Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google
Add philenews.com on Google
Στις αρχές Οκτωβρίου 1976, ο Κωνσταντίνος Λάσκαρης, υπουργός Εργασίας της Ελλάδας, υποδέχθηκε στην Αθήνα τον Κύπριο υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Μάρκο Σπανό. Ο φωτογραφικός φακός απαθανάτισε, πέρα από το γεγονός, τη θέρμη και την πρόδηλη φιλία.
Σε φωτογραφία της ίδιας ημέρας, ο Μάρκος Σπανός λαμβάνει συγκινημένος επιταγή από τον –Αιγυπτιώτη, με ρίζες από Λήμνο και Κύπρο– Θεοχάρη Παπαμάργαρη, πρόεδρο της Ομοσπονδίας Τραπεζοϋπαλληλικών Οργανώσεων Ελλάδος (ΟΤΟΕ). Η ιστορία πίσω από τις δύο φωτογραφίες αποτελεί ψηφίδα στην εικόνα της αποκατάστασης των προσφύγων της τουρκικής εισβολής καθώς και του αγώνα της Κύπρου να ορθοποδήσει ξανά. Προβάλλει, επίσης, την αλληλεγγύη και τη συνεργασία, θεσμική και ανθρώπινη.
Η ιδέα και το όραμα
Την άνοιξη του 1976, η προσωρινή οικιστική αποκατάσταση των προσφύγων της τουρκικής εισβολής βρισκόταν σε εξέλιξη. Αρχής γενομένης από τη Λάρνακα, οι καταυλισμοί έδιναν τη θέση τους σε συνοικισμούς. Όπως αναφέρθηκε και στον κυβερνητικό απολογισμό για τα έτη 1975-1976, αρχικά, περίπου 20.000 πρόσφυγες είχαν εγκατασταθεί σε 23 καταυλισμούς αντισκήνων οι οποίοι δημιουργήθηκαν εσπευσμένα, υπό το κράτος της ανάγκης. Οι πρώτοι συνοικισμοί, με 1.049 οικίσκους, ανεγέρθηκαν το 1975, στην Αραδίππου. Ακολούθησαν άλλοι 131 οικίσκοι σε Λάρνακα και Αμμόχωστο.
Τον Μάιο (1976) επισκέφθηκε την Κύπρο αντιπροσωπεία της ΟΤΟΕ. Μάρτυρες των αναγκών, οι αντιπρόσωποι αποφάσισαν να συμβάλουν, με 3.000.000 δρχ. (66.000 λίρες), σε έργο, το οποίο θα προωθούσε την κοινωνική και πολιτιστική δραστηριοποίηση. Η πρόταση υποβλήθηκε καταρχάς στην Ένωση Τραπεζικών Υπαλλήλων Κύπρου (ΕΤΥΚ), η οποία και τη διαβίβασε στον υπουργό Εργασίας, Μ. Σπανό. Το Υπουργείο εξέφρασε και δημοσίως ευχαριστίες για την προσφορά της ΟΤΟΕ, την οποίαν και χαρακτήρισε έμπρακτη απόδειξη ενδιαφέροντος και αλληλεγγύης των οργανώσεων της Ελλάδας και του ελληνικού λαού προς τον λαβωμένο αλλά αγωνιζόμενο κυπριακό λαό.
Όρος των δωρητών ήταν η άμεση έναρξη της αξιοποίησης, βάσει συγκεκριμένου σχεδίου. Τότε, το υπουργείο Εργασίας εισηγήθηκε τη χρηματοδότηση της ίδρυσης Πολιτιστικού και Αθλητικού Κέντρου στη Λάρνακα. Γιατί στη Λάρνακα; Καθώς στους συνοικισμούς της είχαν συγκεντρωθεί χιλιάδες πρόσφυγες διαφόρων περιοχών και ηλικιών, έπρεπε να προωθηθούν η δημιουργική δραστηριοποίηση, οι συναναστροφές και η αλληλεπίδραση, μεταξύ τους και με τους Λαρνακείς.
Σύμφωνα με την πρόταση, η οποία παρουσιάστηκε στο Υπουργικό Συμβούλιο, η ίδρυση ενός Αθλητικού και Πολιτιστικού Κέντρου θα ενεθάρρυνε κοινωνικές επαφές και συνεργασία μεταξύ προσφύγων και εντοπίων. Συνολικά, οι κάτοικοι θα μπορούσαν να επιμορφωθούν, να καλλιεργήσουν δεξιότητες και ταλέντα και να αθλούνται. Η εισήγηση του υπουργείου Εργασίας έγινε ασμένως αποδεκτή από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Αρχιεπίσκοπο Μακάριο Γ΄, το Υπουργικό Συμβούλιο, την ETYK και την ΟΤΟΕ.
Το μείζον ζήτημα της εξεύρεσης της απαιτούμενης έκτασης επιλύθηκε διά της παραχώρησης γης στην ενορία του Αγίου Λαζάρου, παρά τη Λεωφόρο Φανερωμένης, από το Τμήμα Δασών. Σε αυτό σημαντική υπήρξε η συνδρομή του υπουργού Γεωργίας και Φυσικών Πόρων, Φρίξου Κολώτα.
Βάσει του προκαταρκτικού προϋπολογισμού, το κόστος της οικοδόμησης και εξοπλισμού θα έφτανε τις 130.000 λίρες. Συνεπώς, η δωρεά της ΟΤΟΕ επαρκούσε μόνο για την πρώτη φάση ανέγερσης. Για την αποπεράτωση και τον εξοπλισμό χρειαζόταν επιπλέον χρηματοδότηση, της οποίας η εξασφάλιση ανατέθηκε στο υπουργείο Εργασίας.
Αρχικά, η ευθύνη για τη λειτουργία του κέντρου θα ανήκε στην κυβέρνηση και σταδιακά θα περνούσε σε Συμβούλιο, αποτελούμενο από εκπροσώπους του Δήμου Λάρνακας, των Υπηρεσιών Κοινωνικής Ευημερίας, της ΕΤΥΚ και εθελοντικών οργανώσεων. Η κυβέρνηση θα παρέμενε παρούσα, κυρίως με την παροχή προσωπικού.
Το κέντρο θα περιελάμβανε γυμναστήριο, κολυμβητήριο και άλλες αθλητικές υποδομές. Η κεντρική πτέρυγα θα διέθετε κλειστό υπαίθριο θέατρο και αίθουσες, οι οποίες θα χρησιμοποιούνταν για διδασκαλία καλών τεχνών αλλά και τεχνική κατάρτιση. Επιπλέον, στον χώρο θα στεγάζονταν βιβλιοθήκη, εστιατόριο και κυλικείο.
Από το όραμα στην υλοποίηση
Η επίδοση της πρώτης δόσης της δωρεάς της ΟΤΟΕ, δηλαδή 500.000 δρχ., έγινε τον Οκτώβριο του 1976, στην Αθήνα, κατά την εναρκτήριο συνεδρίαση του τέταρτου Τακτικού Γενικού Συμβουλίου της ΟΤΟΕ.
Τον υπουργό Εργασίας, Μ. Σπανό, συνόδευσαν στο ταξίδι ο μητροπολίτης Κιτίου Χρυσόστομος, ο Γενικός Διευθυντής ΥΕΚΑ, Μίκης Σπαρσής και ο γενικός γραμματέας της ΕΤΥΚ, Γεώργιος Μιχαηλίδης. Τις αναμνήσεις του Μ. Σπανού συμπληρώνει ρεπορτάζ του «Φιλελευθέρου» (12 Οκτωβρίου 1976).
Παραδίδοντας την επιταγή, ο Θεοχάρης Παπαμάργαρης χαρακτήρισε τον αγώνα των Κυπρίων (για αποκατάσταση και απελευθέρωση) αγώνα όλων των Ελλήνων και τη δωρεά δείγμα των αισθημάτων προς τους «αδελφούς μας της Μεγαλονήσου που δοκιμάσθηκαν αφάνταστα και δοκιμάζονται εξακολουθητικά».
Απαντώντας, ο Μ. Σπανός εξέφρασε συγκίνηση, για την αξιομίμητη δωρεά-«λιθάρι» στον αγώνα φυσικής και εθνικής επιβίωσης του κυπριακού λαού. Αναφερόμενος στο υπό σχεδιασμό έργο, τόνισε πως, χρησιμοποιούμενο για κοινωνικές, πνευματικές, πολιτιστικές και αθλητικές εκδηλώσεις, θα εξελισσόταν σε «άκμονα» σφυρηλάτησης ευγενούς άμιλλας, κοινωνικής αλληλεγγύης και εθνικής διαπαιδαγώγησης.
Ο Γ. Μιχαηλίδης διαβίβασε τις ευχαριστίες των Κύπριων τραπεζικών και εξήρε την αλληλεγγύη των Ελλαδιτών τραπεζοϋπαλλήλων.
Ακολούθησε, τον Φεβρουάριο 1978, επί προεδρίας Σπύρου Κυπριανού πια, η κατάθεση του θεμέλιου λίθου. Όπως υπογραμμίστηκε, κατά την τελετή από τον Μ. Σπανό (ο οποίος διένυε τις τελευταίες μέρες της υπουργικής θητείας), κοινή φιλοδοξία ήταν η εξέλιξη του κέντρου σε πυρήνα εθνικής, κοινωνικής, πνευματικής, πολιτιστικής και αθλητικής δράσης, προς εξυπηρέτηση των αναγκών ατόμων και συνόλων, ιδίως των νέων και των προσφύγων της Λάρνακας.
Τα αρχιτεκτονικά σχέδια εκπονήθηκαν από το Αρχιτεκτονικό Γραφείο Σταύρου Οικονομίδη και η οικοδόμηση άρχισε τον Μάρτιο 1978. Χάρη σε προεργασία, κρατική στήριξη και συμπλήρωση της χορηγίας της ΟΤΟΕ με εισφορές από Οργανισμό Απασχολήσεως Εργατικού Δυναμικού Ελλάδας, Αρχιεπισκοπή Αθηνών, Δημόσια Επιχείρηση Ηλεκτρισμού Ελλάδας, Υπάτη Αρμοστεία Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες και Κυπριακό Οργανισμό Αθλητισμού, η ανέγερση του «κομψοτεχνήματος» προχώρησε βάσει του χρονοδιαγράμματος. Τα εγκαίνια τελέστηκαν στα τέλη Αυγούστου 1980, από τον υπουργό Εργασίας της Ελλάδας, Κωνσταντίνο Λάσκαρη.
«Η αρετή μας είναι η αμοιβαία μας χρησιμότητα» (Γ. Ρίτσος) και με τις πληγές πραξικοπήματος και εισβολής ανοικτές, εκφράσεις έμπρακτης αλληλεγγύης, όπως η δωρεά του ΟΤΟΕ, λειτούργησαν πολλαπλά επουλωτικά.
Άλλωστε, σε Ελλάδα και διασπορά, για μήνες μετά την τραγωδία, η ενεργός συμπαράσταση στους αδελφούς πρόσφυγες της Κύπρου προβαλλόταν ως εθνικό καθήκον ατόμων και συνόλων. «Λες και δεν είχαμε ποτέ μας σπιτικό/ Βρεθήκαμε καταμεσής στον κόσμο/ με την καρδιά σπασμένη/ Και τα δάκτυλα να ψαχουλεύουν/ κάποια θρυμματισμένα κρύσταλλα./ Βρεθήκαμε γυμνοί,/ διψασμένοι για αγάπη,/ με τα μάτια φλογερά/ ν’ αναζητούν μέσ’ το πυκνό σκοτάδι/ μια σκεπή./ Είχαμε κάποτε και μείς ένα σπίτι/ μια αυλή, ένα κήπο»: Στίχοι από ποίημα της Κλαίρης Αγγελίδου δημοσιευμένο σε εφημερίδα της Θεσσαλονίκης, Οκτώβριο 1975. Ιδίως οι πρόσφυγες και οι απόγονοι των προσφύγων περασμένων δεκαετιών ένιωθαν την αλήθεια του.
Ο Πολυχώρος Κοινωνικής Πρόνοιας και Απασχόλησης του Δήμου Λάρνακας
Πρόσφατα το παλαιό κέντρο, γνωστό ως «Κοινοτικό Κέντρο Λάρνακας», επεκτάθηκε, εκσυγχρονίστηκε και αναβαθμίστηκε (με συγχρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης). Ο «Πολυχώρος Κοινωνικής Πρόνοιας και Απασχόλησης του Δήμου Λάρνακας» εγκαινιάστηκε τον Σεπτέμβριο 2022, συνδυάζοντας, πάντα, τους στόχους της ενεργητικής απασχόλησης, της πολιτιστικής προσφοράς, των κοινωνικών συναναστροφών, της ψυχαγωγίας και της εκγύμνασης. Η Λάρνακα –η οποία και θα είναι η Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης για το 2030– εξελίσσεται και μαζί της και ο πολυχώρος, που γεννήθηκε ως ιδέα μισό αιώνα πριν, όταν η πόλη έγινε προσφυγομάνα.
* Δρ Ιστορίας Α.Π.Θ.
