Τι συμβαίνει στον παιδικό εγκέφαλο όταν βλέπει φαγητό – Τι έδειξαν μαγνητικές τομογραφίες

Ένα παιδί βλέπει μια φωτογραφία με λαχταριστό φαγητό. Μπορεί να είναι ένα μπισκότο, ένα γλυκό ή κάποιο άλλο αγαπημένο σνακ. Δεν χρειάζεται να το δοκιμάσει. Αρκεί η εικόνα για να ενεργοποιηθούν περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ανταμοιβή και την επιθυμία για φαγητό.

Τι συμβαίνει, όμως, όταν το παιδί καταναλώνει συστηματικά μεγάλες ποσότητες υπερεπεξεργασμένων τροφίμων; Αντιδρά διαφορετικά ο εγκέφαλός του; Και θα μπορούσε αυτή η αντίδραση να σχετίζεται με την αύξηση του σωματικού λίπους τα επόμενα χρόνια;

Απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα αναζήτησαν επιστήμονες στις Ηνωμένες Πολιτείες, χρησιμοποιώντας μαγνητικές τομογραφίες εγκεφάλου σε παιδιά ηλικίας 7 έως 10 ετών.

Τα αποτελέσματα της έρευνας, που δημοσιεύθηκαν στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Network Open, δείχνουν ότι η μεγαλύτερη κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων συνδέεται με εντονότερη δραστηριότητα σε συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου όταν τα παιδιά βλέπουν εικόνες φαγητού.

Το πιο ενδιαφέρον εύρημα, ωστόσο, προέκυψε έναν χρόνο αργότερα.

Τι έδειξαν οι μαγνητικές τομογραφίες

Στη μελέτη συμμετείχαν 46 παιδιά, με μέση ηλικία τα 8,7 έτη, τα οποία είχαν φυσιολογικό βάρος κατά την έναρξη της έρευνας.

Οι επιστήμονες κατέγραψαν τις διατροφικές τους συνήθειες και υπολόγισαν το ποσοστό των ημερήσιων θερμίδων που προερχόταν από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.

Στη συνέχεια χρησιμοποίησαν λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI), μια τεχνική που επιτρέπει την παρακολούθηση μεταβολών στη δραστηριότητα διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου.

Κατά τη διάρκεια της εξέτασης, τα παιδιά έβλεπαν εικόνες τροφίμων και άλλες εικόνες που δεν σχετίζονταν με το φαγητό.

Οι ερευνητές παρατήρησαν ότι όσο μεγαλύτερο ήταν το ποσοστό υπερεπεξεργασμένων τροφίμων στη διατροφή ενός παιδιού, τόσο εντονότερη ήταν η αντίδραση του ραχιαίου ραβδωτού σώματος στις εικόνες φαγητού.

Πρόκειται για περιοχή του εγκεφάλου που συμμετέχει στη μάθηση, στα κίνητρα, στις συνήθειες και στην επεξεργασία ερεθισμάτων που συνδέονται με την ανταμοιβή.

Το εύρημα παρέμεινε σημαντικό ακόμη και όταν οι επιστήμονες έλαβαν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, ο δείκτης μάζας σώματος και η συνολική πρόσληψη θερμίδων.

Τι συνέβη έναν χρόνο αργότερα

Η έρευνα δεν περιορίστηκε στις μαγνητικές τομογραφίες.

Οι επιστήμονες παρακολούθησαν τα παιδιά και επανεξέτασαν έναν χρόνο αργότερα δείκτες που σχετίζονται με το σωματικό βάρος και το λίπος.

Διαπίστωσαν ότι τα παιδιά που είχαν παρουσιάσει εντονότερη εγκεφαλική αντίδραση στις εικόνες τροφίμων εμφάνισαν, κατά μέσο όρο, μεγαλύτερη αύξηση του δείκτη μάζας σώματος και του ποσοστού σωματικού λίπους.

Παράλληλα, η υψηλότερη αρχική κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων συνδέθηκε με μεγαλύτερη αύξηση της περιφέρειας μέσης.

Υπήρξε, ωστόσο, μια σημαντική διαφορά στα αποτελέσματα: η άμεση συσχέτιση της κατανάλωσης υπερεπεξεργασμένων τροφίμων με την αύξηση του δείκτη μάζας σώματος και του συνολικού σωματικού λίπους δεν ήταν στατιστικά σαφής.

Αυτό που αναδείχθηκε περισσότερο ήταν η σχέση ανάμεσα στις διατροφικές συνήθειες, στην αντίδραση του εγκεφάλου στα ερεθίσματα του φαγητού και στη μεταγενέστερη αύξηση του σωματικού λίπους.

Γιατί ο εγκέφαλος αντιδρά στο φαγητό

Οι επιστήμονες εξηγούν ότι ο εγκέφαλος δεν ενεργοποιείται μόνο όταν τρώμε κάτι που μας αρέσει.

Μπορεί να αντιδράσει και όταν βλέπουμε ένα τρόφιμο, το μυρίζουμε ή ακόμη και όταν αναγνωρίζουμε ένα ερέθισμα που έχουμε συνδέσει με την κατανάλωσή του.

Το ραβδωτό σώμα συμμετέχει σε αυτή τη διαδικασία, καθώς εμπλέκεται στην αναγνώριση και στην εκμάθηση συμπεριφορών που συνδέονται με την ανταμοιβή.

Οι ερευνητές εξετάζουν το ενδεχόμενο η συχνή κατανάλωση ιδιαίτερα εύγευστων τροφίμων να σχετίζεται με μεγαλύτερη ευαισθησία του εγκεφάλου στα ερεθίσματα που τα θυμίζουν.

Με απλά λόγια, η εικόνα ενός αγαπημένου φαγητού μπορεί να λειτουργεί ως ισχυρότερο ερέθισμα για ορισμένα παιδιά.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι επιστήμονες απέδειξαν πως τα συγκεκριμένα τρόφιμα προκαλούν αλλαγές στον εγκέφαλο.

Είναι πιθανό να συμβαίνει και το αντίστροφο: παιδιά που έχουν εξαρχής μεγαλύτερη εγκεφαλική ανταπόκριση σε εικόνες φαγητού να προτιμούν συχνότερα υπερεπεξεργασμένα προϊόντα.

Πόσα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα έτρωγαν

Ένα ακόμη στοιχείο της έρευνας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Κατά μέσο όρο, το 67,7% των ημερήσιων θερμίδων των παιδιών προερχόταν από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.

Το ποσοστό αφορά αποκλειστικά τα παιδιά της συγκεκριμένης αμερικανικής μελέτης και δεν μπορεί να θεωρηθεί αντιπροσωπευτικό της διατροφής των παιδιών στην Κύπρο ή γενικότερα στην Ευρώπη.

Στην κατηγορία των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων περιλαμβάνονται πολλά βιομηχανικά παρασκευασμένα προϊόντα, όπως ορισμένα συσκευασμένα γλυκά, αλμυρά σνακ, αναψυκτικά, έτοιμα γεύματα και δημητριακά πρωινού.

Δεν έχουν, όμως, όλα την ίδια διατροφική σύσταση.

Η περιεκτικότητα σε ζάχαρη, αλάτι, λιπαρά και φυτικές ίνες μπορεί να διαφέρει σημαντικά, γι’ αυτό και η αξιολόγηση ενός τροφίμου δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στον βαθμό επεξεργασίας του.

Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς

Τα ευρήματα παρουσιάζουν ενδιαφέρον, αλλά χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία.

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε μόλις 46 παιδιά και δεν περιλάμβανε παρέμβαση με την οποία οι επιστήμονες άλλαξαν τη διατροφή τους για να διαπιστώσουν τις επιπτώσεις στον εγκέφαλο.

Επίσης, η εγκεφαλική δραστηριότητα μετρήθηκε σε μία χρονική στιγμή. Δεν γνωρίζουμε, επομένως, εάν οι αντιδράσεις που παρατηρήθηκαν υπήρχαν πριν από τις συγκεκριμένες διατροφικές συνήθειες ή διαμορφώθηκαν αργότερα.

Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι απαιτούνται μεγαλύτερες μελέτες, με επαναλαμβανόμενες μαγνητικές τομογραφίες, ώστε να αποσαφηνιστεί η σχέση ανάμεσα στη διατροφή και στη λειτουργία των εγκεφαλικών κυκλωμάτων ανταμοιβής.

Το μήνυμα για τους γονείς δεν είναι ότι ένα μπισκότο ή ένα σακουλάκι πατατάκια θα αλλάξει τον εγκέφαλο του παιδιού τους.

Η έρευνα αφορά τις συνολικές διατροφικές συνήθειες και τη συχνή κατανάλωση υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, όχι την περιστασιακή κατανάλωση ενός συγκεκριμένου προϊόντος.

Αυτό που αναδεικνύει είναι ότι η σχέση των παιδιών με το φαγητό μπορεί να είναι πιο σύνθετη από όσο φαίνεται.

Και ότι, πέρα από τις θερμίδες που καταναλώνουν, αξίζει να κατανοήσουμε καλύτερα και τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός τους ανταποκρίνεται στα τρόφιμα που βλέπουν καθημερινά.