Ποινικός Κώδικας: Ένας αιώνας αναχρονισμών – Από τον Μοδινό στον γάμο με την χορεύτρια – Τραγελαφικές πρόνοιες για μαγεία, οκνηρά άτομα και άλλα

Κάθε φορά που καταδικάζεται ή σύρεται στο ΕΔΑΔ η Κύπρος λόγω αναχρονιστικών διατάξεων του Ποινικού Κώδικα, επανέρχεται και το θέμα του εκσυγχρονισμού και της κατάργησης παρωχημένων άρθρων του.

Η συζήτηση για ευρύτατες αλλαγές στον Ποινικό Κώδικα ξεκίνησε από το 2000 περίπου και 26 χρόνια μετά δεν έχει γίνει οτιδήποτε το οργανωμένο, παρά μόνο σπασμωδικές κινήσεις κι’ αυτές όταν στηνόταν στον τοίχο η Δημοκρατία. Όπως έγινε στην περίπτωση του Αλέκου Μοδινού του ανθρώπου που πάλεψε για τα αυτονόητα ανθρώπινα δικαιώματα των ομοφυλόφιλων.

Έσυρε την Κυπριακή Δημοκρατία στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο γιατί διατηρούσε ποινικοποιημένη την ομοφυλοφιλία, πέτυχε καταδίκη της Κύπρου και το 1998 τροποποιήθηκε το σχετικό άρθρο του Ποινικού Κώδικα όπου και σταμάτησε πλέον να αποτελεί ποινικό αδίκημα αυτό που σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ήταν δικαίωμα.

Τώρα το ζήτημα επανήλθε μετά που η Δημοκρατία αναγκάστηκε να προβεί σε συμβιβασμό με έναν μόνιμο κάτοικο Λάρνακας μουσουλμανικής καταγωγής, ο οποίος προσέφυγε στο ΕΔΑΔ γιατί η νομοθεσία τον εμπόδιζε να τελέσει τον γάμο της κόρης του. Σύμφωνα με την αίτησή του, ενώ προγραμμάτιζε τον γάμο της θυγατέρας του και ήθελε να παρευρίσκεται και χορεύτρια, το άρθρο 79 του Ποινικού Κώδικα απαγορεύει κάτι τέτοιο. Αναφέρει το σχετικό άρθρο:

(1) Όποιος διοργανώνει ή ευθύνεται για διοργάνωση μουσουλμανικής γιορτής ή είναι κάτοχος του υποστατικού όπου γίνεται τέτοια μουσουλμανική γιορτή και προσλαμβάνει είτε με αμοιβή είτε όχι ή σε γνώση του επιτρέπει σε χορεύτρια να χορεύει ή να τραγουδά κατά τη διάρκεια τέτοιας γιορτής, είναι ένοχος πλημμελήματος και υπόκειται σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις εβδομήντα πέντε λίρες ή σε φυλάκιση ενός μήνα.

(2) Στο άρθρο αυτό «χορεύτρια» σημαίνει γυναίκα πόρνη ή γυναίκα που χορεύει ή που τραγουδά με αμοιβή σε μουσουλμανική γιορτή. «Μουσουλμανική γιορτή» σημαίνει μουσουλμανικό γιορτασμό που διοργανώνεται με ευκαιρία γάμου ή περιτομής.

Η Δημοκρατία αναγκάστηκε να έρθει σε συμβιβασμό με τον αιτητή καταβάλλοντας €5.000 ως αποζημίωση και δεσμεύτηκε να καταργηθεί ο απαρχαιωμένος νόμος, γι’ αυτό και προωθείται νομοσχέδιο στην Ολομέλεια για να διαγραφεί.

Η Επίτροπος Νομοθεσίας Σοφία Κλεόπα Χατζηκυριάκου σε δηλώσεις της στον «Φ» ανέφερε ότι ήταν ανέκαθεν η εισήγηση του Γραφείου της να ληφθεί η πολιτική απόφαση για να συσταθεί μια Επιτροπή που να αναλάβει το έργο του εκσυγχρονισμού του Ποινικού Κώδικα. Αυτό εισηγείται και η ίδια τώρα και το έργο αυτό θα πρέπει να το αναλάβει μια Επιτροπή αποτελούμενη από νομικούς της Νομικής Υπηρεσίας, το Υπουργείο Δικαιοσύνης, ακαδημαϊκούς και νομικούς καθώς και το Γραφείο της. Χρειάζεται, είπε, η λήψη πολιτικής απόφασης για κάτι τέτοιο και να γίνει μια ολιστική αναθεώρηση του Ποινικού Κώδικα και όχι σπασμωδικά.

Η κ. Χατζηκυριάκου πρόσθεσε ότι στον ΠΚ υπάρχουν πολλές υποτιμητικές αναφορές που αφορούν τη γυναίκα και θα πρέπει να καταργηθούν, σημειώνοντας πως το Γραφείο της γνωρίζει ποια άρθρα πρέπει να αλλάξουν ή να καταργηθούν.

Η τέως Επίτροπος Νομοθεσίας Λουΐζα Χριστοδουλίδου Ζαννέττου ανέφερε στον «Φ» ότι ο περί Ποινικού κώδικα Νόμος Κεφ. 154, τέθηκε σε ισχύ το 1959, πριν την ανεξαρτησία της Κύπρου από την Αγγλική Αυτοκρατορία. Στη δεκαετία του 1990 μεταφράστηκε στην ελληνική γλώσσα και έχει ήδη τροποποιηθεί 80 φορές.

Οι τροποποιήσεις αφορούν κυρίως αύξηση ποινών, αλλαγές ορολογίας ή/και συστατικών στοιχείων αδικημάτων όπως επίσης και προσθήκες νέων αδικημάτων στη βάση νέων αναγκών. Οι τροποποιήσεις του Ποινικού Κώδικα, πρόσθεσε, έχουν ως στόχο την δημιουργία εκσυγχρονιστικής και βελτιωμένης ποινικής νομοθεσίας που όχι μόνο θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες της κοινωνίας αλλά και θα μπορεί να εφαρμοστεί πιο εύκολα από τις αρμόδιες Αρχές.

Όπως επισημαίνει, ο Ποινικός Κώδικας στην Κύπρο, όπως και σε πολλές άλλες χώρες, αναπτύχθηκε με βάση ιστορικά νομικά πρότυπα και ενσωματώνει διατάξεις που ανταποκρίνονται σε θεμελιώδεις αρχές του ποινικού δικαίου. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, υπάρχει ανάγκη για εκσυγχρονισμό, ώστε να αντανακλά πλήρως τις διεθνείς συμβάσεις και πρότυπα, καθώς και τις εξελίξεις στις αντιλήψεις περί δικαιοσύνης και ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την ισότητα των δύο φύλων. Αξίζει να σημειωθεί ότι στη βάση της πιο πάνω φιλοσοφίας, τα τελευταία χρόνια προστέθηκαν στον Ποινικό Κώδικα νέα αδικήματα τα οποία ανταποκρίνονται στα διεθνή και ευρωπαϊκά πρότυπα, όπως:

• Η συμπερίληψη του αδικήματος της υποκίνησης σε βία ή μίσος λόγω γενετήσιου προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου (Ν. 87(I)/2015).

• Η απαγόρευση της διαφήμισης μέσων τεχνητού τερματισμού εγκυμοσύνης (Ν. 23(Ι)/2018).

• Η προσθήκη του αδικήματος της παρεμπόδισης μητέρας που θηλάζει (Ν. 24(Ι)/2018).

• Η προσθήκη του αδικήματος της εγκατάλειψης τόπου ατυχήματος χωρίς παροχή βοήθειας ( Ν.134(Ι)/2020).

Αναχρονιστικοί όροι

Το μέγα ζήτημα που προκύπτει αφορά στην ύπαρξη αναχρονιστικών όρων στον Ποινικό Κώδικα γι’ αυτό και επιβάλλεται η αλλαγή ή και κατάργησή τους. Ένα τέτοιο παράδειγμα, σύμφωνα με την τέως Επίτροπος Νομοθεσίας Λουΐζα Χριστοδουλίδου Ζαννέττου, αποτελεί η αντικατάσταση της φράσης «άτομο ηλίθιο ή μειωμένου νοητικού» με τη φράση «άτομο με νοητική ή/και ψυχική αναπηρία» (Ν. 72(Ι)/2017).

Οι τροποποιήσεις που έγιναν ως τώρα αφορούσαν την αποποινικοποίηση συμπεριφορών που είναι ζωτικής σημασίας για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την προώθηση της ισότητας και τον σεβασμό στη διαφορετικότητα. Στην Κύπρο, συνεχίζει, η ομοφυλοφιλία αποποινικοποιήθηκε το 1998, έπειτα από απόφαση  του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων ενώ, οι ψευδοθεραπείες μεταστροφής, απαγορεύτηκαν ρητά από τον Ποινικό Κώδικα το 2023 (Ν.39(Ι)/2023), όπως και παλιότερα η ποινικοποίηση του ακρωτηριασμού γυναικείων γεννητικών οργάνων Ν. 48(Ι)/2003.

Παρά τις 80 τροποποιήσεις του, ο Ποινικός Κώδικας, συνεχίζει να περιλαμβάνει αναχρονιστικές πρόνοιες, φράσεις, ορισμούς ακόμη και αδικήματα, τα οποία βασίζονται σε παλαιότερες κοινωνικές αντιλήψεις και δεν ανταποκρίνονται στις σημερινές κοινωνικές απαιτήσεις και διεθνή πρότυπα. «Παρά το ότι έχουν γίνει αλλαγές, εξακολουθούν να υπάρχουν διατάξεις που χρησιμοποιούν γλώσσα ή όρους που αντικατοπτρίζουν παρωχημένες κοινωνικές αντιλήψεις ή προκαταλήψεις που μπορεί να υποβαθμίζουν την ατομική αυτονομία και την ισότητα.

Ενδεικτικό παράδειγμα είναι η αναφορά στο άρθρο 222 του Ποινικού Κώδικα σε «καθήκον αρχηγού οικογένειας», ή ακόμα στο άρθρο 97 για τις μουσουλμανικές γιορτές που αναφέρει χαρακτηριστικά σε «χορεύτρια σημαίνει γυναίκα πόρνη», ή τα αδικήματα των άρθρων 147-155 ή και άλλα άρθρα που αφορούν μόνο γυναίκες και όχι και άντρες, αδικήματα που σχετίζονται με τη «μαγεία» ή την «μαντεία», το αδίκημα του άρθρου 188 για τα άτομα που είναι οκνηρά και που ζουν ακατάστατη ζωή ή οι αλήτες και περιπλανώμενοι του άρθρου 189.

Η κατάργηση ή ο εκσυγχρονισμός  των αναχρονιστικών διατάξεων είναι σημαντικός για να διασφαλιστεί ότι ο Ποινικός Κώδικας της Κύπρου θα αντικατοπτρίζει τις αξίες της σύγχρονης κοινωνίας και θα προστατεύει ουσιαστικά τα δικαιώματα των πολιτών χωρίς αδικαιολόγητες παρεμβάσεις στην προσωπική ζωή και τις ελευθερίες τους», καταλήγει η τέως Επίτροπος.

Ποινικός Κώδικας 97 χρόνων

Ο πρόεδρος της Επιτροπής Ποινικής Δικαιοσύνης του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου Ηλίας Στεφάνου, ανέφερε στον «Φ» ότι ο Ποινικός Κώδικας συντάχτηκε το 1929, κωδικοποιήθηκε το 1959 και μεταφράστηκε το 1980. Είναι ένας Κώδικας άλλων εποχών γι’ αυτό και ως δικηγόροι εντοπίζουμε καθημερινά τόσο στον Ποινικό Κώδικα όσο και στην ποινική δικονομία, αναχρονιστικές διατάξεις.

Γι’ αυτά, ως Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος, έχουμε τοποθετηθεί πάμπολλες φορές. Είναι αναγκαίο να υπάρξει οργανωμένη και συγκροτημένη προσπάθεια των αρμόδιων φορέων προς εκσυγχρονισμό ευρύτερα της ποινικής δικαιοσύνης στην Κύπρο. Μια τέτοια πρωτοβουλία, σημειώνει, θα μας βρει αρωγούς και συμπαραστάτες, θέλοντας να έχουμε λόγο και ρόλο.

Ήδη η Επιτροπή Ποινικής Δικαιοσύνης του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου έχει συλλέξει σειρά διατάξεων που χρήζουν είτε κατάργησης, είτε τροποποίησης, ώστε να συμβαδίζουν με τις θεμελιώδεις αρχές του κράτους δικαίου, της ισότητας και της αναλογικότητας.