Ευρωπαϊκή έρευνα για συστήματα Υγείας: Κόντρα στο ρεύμα η Κύπρος – Αισθητή μείωση στα χρήματα που καταβάλλουν ασθενείς

Την ώρα που στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες οι πολίτες πληρώνουν ολοένα περισσότερα χρήματα από την τσέπη τους για υπηρεσίες υγείας, η Κύπρος ακολουθεί αντίθετη πορεία.

Είναι η εξαίρεση στον ευρωπαϊκό κανόνα, με τις κατά κεφαλήν απευθείας πληρωμές να καταγράφουν μείωση την περίοδο 2014 – 2024, εξέλιξη που συνδέεται άμεσα με την εφαρμογή του Γενικού Συστήματος Υγείας.

Η αλλαγή δεν περιορίζεται στα χρήματα που καταβάλλουν οι ασθενείς όταν χρειάζονται περίθαλψη.

Μέσα σε μία δεκαετία, το ΓεΣΥ ανέτρεψε ουσιαστικά τον τρόπο χρηματοδότησης της υγείας στην Κύπρο.

Μεταξύ 2013 και 2023, το μερίδιο των συνολικών δαπανών υγείας που καλύπτεται μέσω κρατικών πόρων και υποχρεωτικών ασφαλιστικών μηχανισμών αυξήθηκε κατά περίπου 30 ποσοστιαίες μονάδες, όταν η αντίστοιχη αύξηση στον ευρωπαϊκό μέσο όρο ήταν μόλις 2,6 μονάδες.

Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει ότι το κράτος ανέλαβε μόνο του το επιπλέον κόστος. Στη συγκεκριμένη χρηματοδότηση περιλαμβάνονται και οι υποχρεωτικές  εισφορές στο ΓεΣΥ, τις οποίες καταβάλλουν εργαζόμενοι, εργοδότες και άλλες κατηγορίες εισφορέων.

Τα στοιχεία περιλαμβάνονται στην έκθεση Health financing in Europe: Collection, coverage, pooling and purchasing του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τα Συστήματα και τις Πολιτικές Υγείας, που συνεργάζεται με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και εξετάζει 31 ευρωπαϊκές χώρες.

Οι υπόλοιπες χώρες

Οι διαφορές είναι μεγάλες. Το 2024, στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία οι απευθείας πληρωμές των νοικοκυριών αντιστοιχούσαν στο 35,1% των συνολικών δαπανών υγείας και στη Λετονία στο 34%. Στις χώρες με τη χαμηλότερη συμμετοχή περιορίζονταν στο 9%, ενώ ο μέσος όρος των 31 χωρών ήταν 19%.

Στην Κύπρο, σύμφωνα με την ξεχωριστή έκθεση Cyprus Country Health Profile 2025, το μερίδιο των απευθείας πληρωμών μειώθηκε από 44% το 2018 σε 18% το 2023, δηλαδή κατά 26 ποσοστιαίες μονάδες.

Οι πληρωμές αυτές αφορούν χρήματα που καταβάλλονται κατά τη χρήση υπηρεσιών ή την αγορά προϊόντων υγείας. Δεν περιλαμβάνουν τις υποχρεωτικές εισφορές στο ΓεΣΥ. Επομένως, η μείωσή τους δεν συνεπάγεται ισόποση μείωση της συνολικής οικονομικής συνεισφοράς των πολιτών.

Η μεγάλη αλλαγή

Στις 31 χώρες που εξετάζει η έκθεση, το μερίδιο της δημόσιας και υποχρεωτικής χρηματοδότησης αυξήθηκε από 73,6% το 2013 σε 76,2% το 2023. Σε Βουλγαρία, Ουγγαρία, Ιρλανδία, Μάλτα και Πολωνία οι αυξήσεις κυμάνθηκαν μεταξύ πέντε και επτά ποσοστιαίων μονάδων.

Η Κύπρος ξεχώρισε με μεταβολή περίπου 30 μονάδων.  Στην κατηγορία αυτή συνυπολογίζονται κρατικά συστήματα, υποχρεωτική κοινωνική ασφάλιση υγείας και, όπου προβλέπεται, υποχρεωτική ιδιωτική ασφάλιση. Δεν πρόκειται, συνεπώς, για αύξηση των κρατικών δαπανών κατά 30%, αλλά για αλλαγή του μεριδίου της περίθαλψης που χρηματοδοτείται συλλογικά.

Μερίδιο της υγείας

Ένας ακόμη δείκτης αποτυπώνει τη μεταβολή. Το ποσοστό των συνολικών κρατικών δαπανών που κατευθυνόταν στην υγεία αυξήθηκε στην Κύπρο από περίπου 7% το 2013 σε 15% το 2023, έναντι ευρωπαϊκής μεταβολής από 13% σε 14%.

Το 2023, Ελλάδα, Ουγγαρία και Λετονία διέθεταν λιγότερο από το 10% των κρατικών δαπανών τους στην υγεία, ενώ Γερμανία, Ιρλανδία, Σουηδία και Ηνωμένο Βασίλειο βρίσκονταν γύρω στο 19%.

Ο δείκτης δείχνει τη θέση της υγείας στον κρατικό προϋπολογισμό, όχι τις κατά κεφαλήν δαπάνες ή την ποιότητα των υπηρεσιών.

Οι πληρωμές

Παρά τη μεταρρύθμιση, οι ιδιωτικές πληρωμές δεν έχουν εξαλειφθεί. Η έκθεση επισημαίνει ότι ακόμη και σε συστήματα καθολικής κάλυψης, οι πολίτες επιβαρύνονται για ορισμένες υπηρεσίες, όπως συχνά συμβαίνει με την οδοντιατρική περίθαλψη ενηλίκων.

Στην Κύπρο καταγράφονται επίσης απευθείας πληρωμές για εξωνοσοκομειακή, κατ’ οίκον φροντίδα και τις υπηρεσίες αποκατάστασης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι υπηρεσίες αυτές βρίσκονται συνολικά εκτός ΓεΣΥ.

Το επόμενο στοίχημα, όπως επισημαίνεται και στην έκθεση, είναι η διατήρηση της χρηματοδοτικής προστασίας, η κάλυψη των κενών και η βιωσιμότητα του συστήματος, ώστε το κόστος να μην αποτελεί εμπόδιο στην πρόσβαση των πολιτών στην περίθαλψη.