Ανώτατο Δικαστήριο πρέπει να απαιτήσει και το κράτος να αυξήσει τα χρήματα που χρειάζονται για να φτάσουμε στο αποτέλεσμα.

Η καθυστέρηση στην απονομή της Δικαιοσύνης δεν αποτελεί αποκλειστικά πρόβλημα των δικηγόρων ή των δικαστηρίων. Υπάρχουν Επιμελητήρια, συντεχνίες και άλλες Οργανώσεις που για να πετύχουν τον στόχο τους πρέπει να παύσουν να κρύβονται ή να αδιαφορούν, και να στηρίξουν τις προσπάθειες μας. Οι καθυστερήσεις επηρεάζουν την καθημερινότητα των πολιτών, την προστασία των δικαιωμάτων τους, την επιχειρηματική δραστηριότητα, την οικονομική ανάπτυξη και, τελικά, την εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς. Η Δικαιοσύνη δεν μπορεί να παραμένει εγκλωβισμένη σε διαχρονικές παθογένειες. Η Πολιτεία οφείλει να διασφαλίσει τις αναγκαίες προϋποθέσεις για την αποτελεσματική λειτουργία της, ενώ όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς πρέπει να αναλάβουν το μέρος της ευθύνης που τους αναλογεί.

Ως Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος (ΠΔΣ) θα συνεχίσουμε να διεκδικούμε την προώθηση των αναγκαίων αλλαγών, με συγκεκριμένες εισηγήσεις και εποικοδομητική συνεργασία. Εκείνο που προέχει πλέον είναι η μετάβαση από τον σχεδιασμό στην πράξη.

– Ένα ακόμη ζήτημα που προκαλεί προβληματισμό είναι η ψηφιοποίηση των δικαστηρίων. Μετά τις δυσκολίες που παρουσιάστηκαν με το e-justice, μπορεί να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη σε αυτή την προσπάθεια;

– Η ψηφιοποίηση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του εκσυγχρονισμού της Δικαιοσύνης. Ωστόσο, η εμπειρία του e-justice απέδειξε ότι η τεχνολογική μετάβαση απαιτεί ιδιαίτερα προσεκτικό σχεδιασμό, επαρκή προετοιμασία και ουσιαστική συμμετοχή των ίδιων των χρηστών. Οι σοβαρές δυσλειτουργίες που παρουσιάστηκαν οδήγησαν στην επιστροφή στο i-justice. Ακολούθησε μια προσπάθεια αναβάθμισης του συστήματος, στην οποία ο ΠΔΣ συμμετείχε ενεργά, με τη συμβολή δικηγόρων που προσέφεραν εθελοντικά την εμπειρία και τις εισηγήσεις τους. Η ολοκλήρωση της πρώτης φάσης της αναβάθμισης του i-ξustice τον Ιούλιο του 2026 αποτελεί θετική εξέλιξη. Δεν σημαίνει, όμως, ότι έχει ολοκληρωθεί ο ψηφιακός μετασχηματισμός της Δικαιοσύνης.

Ο στόχος δεν μπορεί να περιορίζεται στην ηλεκτρονική καταχώριση εγγράφων. Χρειαζόμαστε ένα ολοκληρωμένο περιβάλλον ηλεκτρονικής διαχείρισης υποθέσεων, με σύγχρονες υποδομές, δυνατότητα αξιοποίησης εξ αποστάσεως διαδικασιών όπου αυτό είναι κατάλληλο και αποτελεσματικά εργαλεία που θα διευκολύνουν το έργο των δικαστηρίων και των δικηγόρων.

Παράλληλα, η τεχνολογική αναβάθμιση πρέπει να συνοδεύεται από την αναβάθμιση των κτηριακών εγκαταστάσεων και την κατάλληλη στελέχωση των δικαστηρίων. Αν θέλουμε να συγκαταλεγόμαστε στα σύγχρονα κράτη πρέπει επιτέλους να γίνουμε πρακτικοί και σύγχρονοι και εμείς οι ίδιοι. Ιδιαίτερη σημασία έχει για εμάς η προώθηση του νέου Δικαστικού Μεγάρου Λευκωσίας, καθώς οι υφιστάμενες συνθήκες δεν ανταποκρίνονται στις ανάγκες μιας σύγχρονης και αποτελεσματικής Δικαιοσύνης. «Καλά δεν αντιλαμβάνονται πως ρεζιλευόμαστε με την απραξία και την αδιαφορία μπροστά στην κατάντια που ζούμε ως ευρωπαϊκή χώρα»;

Η εμπιστοσύνη αποκαθίσταται μέσα από τη λειτουργικότητα, τη σταθερότητα και την αποτελεσματικότητα των συστημάτων. Αυτό πρέπει να είναι το κριτήριο κάθε επόμενης ενέργειας.

– Σε μια περίοδο κατά την οποία η εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς δοκιμάζεται, ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου; Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες θεωρείτε ότι ο ΠΔΣ οφείλει να παρεμβαίνει πιο αποφασιστικά;

– Ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος δεν αποτελεί απλώς έναν επαγγελματικό φορέα. Έχει ουσιαστική θεσμική αποστολή, άμεσα συνδεδεμένη με την προάσπιση του κράτους δικαίου, την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης και την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Η διαφάνεια, η λογοδοσία και ο σεβασμός στη νομιμότητα αποτελούν θεμελιώδεις προϋποθέσεις για τη λειτουργία μιας δημοκρατικής πολιτείας. Όταν ανακύπτουν ζητήματα που επηρεάζουν αυτές τις αρχές, ο ΠΔΣ έχει υποχρέωση να τοποθετείται και να παρεμβαίνει υπεύθυνα. Οι παρεμβάσεις μας πρέπει να είναι θεσμικές, τεκμηριωμένες και απαλλαγμένες από οποιεσδήποτε σκοπιμότητες. Ο ρόλος μας δεν είναι να περιοριζόμαστε στη διαπίστωση προβλημάτων, αλλά να συμβάλλουμε με συγκεκριμένες εισηγήσεις στην αντιμετώπισή τους.

Αυτό πράττουμε και μέσα από τη συμμετοχή μας στις εργασίες της Βουλής των Αντιπροσώπων, όπου εκπρόσωποι του ΠΔΣ συμμετέχουν συστηματικά στην εξέταση σημαντικών νομοθετικών πρωτοβουλιών. Η ανεξαρτησία του δικηγορικού λειτουργήματος αποτελεί επίσης βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών. Ο δικηγόρος πρέπει να μπορεί να ασκεί τα καθήκοντά του χωρίς αθέμιτες παρεμβάσεις ή πιέσεις, με πλήρη σεβασμό στις αρχές της επαγγελματικής δεοντολογίας. Ως ΠΔΣ θα συνεχίσουμε να υπερασπιζόμαστε αυτές τις αρχές και να διατυπώνουμε τις θέσεις μας με συνέπεια, υπευθυνότητα και αποφασιστικότητα.

Πολλαπλές οι προκλήσεις για το δικηγορικό κόσμο

– Πέραν των προβλημάτων του δικαστικού συστήματος, ποιες είναι οι σημαντικότερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ίδιοι οι δικηγόροι; Υπάρχουν περιθώρια ουσιαστικής βελτίωσης των επαγγελματικών τους συνθηκών, ιδιαίτερα για τους νεότερους;

– Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει σήμερα το δικηγορικό επάγγελμα είναι πολλαπλές και διαρκώς μεταβαλλόμενες. Το αυξημένο κόστος λειτουργίας των δικηγορικών γραφείων, οι διοικητικές και γραφειοκρατικές διαδικασίες, οι καθυστερήσεις στην απονομή της Δικαιοσύνης και οι δυσκολίες στην εκτέλεση δικαστικών αποφάσεων επηρεάζουν σημαντικά την καθημερινότητα των συναδέλφων. Παράλληλα, οι τεχνολογικές εξελίξεις και οι αυξανόμενες κανονιστικές υποχρεώσεις απαιτούν συνεχή προσαρμογή, εξειδικευμένες γνώσεις και νέες επαγγελματικές δεξιότητες.

Για τους νέους δικηγόρους, οι δυσκολίες αυτές είναι συχνά ακόμη μεγαλύτερες, καθώς καλούνται να εδραιωθούν επαγγελματικά σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον. Η στήριξη των συναδέλφων αποτελεί σταθερή προτεραιότητα του ΠΔΣ. Η συνεχιζόμενη επαγγελματική εκπαίδευση, μέσω της Ακαδημίας μας, συμβάλλει ουσιαστικά στην ενίσχυση των γνώσεων και των δεξιοτήτων τους.

Ταυτόχρονα, θεωρούμε σημαντική τη διεύρυνση των δυνατοτήτων επαγγελματικής δραστηριοποίησης των δικηγόρων, μεταξύ άλλων μέσω της ανάπτυξης της διαιτησίας και της διαμεσολάβησης.

Δεν πρέπει, επίσης, να παραγνωρίζουμε ότι η βελτίωση των συνθηκών άσκησης του επαγγέλματος συνδέεται άμεσα με την εύρυθμη λειτουργία του δικαστικού συστήματος και των δημόσιων υπηρεσιών με τις οποίες οι δικηγόροι συναλλάσσονται καθημερινά.

Η διασφάλιση της αξιοπρέπειας, της ανεξαρτησίας και της επαγγελματικής προοπτικής των δικηγόρων αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την αποτελεσματική επιτέλεση του ρόλου τους ως συλλειτουργών της Δικαιοσύνης.

Οι εννέα προτεραιότητες και το προσωπικό στοίχημα

– Ανανεώθηκε η θητεία σας στην προεδρία του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου για την περίοδο 2026-2029. Ποιο είναι το προσωπικό σας στοίχημα για τη νέα τριετία και ποιες αλλαγές θεωρείτε ότι πρέπει να έχουν επιτευχθεί μέχρι την ολοκλήρωσή της;

– Καταρχάς, επιθυμώ να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες προς τους συναδέλφους για την ανανέωση της εμπιστοσύνης τους στο πρόσωπό μου. Πρόκειται για ιδιαίτερη τιμή, αλλά ταυτόχρονα για μεγάλη ευθύνη.

Κατά την προηγούμενη τριετία εργαστήκαμε συλλογικά για την ενίσχυση του θεσμικού ρόλου του ΠΔΣ, την προάσπιση της ανεξαρτησίας του δικηγορικού λειτουργήματος και τη βελτίωση των συνθηκών άσκησης του επαγγέλματος. Συμμετείχαμε ενεργά στις διαδικασίες μεταρρύθμισης της Δικαιοσύνης και στο νομοπαρασκευαστικό έργο, καταθέτοντας τεκμηριωμένες εισηγήσεις για ζητήματα που επηρεάζουν τη λειτουργία του κράτους δικαίου και την καθημερινότητα των πολιτών.

Παράλληλα, προχωρήσαμε στη σύσταση της Ακαδημίας του ΠΔΣ, ενισχύοντας τη συνεχιζόμενη επαγγελματική εκπαίδευση των δικηγόρων, ενώ αναπτύξαμε πρωτοβουλίες για τη στήριξη των νέων συναδέλφων, όπως το Συνέδριο Νέων Δικηγόρων και ο Διαγωνισμός Εικονικής Δίκης. Σημαντική υπήρξε επίσης η ενίσχυση του Κυπριακού Κέντρου Διαιτησίας και Διαμεσολάβησης, καθώς και η διαμόρφωση του νέου πλαισίου εισδοχής νέων δικηγόρων στο δικηγορικό επάγγελμα, το οποίο προβλέπεται να τεθεί σε εφαρμογή την 1η Ιουλίου 2030.

Για τη νέα τριετία, το προσωπικό μου στοίχημα είναι να συνεχίσουμε αυτή την προσπάθεια με ακόμη μεγαλύτερη προσήλωση στην επίτευξη απτών αποτελεσμάτων.

(α) Προτεραιότητά μας παραμένει η ουσιαστική ολοκλήρωση της δικαστικής μεταρρύθμισης,

(β) η αντιμετώπιση των καθυστερήσεων,

(γ) η αποτελεσματική εφαρμογή των νέων Θεσμών Πολιτικής Δικονομίας,

(δ) ο τεχνολογικός και ψηφιακός εκσυγχρονισμός των δικαστικών διαδικασιών,

(ε) η ανάδειξη του ρόλου και ο σεβασμός του δικηγόρου στη σύγχρονη κοινωνία καθώς και η πάταξη των μεμονωμένων περιπτώσεων αντικανονικής και αντιδεοντολογικής συμπεριφοράς,

(στ) η πάταξη της διαφθοράς στο δημόσιο, η αυστηρή εφαρμογή των κανόνων δικαίου και η προάσπιση των θεμελιωδών δικαιωμάτων σε όλους ανεξαίρετα,

(ζ) η συνέχιση της παρουσίας του ΠΔΣ στα Ευρωπαϊκά και διεθνή σώματα γεγονός που αναδεικνύει την ίδια την Κύπρο ως προασπιστή του Κράτους Δικαίου,

(θ) η ψήφιση τροπολογιών που απαιτούνται για την αποτελεσματική εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων και άλλων νόμων που σχετίζονται με την προστασία των πολιτών κατά τις μεταξύ τους συναλλαγές,

 (η) η περαιτέρω αναβάθμιση των υπηρεσιών που παρέχονται στους δικηγόρους.

Εξίσου σημαντική είναι η διαφύλαξη της ανεξαρτησίας και της αξιοπρέπειας του δικηγορικού λειτουργήματος, η αυστηρή τήρηση της επαγγελματικής δεοντολογίας και η ενίσχυση της παρουσίας του ΠΔΣ στον δημόσιο και θεσμικό διάλογο.

Θέλουμε έναν Σύλλογο σύγχρονο, αποτελεσματικό, με ισχυρή θεσμική παρουσία και ουσιαστική επαφή με τα μέλη του. Έναν Σύλλογο που θα συμβάλλει ενεργά στη διαμόρφωση μιας Δικαιοσύνης αντάξιας των αναγκών της κοινωνίας.

– Η επανεκλογή σας πραγματοποιήθηκε χωρίς ανθυποψήφιο για την προεδρία. Πώς ερμηνεύετε το γεγονός αυτό και με ποιον τρόπο μπορεί να ενισχυθεί η συμμετοχή των δικηγόρων στις συλλογικές διαδικασίες;

– Η απουσία ανθυποψηφίου μπορεί να θεωρηθεί ως αναγνώριση της προσπάθειας και του έργου που έχει επιτελεστεί κατά την προηγούμενη θητεία. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν διαφορετικές απόψεις ή ζητήματα που χρειάζονται περαιτέρω βελτίωση. Πιστεύω ακράδαντα ότι η δύναμη ενός επαγγελματικού και θεσμικού φορέα βρίσκεται στην ενεργό συμμετοχή των μελών του.

Ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος εκπροσωπεί περισσότερους από 4.500 δικηγόρους, με διαφορετικές εμπειρίες, ανάγκες και επαγγελματικές προκλήσεις. Είναι σημαντικό όλοι να αισθάνονται ότι έχουν λόγο και ότι οι απόψεις τους λαμβάνονται υπόψη.

Για τον λόγο αυτό, επιδιώκουμε τη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας, την ενίσχυση της συνεργασίας με τους Τοπικούς Δικηγορικούς Συλλόγους και τη μεγαλύτερη συμμετοχή των νέων συναδέλφων στις πρωτοβουλίες και στις εργασίες του ΠΔΣ. Οι Επιτροπές του Συλλόγου αποτελούν επίσης σημαντικό πεδίο συλλογικής εργασίας και αξιοποίησης της επιστημονικής γνώσης και της επαγγελματικής εμπειρίας των μελών μας. Η συμμετοχή δεν πρέπει να περιορίζεται στην εκλογή των συλλογικών οργάνων. Πρέπει να αποτελεί μια διαρκή διαδικασία διαλόγου, συνεργασίας και κοινής προσπάθειας.

Θα αξιοποιηθεί με μέτρο η τεχνητή νοημοσύνη

– Η τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να μεταβάλει σημαντικά τόσο τη λειτουργία των δικαστηρίων όσο και τον τρόπο άσκησης της δικηγορίας. Είναι ο νομικός κόσμος της Κύπρου έτοιμος να ανταποκριθεί σε αυτές τις εξελίξεις;

– Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ήδη μέρος της πραγματικότητας και αναμφίβολα θα επηρεάσει ακόμη περισσότερο τον νομικό κόσμο τα επόμενα χρόνια.

Οι δυνατότητες που προσφέρει είναι σημαντικές. Μπορεί να συμβάλει στην αποτελεσματικότερη αναζήτηση και επεξεργασία νομικών πληροφοριών, στην οργάνωση υποθέσεων και στη μείωση του χρόνου που απαιτείται για τη διεκπεραίωση συγκεκριμένων εργασιών. Αντίστοιχα, στο δικαστικό σύστημα μπορεί να αξιοποιηθεί για τη βελτίωση διοικητικών διαδικασιών και την αποτελεσματικότερη διαχείριση μεγάλου όγκου πληροφοριών.

Ωστόσο, η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή και μέσα σε σαφώς καθορισμένα όρια.

Η προστασία των προσωπικών δεδομένων, η διασφάλιση του δικηγορικού απορρήτου, η αξιοπιστία των πληροφοριών και η διατήρηση της ανθρώπινης κρίσης αποτελούν ζητήματα θεμελιώδους σημασίας. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο υποστήριξης του δικηγόρου, όχι όμως ως υποκατάστατο της επιστημονικής του κρίσης, της επαγγελματικής του ευθύνης και της προσωπικής σχέσης εμπιστοσύνης με τον πελάτη.

Ο ΠΔΣ έχει σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει στην προετοιμασία των δικηγόρων για τις νέες αυτές συνθήκες, ιδιαίτερα μέσω της εκπαίδευσης και της ενημέρωσης για τις δυνατότητες, τους περιορισμούς και τους κινδύνους των νέων τεχνολογιών.

Μέσω της Επιτροπής Τεχνολογίας του ΠΔΣ, προχωρήσαμε στην ετοιμασία σύνοψης οδηγού για τη χρήση της Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης από δικηγόρους, μεταφέροντας ουσιαστικά τις Ευρωπαϊκές κατευθύνσεις αναδεικνύοντας ταυτόχρονα τις δυνατότητες, τους κινδύνους και τις επαγγελματικές υποχρεώσεις που προκύπτουν με τη χρήση αυτών των εργαλείων. Το ζητούμενο είναι να αξιοποιήσουμε τις ευκαιρίες που προσφέρει η τεχνολογία, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι η εφαρμογή της θα γίνεται με σεβασμό στις θεμελιώδεις αρχές του δικαίου και στις αξίες που διέπουν το δικηγορικό λειτούργημα.