Μία στις δύο νέες μητέρες με συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους – Ανησυχητικά ευρήματα από την πρώτη παγκύπρια έρευνα του ΤΕΠΑΚ

Ανησυχητική εικόνα για την ψυχική υγεία των νέων μητέρων στην Κύπρο αποκαλύπτει η πρώτη παγκύπρια έρευνα του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου (ΤΕΠΑΚ). Μία στις δύο γυναίκες που συμμετείχαν ανέφερε συμπτώματα κατάθλιψης και άγχους, τα οποία χρήζουν περαιτέρω διερεύνησης, ενώ το ίδιο ποσοστό περιέγραψε την εμπειρία του τοκετού ως «οδυνηρή».

Τα ευρήματα, που προέκυψαν από ερωτηματολόγια 474 νέων μητέρων και ομάδες εστίασης για τις εμπειρίες της μητρότητας, αναδεικνύουν την ανάγκη ενίσχυσης των υπηρεσιών περιγεννητικής ψυχικής υγείας. Πρόκειται για συμπτώματα που απαιτούν αξιολόγηση και όχι κατ’ ανάγκην για διαγνωσμένες ψυχικές διαταραχές. Ωστόσο, η συχνότητα με την οποία αναφέρθηκαν προκαλεί προβληματισμό για το κατά πόσον οι μητέρες εντοπίζονται και υποστηρίζονται έγκαιρα.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου Mind the Mum, με επικεφαλής το ΤΕΠΑΚ και επιστημονική συντονίστρια τη δρα Ελένη Χατζηγεωργίου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Μαιευτικής. Το έργο, το οποίο συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση μέσω του προγράμματος EU4Health, υλοποιείται την περίοδο 2024-2027 και περιλαμβάνει συλλογή δεδομένων για την περιγεννητική ψυχική υγεία στην Κύπρο και τη Σλοβενία.

Ανάγκη για έγκαιρη ανίχνευση και στήριξη

Τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν σε συνέδριο και εκπαιδευτική συνάντηση που πραγματοποιήθηκαν στις 14 και 15 Οκτωβρίου, στο Σιακόλειο Εκπαιδευτικό Κέντρο Ιατρικής, με τη συμμετοχή 80 επαγγελματιών υγείας από όλη την Κύπρο.

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της έρευνας, απαιτούνται συστηματικά προγράμματα ανίχνευσης δυσκολιών ψυχικής υγείας κατά την εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό, οργανωμένες διαδικασίες παραπομπής σε κατάλληλες υπηρεσίες και δυνατότητες έγκαιρης παρέμβασης.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην ανάγκη καταγραφής στατιστικών δεικτών, ώστε οι αρμόδιες υπηρεσίες να διαθέτουν σαφέστερη εικόνα για τις ανάγκες των γυναικών. Παράλληλα, επισημαίνεται ότι η στήριξη της μητέρας δεν μπορεί να περιορίζεται σε μεμονωμένες παρεμβάσεις, αλλά πρέπει να περιλαμβάνει την οικογένεια, το υποστηρικτικό της περιβάλλον και τους επαγγελματίες που αναλαμβάνουν τη φροντίδα της.

Η δρ Χατζηγεωργίου εξέφρασε τη δέσμευση της ομάδας του έργου για την προαγωγή της υγείας των εγκύων, των μητέρων, των νεογνών και των οικογενειών, καθώς και για την ενδυνάμωση των επαγγελματιών υγείας μέσα από στοχευμένες εκπαιδεύσεις και διαδραστικά εργαστήρια.

Η ψυχική υγεία μέρος της μαιευτικής φροντίδας

Στη σημασία της συνεχιζόμενης εκπαίδευσης των επαγγελματιών υγείας αναφέρθηκε η πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Μητρικού Θηλασμού, Χρύσω Γρηγοριάδου, εκπροσωπώντας το Υπουργείο Υγείας. Τόνισε ιδιαίτερα την ανάγκη ψυχολογικής υποστήριξης των μητέρων κατά τον θηλασμό.

Από πλευράς της Επιτροπής Μαιών του Παγκύπριου Συνδέσμου Νοσηλευτών και Μαιών, η δρ Μαρία Παναγιώτου υπογράμμισε ότι η περιγεννητική ψυχική υγεία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της μαιευτικής φροντίδας και πρέπει να αντιμετωπίζεται με την ίδια βαρύτητα όπως κάθε άλλη πτυχή της υγείας της γυναίκας και της οικογένειάς της.

Κατά τη διήμερη εκπαίδευση εξετάστηκαν πρακτικές έγκαιρης αναγνώρισης ψυχολογικών δυσκολιών, τρόποι επικοινωνίας με τις μητέρες, η διαχείριση ευαίσθητων καταστάσεων, όπως η περιγεννητική απώλεια, και η ανάγκη συνεργασίας μεταξύ διαφορετικών ειδικοτήτων.

Συμμετείχαν εμπειρογνώμονες από την Κύπρο, το Πανεπιστήμιο του Γκντανσκ στην Πολωνία και το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο Περιγεννητικής Ψυχικής Υγείας στην Ισπανία. Παρουσιάστηκαν επίσης πρακτικές από την Πολωνία, με έμφαση στα δικαιώματα των γυναικών κατά τον τοκετό, στη συναίνεση για ιατρικές παρεμβάσεις, στην υποστήριξη του θηλασμού και στην επαφή μητέρας και νεογνού.

Από τις συζητήσεις αναδείχθηκαν και θεσμικά κενά στην υποστήριξη τόσο των μητέρων όσο και των επαγγελματιών περιγεννητικής φροντίδας.

Δωρεάν πρόγραμμα για μέλλουσες μητέρες

Στο πλαίσιο του Mind the Mum προσφέρεται ήδη δωρεάν πρόγραμμα προετοιμασίας και ενδυνάμωσης μέλλουσων μητέρων, μέσω παγκύπριων συναντήσεων που διοργανώνονται από το ΤΕΠΑΚ σε συνεργασία με τον οργανισμό Birth Forward.

Μετά την ολοκλήρωση της πιλοτικής εφαρμογής, επιδίωξη είναι το πρόγραμμα να αποτελέσει εργαλείο πρόληψης που θα μπορούν να αξιοποιούν επαγγελματίες περιγεννητικής και ψυχικής υγείας σε ολόκληρη την Κύπρο.

Παράλληλα, η ερευνητική ομάδα προετοιμάζει τεκμηριωμένες εισηγήσεις για την ενσωμάτωση της περιγεννητικής ψυχικής υγείας στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια φροντίδα, με έμφαση στην πρόληψη, τη διασύνδεση υπηρεσιών και τη διεπιστημονική συνεργασία.

Το έργο αναμένεται να ολοκληρωθεί στα μέσα του 2027, με τελικό διεθνές συνέδριο στις 10 Ιουνίου 2027, στη Λευκωσία.