Ο διάλογος ισχυρό εργαλείο μας για την κατανόηση και την ειρήνη

«Συγκεντρωθήκαμε εδώ, στο Λήδρα Πάλας, έναν χώρο που επί μακρόν συμβολίζει τη σύνδεση μεταξύ των κοινοτήτων και μας υπενθυμίζει ότι ο διάλογος παραμένει ένα από τα ισχυρότερα εργαλεία μας για την οικοδόμηση της κατανόησης και της ειρήνης, σε μια εποχή που ο κόσμος συχνά φαντάζει διαιρεμένος», τόνισε ο Khassim Diagne, Ειδικός Αντιπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο και Επικεφαλής της Ειρηνευτικής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο (UNFICYP). Μιλούσε το προπερασμένο Σάββατο (24/10) από το βήμα της εκδήλωσης της UNFICYP για την Ημέρα των Ηνωμένων Εθνών («UN Open Day») που τιμάται κάθε χρόνο στις 24 Οκτωβρίου, σηματοδοτώντας την έναρξη ισχύος του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών στις 24 Οκτωβρίου 1945.

Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στην οδό Μάρκου Δράκου μπροστά από το Λήδρα Πάλας από τη 1 μ.μ. μέχρι τις 5 μ.μ. και σε αυτήν παρευρέθηκαν μέλη των υπηρεσιών και φορέων των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο, ένστολοι στρατιώτες της UNFICYP και εκατοντάδες επισκέπτες από τις δύο κοινότητες -ενήλικες αλλά και παιδιά με τους γονείς τους- που παρακολούθησαν ή και συμμετείχαν στις προγραμματισμένες δραστηριότητες. Για τέσσερις ώρες έδωσαν ζωή στη νεκρή ζώνη της μοιρασμένης πρωτεύουσας της Κυπριακής Δημοκρατίας και είχαν την ευκαιρία να έρθουν σε άμεση επαφή με υπηρεσίες και φορείς του ΟΗΕ που δραστηριοποιούνται σε όλο το νησί. Ειρηνευτές που έπαιξαν σε γήπεδο μπάσκετ, φοιτητές ιατρικής που λειτούργησαν κινητή κλινική και ένα ταξίδι εικονικής πραγματικότητας στην κοινή πολιτιστική κληρονομιά του νησιού, ήταν μερικές από τις δραστηριότητες της εκδήλωσης.

Μέσα από περίπτερα ενημέρωσης και διαδραστικά εκθέματα, παρουσιάστηκε το έργο του ΟΗΕ για την υποστήριξη της ειρήνης, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της βιώσιμης ανάπτυξης, της ισότητας των φύλων, της ανθρωπιστικής δράσης, της δημόσιας υγείας, της μετανάστευσης, της προστασίας των προσφύγων, της πολιτιστικής κληρονομιάς και της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας.

Δέσμευση για συνεργασία και αλληλεγγύη

Ο Khassim Diagne μετέφερε αρχικά το μήνυμα του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες ότι «την Ημέρα των Ηνωμένων Εθνών δεν γιορτάζουμε απλώς έναν Οργανισμό, αλλά μια ιδέα: Το μέλλον της ανθρωπότητας εξαρτάται από την ικανότητά μας να συνεργαζόμαστε για την προώθηση της ειρήνης, της ανάπτυξης και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Εδώ και 81 χρόνια, τα Ηνωμένα Έθνη δίνουν ζωή σε αυτή την ιδέα. Επίλυση διαφορών με διπλωματία και νόμους, όχι με όπλα. Εργασία για την εξάλειψη της φτώχειας και της πείνας. Προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Και παροχή σωτήριας βοήθειας σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν τον πόλεμο, τις καταστροφές και τον εκτοπισμό. Με δράσεις που περιλαμβάνουν τις μεταφορές, το εμπόριο και την τεχνολογία, τη διασφάλιση της υγείας των ανθρώπων και του πλανήτη, την προώθηση της ισότητας των φύλων και τη διεύρυνση των ευκαιριών για τις γυναίκες και τα κορίτσια, δίνοντας φωνή σε όλες τις χώρες στην παγκόσμια σκηνή.

Τα Ηνωμένα Έθνη αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του ιστού του κόσμου μας και είναι πιο απαραίτητα από ποτέ. Ο κόσμος μας κλονίζεται από συγκρούσεις, πλήττεται από την κλιματική κρίση, σημαδεύεται από τις αυξανόμενες ανισότητες και μετασχηματίζεται από τεχνολογίες που εξελίσσονται ταχύτερα από την ικανότητά μας να τις ρυθμίσουμε. Τώρα είναι η ώρα να επιβεβαιώσουμε ξανά τις αξίες που γέννησαν τα Ηνωμένα Έθνη: Διάλογος αντί για διχασμό, συνεργασία αντί για αντιπαράθεση και αλληλεγγύη αντί για φόβο. Την Ημέρα των Ηνωμένων Εθνών, καλώ όλες τις χώρες να ανανεώσουν τη δέσμευσή τους σε αυτές τις κοινές αξίες και στις υποχρεώσεις που τις διέπουν. Τώρα, περισσότερο από ποτέ, ας παραμείνουμε σταθεροί στην απόφασή μας να υπερασπιστούμε τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και το διεθνές δίκαιο. Και ας εργαστούμε για την ενίσχυση των Ηνωμένων Εθνών, ώστε να υπηρετούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τους ανθρώπους και να ανταποκρίνονται στις προκλήσεις της εποχής μας».

Ο Ειδικός Αντιπρόσωπος του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο τόνισε ότι «το μήνυμα του Αντόνιο Γκουτέρες βρίσκει βαθιά απήχηση εδώ στην Κύπρο. Καθημερινά», πρόσθεσε, «βλέπουμε ανθρώπους να υπερβαίνουν τις διαφορές τους για να οικοδομήσουν εμπιστοσύνη, να ενισχύσουν τις κοινότητες και να βελτιώσουν τη ζωή των συνανθρώπων τους. Η διαρκής πρόοδος δεν επιτυγχάνεται ποτέ από κάποιον μόνο του. Χτίζεται μέσα από τη συνεργασία, τον διάλογο και την κοινή δέσμευση για το κοινό καλό. Το θέμα αυτό αποτυπώνει επίσης την ουσία του έργου των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο. Σε ολόκληρο το νησί, η κοινωνία των πολιτών διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην προώθηση του διαλόγου, τη στήριξη ευάλωτων ομάδων, την προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την προστασία του περιβάλλοντος, τη διαφύλαξη της πολιτιστικής κληρονομιάς και την ενδυνάμωση των νέων. Τα Ηνωμένα Έθνη είναι υπερήφανα που συνεργάζονται με αυτούς τους φορείς, καθώς και με τους εταίρους μας και από τις δύο πλευρές, την ακαδημαϊκή κοινότητα, τον ιδιωτικό τομέα και τις τοπικές κοινότητες».

Καταλήγοντας, ο Khassim Diagne ευχαρίστησε το φιλανθρωπικό Ίδρυμα Στέλιου Χατζηιωάννου, που εκπροσωπήθηκε στην εκδήλωση από την κ. Ρένα Ρουβιθά, «για τη γενναιόδωρη στήριξή του». Πρόσθεσε ότι «χάρη στο Ίδρυμα, ο φετινός εορτασμός μετατράπηκε σε μια πραγματικά ανοιχτή γιορτή, όπου άνθρωποι από κάθε γωνιά της Κύπρου μπορούν να έρθουν σε επαφή με τα Ηνωμένα Έθνη και τους εταίρους της κοινωνίας των πολιτών, να μάθουν ο ένας από τον άλλον και να αναζητήσουν τρόπους συμβολής στην ειρήνη και την πρόοδο».

Το μήνυμα του ΥΠΕΞ

Σημειώνουμε ότι με ανάρτησή του στην πλατφόρμα Χ για την Ημέρα των Ηνωμένων Εθνών, το κυπριακό Υπουργείο Εξωτερικών τονίζει ότι «οι αρχές της κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας και του σεβασμού του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών παραμένουν πιο σημαντικές από ποτέ». Προσθέτει ότι «με την ευκαιρία της 81ης επετείου του ΟΗΕ, η Κύπρος επαναβεβαιώνει την αταλάντευτη προσήλωσή της στον Καταστατικό Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, στο διεθνές δίκαιο και στην αποτελεσματική πολυμερή συνεργασία. Για την Κύπρο, οι αρχές της κυριαρχίας, της εδαφικής ακεραιότητας και του σεβασμού του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ παραμένουν πιο σημαντικές από ποτέ».

Η UNHCR και η προστασία των προσφύγων

Κάποια στοιχεία σχετικά με την παρουσία και το έργο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) στην Κύπρο, μας μετέφερε η υπεύθυνη Εξωτερικών Σχέσεων της UNHCR Ζηναΐδα Ονουφρίου. Υπέμνησε ότι «η UNHCR διατηρεί παρουσία στην Κύπρο από το 1974, όταν έφτασε για πρώτη φορά στο νησί προκειμένου να συντονίσει την ανθρωπιστική βοήθεια για τους εσωτερικά εκτοπισμένους Κυπρίους. Κατά τη διάρκεια των τελευταίων πέντε δεκαετιών», πρόσθεσε, «ο ρόλος μας έχει εξελιχθεί, ωστόσο ο βασικός μας σκοπός παραμένει αμετάβλητος: να στεκόμαστε στο πλευρό των ανθρώπων που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να συνεργαζόμαστε με τις αρχές, τις κοινότητες και τους εταίρους μας, διασφαλίζοντας ότι οι αρχές της διεθνούς προστασίας μετουσιώνονται στην πράξη σε ουσιαστική προστασία.

Σήμερα η UNHCR δραστηριοποιείται σε ολόκληρη την Κύπρο, στηρίζοντας την πρόσβαση στη διεθνή προστασία, διαφυλάσσοντας την αρχή της μη επαναπροώθησης (non-refoulement) και προωθώντας τα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια των προσφύγων και των αιτούντων άσυλο. Στην Κυπριακή Δημοκρατία παρέχουμε υποστήριξη στις αρχές για την περαιτέρω ενίσχυση ενός δίκαιου και αποτελεσματικού εθνικού συστήματος ασύλου, μέσω νομικών και τεχνικών συμβουλών, παρακολούθησης της προστασίας, διασφάλισης ποιότητας και ενδυνάμωσης ικανοτήτων.

Μια βασική προτεραιότητα του έργου μας φέτος είναι η εφαρμογή του Συμφώνου της ΕΕ για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, με γνώμονα την προστασία -συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης στο άσυλο, της εφαρμογής δίκαιων και αποτελεσματικών διαδικασιών, της διασφάλισης αξιοπρεπών συνθηκών υποδοχής, καθώς και της πρόσβασης σε δικαιώματα και υπηρεσίες. Παράλληλα, συνεργαζόμαστε με τις αρχές, την κοινωνία των πολιτών, τους εργοδότες, τις τοπικές κοινότητες, αλλά και τους ίδιους τους πρόσφυγες, με στόχο την προώθηση της κοινωνικής ένταξης, της αυτονομίας και της εξεύρεσης μακροπρόθεσμων λύσεων».

Η Ζ. Ονουφρίου υπογραμμίζει ότι «στο βόρειο τμήμα της Κύπρου, όπου δεν υφίσταται επίσημο σύστημα ασύλου, η UNHCR προβαίνει στον καθορισμό του καθεστώτος πρόσφυγα στο πλαίσιο της εντολής της, ενώ παράλληλα συνεργάζεται με εταίρους για να στηρίξει τους πρόσφυγες και τους αιτούντες άσυλο, διευκολύνοντας την πρόσβασή τους σε προστασία, συμβουλευτική, παραπομπές σε άλλες υπηρεσίες και βασικές παροχές. Η Κύπρος», καταλήγει, «διατηρεί έναν ιδιαίτερα ισχυρό δεσμό με αυτά τα ζητήματα. Τις τελευταίες πέντε δεκαετίες, το νησί έχει βιώσει το ίδιο τον εκτοπισμό, αποτελώντας ταυτόχρονα καταφύγιο για ανθρώπους που τράπηκαν σε φυγή εξαιτίας πολέμου, διώξεων και βίας».

Ανάπτυξη, μετανάστευση, εργασία

Ο εκπρόσωπος Τύπου και η λειτουργός Επικοινωνίας της UNFICYP, Aleem Siddique και Thaiza Castilho αντίστοιχα, μας απέστειλαν ένα σύντομο σημείωμα για το έργο των οργανισμών που εκπροσωπήθηκαν στην εκδήλωση για την Ημέρα των Ηνωμένων Εθνών. Ανέφεραν μεταξύ άλλων τα εξής:

«Το UNDP (Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για την Ανάπτυξη) βοηθά τους Ελληνοκύπριους και τους Τουρκοκύπριους να συνεργαστούν σε πρακτικά έργα που αφορούν υποδομές, πολιτιστική κληρονομιά και πρωτοβουλίες των τεχνικών επιτροπών, με σκοπό την οικοδόμηση εμπιστοσύνης και τη στήριξη της ειρήνης. Το πρόγραμμα χρηματοδοτεί και διαχειρίζεται έργα για τις 13 δικοινοτικές τεχνικές επιτροπές (μέσω του Μηχανισμού Στήριξης της ΕΕ), επιτρέποντας στις δύο πλευρές να συνεργαστούν σε πρακτικά ζητήματα. Βελτιώνει τις υποδομές της καθημερινότητας (μέσω του Μηχανισμού Τοπικών Υποδομών) – όπως η επεξεργασία λυμάτων, το αποχετευτικό δίκτυο και οι δημόσιοι χώροι – με ιδιαίτερη έμφαση στην τουρκοκυπριακή κοινότητα. Συμβάλλει στη διαφύλαξη της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς μέσω της αποκατάστασης ιστορικών χώρων, με τη συμμετοχή και των δύο κοινοτήτων, ως μέσο προσέγγισης των ανθρώπων.

Ο IOM (Διεθνής Οργανισμός Μετανάστευσης) βοηθά την Κύπρο να διαχειριστεί το μεταναστευτικό με ανθρωπιστικό τρόπο, προστατεύοντας τα ευάλωτα άτομα και διευκολύνοντας τις αξιοπρεπείς επιστροφές. Στηρίζει την Κύπρο – ως χώρα πρώτης γραμμής στο ζήτημα της μετανάστευσης στην Ανατολική Μεσόγειο – στη διαχείριση των μικτών μεταναστευτικών ροών και των παράτυπων αφίξεων. Εστιάζει στην προστασία των ευάλωτων μεταναστών (συμπεριλαμβανομένων των ασυνόδευτων ανηλίκων), καθώς και στην υποβοηθούμενη εθελούσια επιστροφή και επανένταξη. Εργάζεται για την καταπολέμηση της λαθραίας διακίνησης και της εμπορίας ανθρώπων, ενώ προωθεί προγράμματα αξιοπρεπούς και βιώσιμης επιστροφής.

Η ILO (Διεθνής Οργάνωση Εργασίας) συνεργάζεται με την Κύπρο – που είναι μέλος της από το 1960 – για την προώθηση δίκαιων εργασιακών προτύπων και αξιοπρεπούς εργασίας, κυρίως μέσω περιφερειακού συντονισμού και τριμερούς διαλόγου (κυβέρνησης, εργοδοτών και εργαζομένων), καλύπτοντας ζητήματα όπως η βία και η παρενόχληση στον χώρο εργασίας».

Ειρήνη, υγεία, επιτήρηση νεκρής ζώνης και ανεύρεση αγνοουμένων

Στο σημείωμα του εκπροσώπου Τύπου και της λειτουργού Επικοινωνίας της UNFICYP περιλαμβάνονται επίσης οι εξής φορείς: «Η UNFICYP (Ειρηνευτική Δύναμη των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο) διατηρεί την ειρήνη στο πεδίο, επιτηρώντας την κατάπαυση του πυρός και διαχειριζόμενη την έννομη τάξη εντός της νεκρής ζώνης, ενώ παράλληλα συμβάλλει στην οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ των Κυπρίων και από τις δύο πλευρές της διαχωριστικής γραμμής. Αποτρέπει τις εντάσεις, επιτηρώντας τις γραμμές κατάπαυσης του πυρός και τη νεκρή ζώνη (μήκους άνω των 180 χλμ.) και παρακολουθώντας τις δραστηριότητες στην περιοχή. Διατηρεί την έννομη τάξη εντός της νεκρής ζώνης, ελέγχοντας τις άδειες γεωργικών εργασιών, τις μη εξουσιοδοτημένες κατασκευές, την παράνομη απόρριψη αποβλήτων και το κυνήγι στην περιοχή. Διευκολύνει τις δραστηριότητες των πολιτών εντός της νεκρής ζώνης (π.χ. γεωργικές εργασίες) και φέρνει τις κοινότητες πιο κοντά, μέσω των διακοινοτικών δράσεων του Τμήματος Πολιτικών Υποθέσεων.

 Η Αποστολή Καλών Υπηρεσιών στην Κύπρο (GOM-Cyprus) στηρίζει τις προσπάθειες του ΟΗΕ για τη διευκόλυνση μιας ειρηνικής διευθέτησης και διατηρεί ζωντανό τον διάλογο μεταξύ των δύο κοινοτήτων. Υποστηρίζει την εντολή του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για την προώθηση μιας ειρηνικής και συμφωνημένης διευθέτησης στην Κύπρο. Παρέχει συμβουλές στον Γενικό Γραμματέα και το Συμβούλιο Ασφαλείας σχετικά με την ειρηνευτική διαδικασία και διατηρεί επαφές τόσο με τις δύο κοινότητες όσο και με διεθνείς παράγοντες. Υποστηρίζει τις 13 δικοινοτικές Τεχνικές Επιτροπές, οι οποίες εργάζονται πάνω σε πρακτικά ζητήματα με στόχο τη βελτίωση της καθημερινότητας και την οικοδόμηση εμπιστοσύνης. Διασφαλίζει τη συνεχή παρουσία του ΟΗΕ ως αξιόπιστου διαμεσολαβητή, ακόμη και όταν οι επίσημες διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε αδιέξοδο.

Η ΔΕΑ (Διερευνητική Επιτροπή για τους Αγνοουμένους) εντοπίζει και ταυτοποιεί τα λείψανα αγνοουμένων από τις συγκρούσεις του παρελθόντος στην Κύπρο (γεγονότα της δεκαετίας του 1960 και του 1974) και τα επιστρέφει στις οικογένειές τους. Χρησιμοποιεί μεθόδους ταυτοποίησης μέσω DNA, ενώ παράλληλα διεξάγει συνεντεύξεις με μάρτυρες και έρευνες στο πεδίο. Δεν αποδίδει ευθύνες, ούτε διερευνά τα αίτια θανάτου και η αποστολή της είναι καθαρά ανθρωπιστική: να προσφέρει οριστικό «κλείσιμο» του θέματος για τις οικογένειες.

O Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO – World Health Organization) παρέχει τεχνική υποστήριξη στην Κύπρο σε θέματα υγειονομικής ασφάλειας, μεταρρύθμισης της ψυχικής υγείας, βιωσιμότητας του συστήματος υγείας και σχεδιασμού για την υγεία σε σχέση με την κλιματική αλλαγή. Ίδρυσε Γραφείο στη Λευκωσία που συστάθηκε το 2023 και εγκαινιάστηκε τον Ιανουάριο 2026, με σκοπό την ενίσχυση της δημόσιας υγείας και της υγειονομικής ασφάλειας. Υποστηρίζει την ετοιμότητα για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης μέσω της εκπαίδευσης, των ασκήσεων προσομοίωσης και του εθνικού σχεδιασμού για την υγειονομική ασφάλεια. Συμβάλλει στη μεταρρύθμιση των υπηρεσιών ψυχικής υγείας, με προσανατολισμό στην κοινοτική φροντίδα, που βασίζεται στα ανθρώπινα δικαιώματα. Παρέχει συμβουλές για τη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας και, σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας, αναπτύσσει ένα εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Υγεία και τη Ζέστη (Heat-Health Action Plan)».