Φυτικά ροφήματα αντί για γάλα: Τι μπορεί να λείπει από τη διατροφή μας χωρίς να το γνωρίζουμε

Γάλα αμυγδάλου, βρώμης ή σόγιας αντί για αγελαδινό. Φυτικό γιαούρτι αντί για παραδοσιακό. Εναλλακτικά τυριά στη θέση των γαλακτοκομικών. Οι επιλογές αυτές κερδίζουν συνεχώς έδαφος, είτε για λόγους υγείας είτε λόγω διατροφικών προτιμήσεων και περιβαλλοντικών ανησυχιών.

Είναι όμως τα φυτικά προϊόντα διατροφικά ισοδύναμα με εκείνα που αντικαθιστούν;

Μια νέα βρετανική μελέτη προειδοποιεί ότι ακόμη και η μερική αντικατάσταση των γαλακτοκομικών με φυτικά προϊόντα που δεν είναι εμπλουτισμένα με βιταμίνες και μέταλλα μπορεί να οδηγήσει σε ανεπαρκή πρόσληψη σημαντικών θρεπτικών συστατικών.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στις 4 Νοεμβρίου 2026 στο επιστημονικό περιοδικό The Lancet Planetary Health, επικεντρώθηκε σε τέσσερα συστατικά: το ιώδιο, το ασβέστιο, τη βιταμίνη Β12 και τη ριβοφλαβίνη, γνωστή ως βιταμίνη Β2.

Τι εξέτασαν οι επιστήμονες

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Surrey και το Queen’s University Belfast χρησιμοποίησαν διατροφικά δεδομένα περισσότερων από 3.500 ανθρώπων στη Βρετανία, ηλικίας από 18 μηνών έως 100 ετών.

Στη συνέχεια δημιούργησαν διαφορετικά υποθετικά σενάρια, στα οποία μέρος ή το σύνολο του γάλακτος, του γιαουρτιού και του τυριού αντικαθίστατο από αντίστοιχα φυτικά προϊόντα που κυκλοφορούν στην αγορά.

Με τον τρόπο αυτό υπολόγισαν πώς θα μπορούσε να επηρεαστεί η πρόσληψη των τεσσάρων θρεπτικών συστατικών.

Το ιώδιο προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία

Από τα τέσσερα θρεπτικά συστατικά, το ιώδιο αναδείχθηκε ως το πιο ευάλωτο στις αλλαγές της διατροφής.

Το ιώδιο είναι απαραίτητο για την παραγωγή των θυρεοειδικών ορμονών, οι οποίες ρυθμίζουν σημαντικές λειτουργίες του μεταβολισμού και συμμετέχουν στη φυσιολογική ανάπτυξη του εγκεφάλου.

Σύμφωνα με τη μελέτη, όταν αντικαταστάθηκε υποθετικά το 20% έως 35% των γαλακτοκομικών με φυτικά εναλλακτικά προϊόντα, το ποσοστό των έφηβων κοριτσιών με εκτιμώμενη ανεπαρκή πρόσληψη ιωδίου αυξήθηκε από 54% σε 65%.

Στις γυναίκες ηλικίας 19 έως 49 ετών, το αντίστοιχο ποσοστό αυξήθηκε από 32% σε 42%.

Στο σενάριο πλήρους αντικατάστασης, η ανεπαρκής πρόσληψη ιωδίου έφθασε το 80% στα έφηβα κορίτσια και το 72% στα έφηβα αγόρια.

Τα ποσοστά αφορούν μοντελοποιημένη ανεπαρκή διατροφική πρόσληψη, όχι διαγνωσμένη ανεπάρκεια ιωδίου ή θυρεοειδοπάθεια.

Γιατί χρειάζεται προσοχή στις γυναίκες και στα παιδιά

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι διατροφικές αλλαγές χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή σε ομάδες με αυξημένες ανάγκες ή μεγαλύτερη πιθανότητα ανεπαρκούς πρόσληψης θρεπτικών συστατικών.

Το ιώδιο έχει ιδιαίτερη σημασία πριν και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, καθώς συμμετέχει στη φυσιολογική ανάπτυξη του εμβρυϊκού εγκεφάλου.

Το ασβέστιο είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη και τη διατήρηση των οστών, ενώ η βιταμίνη Β12 συμβάλλει στη φυσιολογική λειτουργία του νευρικού συστήματος και στον σχηματισμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Η ριβοφλαβίνη συμμετέχει σε βασικές διαδικασίες παραγωγής ενέργειας στον οργανισμό.

Αυτό δεν σημαίνει ότι τα φυτικά ροφήματα είναι ακατάλληλα για τα παιδιά ή τις γυναίκες. Σημαίνει ότι η συνολική διατροφή πρέπει να εξασφαλίζει επαρκείς ποσότητες των απαραίτητων θρεπτικών συστατικών.

Όλα τα φυτικά ροφήματα δεν είναι ίδια

Η διατροφική σύσταση ενός ροφήματος σόγιας μπορεί να διαφέρει σημαντικά από εκείνη ενός ροφήματος αμυγδάλου, βρώμης ή καρύδας.

Η περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη, ασβέστιο, βιταμίνες και άλλα θρεπτικά συστατικά εξαρτάται από τις πρώτες ύλες και από το εάν ο κατασκευαστής έχει εμπλουτίσει το προϊόν.

Για παράδειγμα, ορισμένα εμπλουτισμένα φυτικά ροφήματα μπορούν να προσφέρουν ποσότητα ασβεστίου συγκρίσιμη με εκείνη του αγελαδινού γάλακτος.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι περιέχουν απαραίτητα και αντίστοιχες ποσότητες ιωδίου ή βιταμίνης Β12.

Επίσης, τα ροφήματα σόγιας τείνουν να έχουν υψηλότερη περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη από αρκετά άλλα φυτικά ροφήματα, αν και υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των προϊόντων.

Τι πρέπει να κοιτάζουμε στην ετικέτα

Η νέα μελέτη αναδεικνύει τη σημασία του εμπλουτισμού των φυτικών προϊόντων.

Όποιος αντικαθιστά συστηματικά τα γαλακτοκομικά χρειάζεται να ελέγχει όχι μόνο τις θερμίδες ή την περιεκτικότητα σε ζάχαρη, αλλά και τις πληροφορίες για τα θρεπτικά συστατικά.

Ιδιαίτερη σημασία έχει να αναγράφεται εάν το προϊόν περιέχει πρόσθετο ασβέστιο, ιώδιο, βιταμίνη Β12 και ριβοφλαβίνη.

Η ένδειξη «φυτικό», «χωρίς λακτόζη» ή «χωρίς γαλακτοκομικά» δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το προϊόν αποτελεί πλήρες διατροφικό υποκατάστατο του γάλακτος.

Ακόμη και δύο προϊόντα της ίδιας κατηγορίας μπορεί να διαφέρουν σημαντικά ως προς τον εμπλουτισμό τους.

Τι προτείνουν οι ερευνητές

Οι επιστήμονες εξέτασαν επίσης κατά πόσο ο υποχρεωτικός εμπλουτισμός των φυτικών υποκατάστατων θα μπορούσε να περιορίσει την ανεπαρκή πρόσληψη μικροθρεπτικών συστατικών.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο εμπλουτισμός μπορεί να αποτρέψει σημαντικές μειώσεις στην πρόσληψή τους.

Ωστόσο, για το ιώδιο, ακόμη και ο εμπλουτισμός των φυτικών εναλλακτικών προϊόντων δεν ήταν αρκετός για να καλύψει πλήρως τις ανάγκες όλων των πληθυσμιακών ομάδων στο μοντέλο.

Οι ερευνητές εξέτασαν και τον εμπλουτισμό του ψωμιού με ιώδιο ως πρόσθετη στρατηγική για τη Βρετανία.