Στρατηγική για το Αίμα: Ελκυστικά κίνητρα για ενίσχυση της αιμοδοσίας – Τι περιλαμβάνεται για τέλη κυκλοφορίας, δωρεάν στάθμευση και άλλες διευκολύνσεις

Κλιμακωτές μειώσεις στα τέλη κυκλοφορίας, δωρεάν ή μειωμένη στάθμευση, διευκολύνσεις στις δημόσιες μεταφορές, ακόμη και προτεραιότητα εξυπηρέτησης σε συγκεκριμένες υπηρεσίες περιλαμβάνονται στη δέσμη μη χρηματικών κινήτρων που βρίσκεται υπό συζήτηση με στόχο την προσέλκυση και διατήρηση εθελοντών αιμοδοτών.

Δράσεις για εξοικονόμηση αποθεμάτων αίματος και εφαρμογή και αποζημίωση, μέσω ΓεΣΥ, μεθόδων ανάκτησης αίματος από χειρουργικές επεμβάσεις στο τραπέζι, με τη Στρατηγική για το Αίμα να έχει πάρει ήδη τον δρόμο για έγκριση από το Υπουργικό Συμβούλιο.

Μειωμένο προσωπικό στην αιμοληψία, εργοδότες που δημιουργούν προβλήματα στους αιμοδότες εργαζόμενους και ανάγκη για πιο ορθολογική διαχείριση των αποθεμάτων.

Όλα αυτά, τη στιγμή που η Κύπρος καταγράφει μια «πρωτόγνωρα» παρατεταμένη περίοδο έλλειψης αίματος και αναβολής μεταγγίσεων με τους γιατρούς και τους ασθενείς να κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου.

Την ανάγκη παροχής κινήτρων υποστήριξε, πέραν των εκπροσώπων των ασθενών και η προϊστάμενη του Κέντρου Αίματος, Άντρη Παναγιώτου. Ανέφερε ότι η προσέλευση αιμοδοτών έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, χωρίς, ωστόσο, να καλύπτεται η αυξανόμενη ζήτηση για αίμα, σημειώνοντας ότι οι ελλείψεις σε βοηθούς αιμοδοσίας περιορίζουν τις δυνατότητες επέκτασης του ωραρίου και πραγματοποίησης περισσότερων εξωτερικών αιμοδοσιών.

Ενδεικτική είναι η κατάσταση στη Λεμεσό, όπου, σύμφωνα με την προϊστάμενη του Κέντρου Αίματος, απαιτούνται περισσότερες από 100 ώρες υπερωριακής εργασίας κάθε μήνα για την επέκταση του ωραρίου. Σε Λάρνακα, Πάφο και Αμμόχωστο, οι ελλείψεις προσωπικού δεν επιτρέπουν αντίστοιχη διεύρυνση της λειτουργίας των σταθμών.

Αναφέρθηκε και στα εμπόδια που συναντούν εργαζόμενοι όταν επιθυμούν να αιμοδοτήσουν, θέτοντας το ζήτημα των σχετικών αδειών. Υπογράμμισε, επίσης, την ανάγκη να αρχίζει η ενημέρωση για την εθελοντική αιμοδοσία από το σχολείο.

Τέσσερις μονάδες αίματος για ένα αναλώσιμο των €600

Μηχανήματα που μπορούν να περιορίσουν την ανάγκη μεταγγίσεων κατά τη διάρκεια χειρουργικών επεμβάσεων υπάρχουν ήδη σε μεγάλα νοσηλευτήρια, αλλά, σύμφωνα με τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Ιδιωτικών Νοσηλευτηρίων, παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητα. Ο λόγος, σύμφωνα με τον ΠΑΣΙΝ, «είναι ότι ο Οργανισμός Ασφάλισης Υγείας δεν αποζημιώνει το αναλώσιμο που απαιτείται για τη λειτουργία τους, με κόστος περίπου €600 ανά περιστατικό».

Πρόκειται για μηχανήματα ενδοεγχειρητικής ανάκτησης αίματος, τα οποία επιτρέπουν, όπου ενδείκνυται, τη συλλογή και επεξεργασία αίματος που χάνει ο ασθενής κατά την επέμβαση και την επαναχορήγησή του στον ίδιο. Ο ΠΑΣΙΝ υποστηρίζει ότι κάθε χρήση της μεθόδου εξοικονομεί κατά μέσο όρο τέσσερις μονάδες αίματος και ζητεί από τον ΟΑΥ να προχωρήσει στην αποζημίωσή της.

Σύμφωνα με το υπόμνημα, που κατέθεσε ο ΠΑΣΙΝ, στις 4 Μαρτίου 2026 ο υπουργός Υγείας είχε δώσει οδηγία για επανυποβολή του σχετικού αιτήματος προς τον ΟΑΥ, χωρίς μέχρι σήμερα να έχει υπάρξει κατάληξη.

Σχολιάζοντας την τοποθέτηση αυτή των νοσηλευτηρίων ο εκπρόσωπος του ΟΑΥ, επιβεβαίωσε ότι ο Οργανισμός έχει ενημερωθεί για τις μεθόδους ανάκτησης αίματος στα χειρουργεία και εξετάζει κατά πόσο μπορούν να συμβάλουν στην εξοικονόμησή του.

Ανάγκη για πιο ορθολογική διαχείριση αποθεμάτων

Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν εντοπίζεται μόνο στην ποσότητα αίματος που συλλέγεται, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο κατανέμεται.

Ο πρόεδρος του ΠΑΣΙΝ, Μάριος Καραϊσκάκης, ανέφερε χθες, ενώπιον της κοινοβουλευτικής επιτροπής Υγείας, ότι υπάρχουν περιπτώσεις κατά τις οποίες μονάδες αίματος παραμένουν στα ψυγεία νοσηλευτηρίων, την ώρα που σε άλλα νοσηλευτήρια καταγράφονται ελλείψεις. «Για τον λόγο αυτό ζητάμε την εγκατάσταση ενιαίου ηλεκτρονικού συστήματος, μέσω του οποίου θα καταγράφεται σε παγκύπρια βάση πού βρίσκεται κάθε μονάδα αίματος και θα διευκολύνεται η ανακατανομή των αποθεμάτων, όταν υπάρχει ανάγκη».

Στη σημασία της ορθολογικής χρήσης αναφέρθηκε και η διευθύντρια Νοσοκομειακών Τραπεζών Αίματος του υπουργείου Υγείας, Μαρία Αδάμου, η οποία στάθηκε στην ανάγκη εφαρμογής κοινών κανόνων και συστηματικής παρακολούθησης των μεταγγίσεων.

Στο Υπουργικό την ερχόμενη εβδομάδα

Η Εθνική Στρατηγική για το Αίμα 2026–2030, η οποία ολοκληρώθηκε στις 2 Σεπτεμβρίου στο πλαίσιο των εργασιών του Εθνικού Συμβουλίου Αιμοδοσίας, αναμένεται να οδηγηθεί στο Υπουργικό Συμβούλιο την ερχόμενη εβδομάδα, όπως αναφέρθηκε στη συνεδρία της επιτροπής Υγείας.

Μεταξύ των στόχων της είναι η διατήρηση εθνικών αποθεμάτων αίματος για τρεις έως πέντε ημέρες και η μείωση των μη αναγκαίων μεταγγίσεων κατά τουλάχιστον 30%, με βάση τα δεδομένα του 2025.

Ο στόχος δεν αφορά τον περιορισμό των μεταγγίσεων που χρειάζονται οι ασθενείς, αλλά εκείνων που μπορούν να αποφεύγονται με την εφαρμογή κατάλληλων ιατρικών πρωτοκόλλων.

Στη Στρατηγική περιλαμβάνονται ακόμη η ενίσχυση της αιμοεπαγρύπνησης και η συστηματική παρακολούθηση της χρήσης αίματος στα δημόσια και ιδιωτικά νοσηλευτήρια.

Ένα πρώτο βήμα έγινε στις 21 Οκτωβρίου, όταν το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε τους Κανονισμούς για τη σύσταση και λειτουργία Επιτροπών Αιμοεπαγρύπνησης και Επιτήρησης Μεταγγίσεων. Οι επιτροπές θα παρακολουθούν τη διαδικασία των μεταγγίσεων, θα καταγράφουν ανεπιθύμητα συμβάντα και θα ελέγχουν την εφαρμογή των σχετικών πρωτοκόλλων.

Κραυγή αγωνίας γιατρών και ασθενών

Πρωτόγνωρη χαρακτηρίζεται από τους γιατρούς αλλά και τους ασθενείς η παρατεταμένη περίοδος ελλείψεων αίματος που καταγράφεται τους τελευταίους δύο μήνες, με αποτέλεσμα να αναβάλλονται επανειλημμένα προγραμματισμένες μεταγγίσεις ατόμων με θαλασσαιμία.

Το πρόβλημα δεν είναι καινούργιο, ωστόσο, όπως επισημάνθηκε ενώπιον της κοινοβουλευτικής επιτροπής Υγείας, στο παρελθόν οι ελλείψεις διαρκούσαν συνήθως λίγες ημέρες, ενώ «αυτή τη φορά η κατάσταση συνεχίζεται επί εβδομάδες, χωρίς να έχει αποκατασταθεί η ομαλή διενέργεια των μεταγγίσεων».

Η γιατρός Σωτηρούλα Χρίστου, από την Κλινική Θαλασσαιμίας του Μακάρειου Νοσοκομείου, χαρακτήρισε πρωτόγνωρη τη διάρκεια των ελλείψεων, προειδοποιώντας για τις συνέπειες που μπορεί να έχουν στην υγεία των ασθενών οι συνεχείς αναβολές. Όπως εξήγησε, μια μεμονωμένη αναβολή δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην άμεση ιατρική επιπλοκή. Όταν, όμως, οι μεταγγίσεις μετατίθενται επανειλημμένα, οι ασθενείς παραμένουν για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα με χαμηλά επίπεδα αιμοσφαιρίνης, χωρίς να επιτυγχάνονται οι στόχοι που καθορίζονται από τα θεραπευτικά πρωτόκολλα.

Παράλληλα, η κατάσταση δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στην καθημερινότητα των ασθενών, οι οποίοι υποχρεώνονται να αλλάζουν επανειλημμένα τον προγραμματισμό τους, να απουσιάζουν από την εργασία τους και να επιστρέφουν στα νοσηλευτήρια για μεταγγίσεις που είχαν αναβληθεί.

Στη διάρκεια της κρίσης στάθηκε και ο πρόεδρος της ΟΣΑΚ και του Παγκύπριου Συνδέσμου Θαλασσαιμίας, Μίλτος Μιλτιάδους, τονίζοντας ότι οι ασθενείς δεν αντιμετωπίζουν πλέον περιστασιακές ελλείψεις λίγων ημερών, αλλά μια κατάσταση που παρατείνεται επί δύο μήνες. Μάλιστα, μετέφερε στην Επιτροπή τη μαρτυρία γυναίκας με θαλασσαιμία, η οποία περιέγραψε τις δυσκολίες που προκαλούν οι αναβολές, αλλά και η χορήγηση λιγότερων μονάδων αίματος από τις προγραμματισμένες.

Η ανησυχία των ασθενών επικεντρώνεται πλέον όχι μόνο στην ταλαιπωρία, αλλά και στις πιθανές επιπτώσεις που μπορεί να έχει στην υγεία τους η συνεχιζόμενη αδυναμία πραγματοποίησης των μεταγγίσεων στον προβλεπόμενο χρόνο.

Πήρε άδεια και τιμή και δεύτερη θεραπεία

Ο ΟΑΥ, όπως αναφέρθηκε στην κοινοβουλευτική επιτροπή Υγείας, έχει εντάξει στο ΓεΣΥ μια θεραπεία για θαλασσαιμικούς η οποία στοχεύει στη μείωση της ανάγκης των μεταγγίσεων, ενώ, ταυτόχρονα και, όπως ανέφερε εκπρόσωπος των Φαρμακευτικών Υπηρεσιών, δεύτερη θεραπεία έχει εγγραφεί και λάβει τιμή τις προηγούμενες ημέρες με τον ΟΑΥ να δηλώνει έτοιμος να προχωρήσει στην αξιολόγηση της.

Συγκεκριμένα, ο εκπρόσωπος του ΟΑΥ, αναφέρθηκε στην επεξεργασία προγράμματος ταχείας πρόσβασης, εκφράζοντας την ελπίδα να ενταχθεί σε αυτό και η νέα θεραπεία.