Πρύτανης Μαρίνα Νεοφύτου: «Θέλω ένα νέο συμβόλαιο μεταξύ Πανεπιστημίου και κοινωνίας» – Η πρώτη της συνέντευξη μετά την εκλογή της

«Νέα Δυναμική – Νέα Πορεία»! Αυτή τη φράση χρησιμοποίησε η νεοεκλεγείσα πρύτανης του Πανεπιστημίου Κύπρου, Μαρίνα Νεοφύτου (καθηγήτρια Περιβαλλοντικής Μηχανικής), όταν της ζητήσαμε στο πλαίσιο αυτής της πρώτης μας συνομιλίας, να αναφερθεί στο όραμα της.

Η εκλογή της στο ανώτατο αξίωμα του πρώτου δημόσιου πανεπιστημίου της χώρας, πριν από μερικές μέρες, αντιμετωπίστηκε με ιδιαίτερη θέρμη, όχι μόνο από την πανεπιστημιακή κοινότητα, κι ένα από τα σημεία που τονίστηκε ήταν και το γεγονός ότι πρόκειται για την πρώτη γυναίκα Πρύτανη του.

Επίσημα αναλαμβάνει τα καθήκοντά της στις 16 Δεκεμβρίου και από τα όσα σήμερα σημειώνει, φαίνεται πως θα δώσει ιδιαίτερη έμφαση για να είναι το Πανεπιστήμιο ανοιχτό, ζωντανό και με ουσιαστική παρουσία στην κοινωνία.

-Ποιο είναι το όραμά σας για την επόμενη μέρα του Πανεπιστημίου Κύπρου;

Το Πανεπιστήμιο Κύπρου αποτελεί μια σημαντική ιστορία επιτυχίας για τον τόπο μας. Μέσα σε λιγότερο από τέσσερις δεκαετίες διένυσε μια αξιοσημείωτη ακαδημαϊκή πορεία  και κέρδισε την εμπιστοσύνη της κοινωνίας. Αυτή είναι μια πολύτιμη παρακαταθήκη, που οφείλουμε να αναγνωρίσουμε.

Όμως, η επιτυχία του χθες δεν εγγυάται την επιτυχία του αύριο. Ζούμε σε μια εποχή βαθιών ανατροπών. Πόλεμοι, βία, γεωπολιτική αστάθεια, κλιματική κρίση, ενεργειακή φτώχεια, οι κοινωνικές ανισότητες, ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις. Ταυτόχρονα, η παραπληροφόρηση μέσω της διάδοσης ψευδών ειδήσεων, η πόλωση και η αμφισβήτηση της επιστημονικής γνώσης δοκιμάζουν την εμπιστοσύνη και την ικανότητα των ανθρώπων και της κοινωνίας να σκέφτονται και να δρουν συλλογικά.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, θεωρώ ότι ο ρόλος των πανεπιστημίων γίνεται ακόμη πιο σημαντικός.

Δεν αρκεί να παράγουμε γνώση, να εκπαιδεύουμε επιστήμονες και να καταγράφουμε επιτυχίες. Χρειάζεται να αναρωτηθούμε τι είδους ανθρώπους προετοιμάζουμε για το αύριο, πώς συμβάλλουμε στην πρόοδο της κοινωνίας και ποια θέση θέλουμε να έχει η Κύπρος στον κόσμο που διαμορφώνεται. Το όραμά μου συνοψίζεται σε δύο λέξεις: Νέα Δυναμική – Νέα Πορεία.

Νέα δυναμική στο εσωτερικό του Πανεπιστημίου: Να συνδέσουμε καλύτερα τους ανθρώπους, τις επιστήμες και τις ιδέες, να απελευθερώσουμε τη δημιουργικότητα, να ενισχύσουμε τη συνεργασία και να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε οι δυνατότητες που ήδη υπάρχουν να αναπτύσσονται.

Και νέα πορεία προς τα έξω: Ένα Πανεπιστήμιο ανοιχτό, ζωντανό, αλληλεπιδραστικό, με διακριτή διεθνή ακαδημαϊκή ταυτότητα και ουσιαστική παρουσία στην κοινωνία.

Θέλω ένα Πανεπιστήμιο που να αποτελεί χώρο συνάντησης ανθρώπων, επιστημών, πολιτισμών και ιδεών. Που θα προσελκύει τους ανθρώπους, αλλά κυρίως θα τους εμπνέει και θα τους δίνει τον χώρο να αναπτύσσονται και να δημιουργούν.

-Η σύνδεση του Πανεπιστημίου με την κοινωνία και η αλληλεπίδραση των ακαδημαϊκών για πολλά χρόνια έμοιαζαν απόμακρα στοιχεία. Υπήρχε η αίσθηση, και ίσως υπάρχει ακόμα, ότι η ακαδημαϊκή κοινότητα είναι αποκομμένη από την κοινωνία. Ποια είναι η θέση σας σε αυτά τα ζητήματα;

Αυτό είναι ίσως ένα από τα ζητήματα που με απασχολούν περισσότερο, και όχι μόνο τώρα, με την εκλογή μου. Σε όλη μου την ακαδημαϊκή διαδρομή πίστευα ότι η επιστήμη και το Πανεπιστήμιο δεν μπορούν να υπάρχουν αποκομμένα από την κοινωνία. Προσπάθησα να είμαι παρούσα στον δημόσιο διάλογο, στα περιβαλλοντικά ζητήματα, σε θέματα δημόσιας υγείας και ποιότητας ζωής, να συνεργάζομαι με δημόσιους οργανισμούς και να προσφέρω επιστημονική τεκμηρίωση όπου μπορούσα.

Για μένα αυτό δεν ήταν μια παράλληλη δραστηριότητα. Ήταν και παραμένει μια στάση ζωής. Πιστεύω βαθιά ότι η αξία της νέας γνώσης δεν περιορίζεται στην επιστημονική ανακάλυψη ή στη δημοσίευσή της. Βρίσκεται και στη δυνατότητά της να διευρύνει την ανθρώπινη σκέψη, να ανοίγει ορίζοντες, να εμπλουτίζει τον δημόσιο διάλογο και να συμβάλλει στην πρόοδο της κοινωνίας.

Θα ήθελα, λοιπόν, αυτή η αντίληψη να αποκτήσει πιο ουσιαστική και θεσμική έκφραση στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Μιλώ για ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ Πανεπιστημίου και κοινωνίας.

Όχι μια σχέση μονόδρομη, όπου το Πανεπιστήμιο παράγει γνώση και στη συνέχεια τη μεταφέρει προς τα έξω. Αλλά μια αμφίδρομη σχέση, όπου τα ερωτήματα, οι ανάγκες και οι προβληματισμοί της κοινωνίας επιστρέφουν στο Πανεπιστήμιο, εμπλουτίζουν την έρευνα και την εκπαίδευση και δημιουργούν νέες δυνατότητες συνεργασίας.

Θέλω να δημιουργήσουμε σταθερούς χώρους συνάντησης και διαλόγου. Εργαστήρια συνδημιουργίας με δήμους, δημόσιους οργανισμούς και κοινωνικούς φορείς. Ανοιχτές συζητήσεις για τα μεγάλα ζητήματα του τόπου: το περιβάλλον, την ενέργεια, την υγεία, την παιδεία, την τεχνητή νοημοσύνη, τον πολιτισμό, το δημογραφικό.

Αλλά θα ήθελα να πάμε και ένα βήμα παραπέρα.

Δεν θέλω ένα Πανεπιστήμιο που απλώς ανταποκρίνεται στις ανάγκες της κοινωνίας. Θέλω ένα Πανεπιστήμιο που συμβάλλει στο να αναδεικνύονται νέες δυνατότητες, νέοι ορίζοντες, νέες προοπτικές.

Οι πόλεμοι, η ανασφάλεια, η παραπληροφόρηση και η πόλωση μπορούν να αποδυναμώσουν την εμπιστοσύνη μεταξύ των ανθρώπων και την πίστη τους ότι μπορούν να επηρεάσουν τις εξελίξεις.

Το Πανεπιστήμιο μπορεί να λειτουργήσει ως δύναμη ενδυνάμωσης της κοινωνίας. Να καλλιεργεί την κριτική σκέψη, να προσφέρει ανεξάρτητη και τεκμηριωμένη γνώση, να δημιουργεί χώρους ουσιαστικού διαλόγου και να ενισχύει την ικανότητα των ανθρώπων να σκέφτονται και να δρουν συλλογικά.

-Η εκλογή σας στο ανώτατο αξίωμα του ακαδημαϊκού ιδρύματος έφερε στο προσκήνιο κι ένα άλλο ζήτημα: Το γεγονός ότι για πρώτη φορά στην ιστορία του έχει γυναίκα Πρύτανη. Ποια είναι η δική σας οπτική γενικά σε αυτή τη συζήτηση περί φύλων και ηγετικών θέσεων;

Είναι όντως μια στιγμή με ιδιαίτερο συμβολισμό, τον οποίο αισθάνομαι και ως πρόσθετη ευθύνη. Για πρώτη φορά μια γυναίκα εκλέγεται στην ηγεσία του Πανεπιστημίου Κύπρου.

Και αυτό έχει ξεχωριστή σημασία για έναν θεσμό που δεν μεταδίδει απλώς γνώση, αλλά διαμορφώνει αντιλήψεις, πρότυπα και δυνατότητες για τις επόμενες γενιές.

Προέρχομαι, μάλιστα, από τον χώρο της Μηχανικής, όπου γνωρίζω από προσωπική εμπειρία πόσο σημαντικό είναι να μπορούν νέες γυναίκες να βλέπουν μπροστά τους ανοιχτές διαδρομές στην επιστήμη, στην έρευνα και στην ηγεσία.

Θα ήθελα να έρθει η στιγμή που η εκλογή μιας γυναίκας στην ηγεσία ενός πανεπιστημίου δεν θα αποτελεί ιστορική είδηση, αλλά κάτι απολύτως φυσικό.

Υπάρχει όμως και μια άλλη διάσταση που με συγκίνησε ιδιαίτερα.

Η αυθόρμητη έκρηξη χαράς και εκτίμησης που ακολούθησε την εκλογή μου, μέσα και έξω από το Πανεπιστήμιο… Με έκανε να σκεφτώ ότι ο κόσμος, ακόμη κι όταν δεν εκφράζεται δημόσια, παρακολουθεί, παρατηρεί και διαμορφώνει κρίση.

Θέλω να πιστεύω ότι, πέρα από τον συμβολισμό τους πρώτης γυναίκας Πρυτάνισσας, ένα μέρος της ανταπόκρισης συνδέεται και με μια προσωπική διαδρομή που προσπάθησε να μην παραμείνει αδιάφορη απέναντι στα ζητήματα της κοινωνίας.

Προσπάθησα να είμαι παρούσα, να παίρνω θέση όταν το θεωρούσα αναγκαίο, να υπερασπίζομαι αρχές  όπως η δικαιοσύνη, η αξιοκρατία, η ισότητα και ο σεβασμός στον άνθρωπο.

Και ίσως αυτή η ανταπόκριση να εκφράζει και μια προσδοκία για τον τρόπο με τον οποίο ασκείται η ηγεσία.

Για μένα, η ηγεσία δεν είναι πρωτίστως θέση εξουσίας. Είναι ευθύνη. Είναι η ικανότητα να ακούς, να συνθέτεις, να εμπνέεις, να παίρνεις δύσκολες αποφάσεις όταν χρειάζεται και να δημιουργείς τις συνθήκες ώστε οι άνθρωποι να αναπτύσσουν τις δυνατότητές τους.

Αν υπάρχει κάτι που θα ήθελα να μείνει από αυτή την ιστορική στιγμή, δεν είναι μόνο ότι μια γυναίκα έφτασε για πρώτη φορά στην ηγεσία του Πανεπιστημίου.

Αλλά η συμβολή ώστε να ανοίξουν περισσότεροι δρόμοι για τους ανθρώπους που θα ακολουθήσουν — και ώστε η ηγεσία να ταυτίζεται όλο και περισσότερο με την προσφορά, τη συνεργασία και την εμπιστοσύνη.