Άσκηση και εγκέφαλος: Τι δείχνουν 61 μελέτες – Τα ευρήματα και τα ερωτήματα

Η άσκηση θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους συμμάχους της σωματικής και ψυχικής υγείας. Μπορεί, όμως, να αποδειχθεί ότι προστατεύει άμεσα τον εγκέφαλο από την κατάθλιψη, τη γνωστική έκπτωση και άλλες διαταραχές;

Μια νέα συστηματική ανασκόπηση 61 επιστημονικών μελετών επιχειρεί να ξεχωρίσει τη συσχέτιση από την αιτία, καταλήγοντας σε ένα πιο σύνθετο συμπέρασμα: ορισμένες μορφές άσκησης και δείκτες φυσικής κατάστασης εμφανίζουν ενθαρρυντικά αποτελέσματα, αλλά η επιστημονική τεκμηρίωση δεν είναι εξίσου ισχυρή για όλες τις μορφές δραστηριότητας και όλες τις παθήσεις.

Η ανασκόπηση δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό npj Exercise Medicine and Health.

Τι εξέτασαν οι ερευνητές

Η επιστημονική ομάδα συγκέντρωσε και αξιολόγησε 61 μελέτες που χρησιμοποίησαν τη μέθοδο της Μεντελιανής τυχαιοποίησης.

Πρόκειται για ερευνητική προσέγγιση που αξιοποιεί γενετικές παραλλαγές, προκειμένου να εξετάσει εάν μια συσχέτιση μπορεί να αντανακλά αιτιώδη σχέση.

Οι επιστήμονες αναζήτησαν στοιχεία για την επίδραση της καθημερινής σωματικής δραστηριότητας, της καθιστικής συμπεριφοράς και της φυσικής κατάστασης σε διαφορετικές παραμέτρους της εγκεφαλικής υγείας.

Ανάμεσα στις εκβάσεις που εξετάστηκαν περιλαμβάνονταν η κατάθλιψη, το άγχος, η σχιζοφρένεια, η διπολική διαταραχή, η νόσος Αλτσχάιμερ και η γνωστική απόδοση.

Από τις 61 μελέτες, οι 27 αφορούσαν γνωστικές εκβάσεις, οι 30 ψυχιατρικές και οι τέσσερις και τις δύο κατηγορίες.

Πού εντοπίστηκαν τα πιο ενθαρρυντικά ευρήματα

Τα αποτελέσματα ήταν περισσότερο ενθαρρυντικά για την αερόβια άσκηση και ορισμένους δείκτες φυσικής κατάστασης.

Και οι τρεις μελέτες που εξέτασαν ειδικά την αερόβια άσκηση κατέγραψαν ευρήματα συμβατά με μείωση του κινδύνου κατάθλιψης.

Παράλληλα, έξι από οκτώ μελέτες για τη φυσική κατάσταση και την ψυχική υγεία, καθώς και εννέα από δώδεκα για τη φυσική κατάσταση και τις γνωστικές λειτουργίες, παρουσίασαν ενθαρρυντικά αποτελέσματα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν δείκτες όπως η μυϊκή δύναμη, η μυϊκή μάζα και η ταχύτητα βάδισης, οι οποίοι εμφάνισαν σχετικά πιο συνεπείς συσχετίσεις με ευνοϊκές εκβάσεις.

Οι ερευνητές τονίζουν, ωστόσο, ότι οι δείκτες αυτοί δεν αποτυπώνουν αποκλειστικά την άσκηση. Επηρεάζονται επίσης από την ηλικία, τη γενικότερη κατάσταση υγείας και άλλους παράγοντες.

Γιατί τα αποτελέσματα δεν ήταν ξεκάθαρα

Από τις 61 μελέτες, οι 30 δεν εντόπισαν προστατευτική επίδραση ή παρουσίασαν αποτελέσματα αντίθετης κατεύθυνσης για τη σχέση σωματικής δραστηριότητας και εγκεφαλικής υγείας.

Επιπλέον, οι περισσότερες μελέτες αξιολογήθηκαν ως χαμηλής ή μέτριας ποιότητας.

Συγκεκριμένα, 32 χαρακτηρίστηκαν χαμηλής ποιότητας, 28 επαρκούς και μόλις μία καλής ποιότητας, με βάση τα κριτήρια που χρησιμοποίησαν οι συγγραφείς.

Ένα ακόμη πρόβλημα ήταν ότι αρκετές έρευνες βασίζονταν σε κοινά γενετικά δεδομένα, γεγονός που περιορίζει την ανεξαρτησία των αποτελεσμάτων τους.

Η αξιολόγηση της καθημερινής δραστηριότητας παρουσίαζε επίσης δυσκολίες, καθώς άλλοτε βασιζόταν στις δηλώσεις των συμμετεχόντων και άλλοτε σε μετρήσεις συσκευών.

Τι ισχύει για την καθιστική ζωή

Η ανασκόπηση εξέτασε και τη σχέση της καθιστικής συμπεριφοράς με την ψυχική και γνωστική υγεία.

Ο χρόνος παρακολούθησης τηλεόρασης παρουσίασε σχετικά πιο συνεπή συσχέτιση με αυξημένο κίνδυνο κατάθλιψης.

Ωστόσο, σε αρκετές μελέτες η συσχέτιση εξασθενούσε ή έπαυε να είναι στατιστικά σημαντική όταν λαμβανόταν υπόψη ο δείκτης μάζας σώματος.

Επομένως, δεν μπορεί να συναχθεί ότι η παρακολούθηση τηλεόρασης προκαλεί από μόνη της κατάθλιψη.

Η νέα ανασκόπηση αφορά συγκεκριμένα μελέτες Μεντελιανής τυχαιοποίησης, οι οποίες επιχειρούν να εξετάσουν την αιτιώδη σχέση μέσω γενετικών δεδομένων.

Υπάρχουν, παράλληλα, τυχαιοποιημένες μελέτες παρέμβασης που έχουν καταγράψει οφέλη της άσκησης σε συμπτώματα κατάθλιψης, στον ύπνο και σε ορισμένες γνωστικές λειτουργίες.

Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι η απουσία ξεκάθαρης γενετικής τεκμηρίωσης δεν αποκλείει την ύπαρξη ουσιαστικών επιδράσεων της σωματικής δραστηριότητας μέσω περιβαλλοντικών, συμπεριφορικών ή άλλων μηχανισμών.

Το συμπέρασμα

Η νέα ανασκόπηση δεν αμφισβητεί τη σημασία της άσκησης για την υγεία. Υπενθυμίζει, όμως, ότι οι γενικές διατυπώσεις για την προστασία του εγκεφάλου χρειάζονται επιστημονική ακρίβεια.

Τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ενθαρρυντικά για την αερόβια άσκηση και τη φυσική κατάσταση, αλλά δεν επιτρέπουν να υποστηριχθεί ότι κάθε μορφή δραστηριότητας προστατεύει με τον ίδιο τρόπο από κάθε ψυχική ή νευρολογική πάθηση.

Η πρόκληση για την έρευνα είναι πλέον να προσδιοριστεί ποιες μορφές άσκησης, σε ποια ένταση και για ποιους ανθρώπους προσφέρουν τα μεγαλύτερα οφέλη.