Κλιματική αλλαγή: Επιστήμονες προειδοποιούν για χιλιάδες θανάτους – Τι ζητούν επαγγελματίες από 28 χώρες από την Ε.Ε

Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μόνο περιβαλλοντική απειλή.

Αποτελεί και μια ολοένα σοβαρότερη απειλή για την ανθρώπινη υγεία, με τις ακραίες θερμοκρασίες να συνδέονται με χιλιάδες θανάτους, αυξημένους κινδύνους για ευάλωτους πολίτες και σημαντικές επιπτώσεις στη λειτουργία των συστημάτων υγείας.

Περισσότεροι από 30.000 επιπλέον θάνατοι εκτιμάται ότι καταγράφηκαν στην Ευρώπη κατά το καλοκαίρι του 2026, ενώ οι οικονομικές επιπτώσεις των ακραίων κλιματικών φαινομένων υπολογίζονται σε δισεκατομμύρια ευρώ.

Την ίδια ώρα, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να μην διαθέτει επαρκώς δεσμευτικό και χρηματοδοτούμενο πλαίσιο προστασίας της δημόσιας υγείας από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

Με αυτά τα δεδομένα, 1.240 επαγγελματίες υγείας και φροντίδας, καθώς και άλλοι ειδικοί από 28 ευρωπαϊκές χώρες, απευθύνουν ανοικτή επιστολή προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητώντας συγκεκριμένες πολιτικές αποφάσεις, δεσμευτική νομοθεσία και επαρκή χρηματοδότηση.

Η πρωτοβουλία συντονίζεται από τον ευρωπαϊκό περιφερειακό κόμβο της Planetary Health Alliance, στον οποίο συμμετέχει ως βασικός εταίρος (Core Partner) το Διεθνές Ινστιτούτο Κύπρου για την Περιβαλλοντική και Δημόσια Υγεία (CII) του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου.

Η επιστολή απευθύνεται στην πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα, στα μέλη του Σώματος, στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και στους Ευρωπαίους Επιτρόπους, σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκεται σε εξέλιξη η συζήτηση για το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο ανθεκτικότητας στην κλιματική αλλαγή.

Το μήνυμα των υπογραφόντων είναι σαφές: Η Ευρώπη δεν στερείται σχεδίων. Αυτό που ζητείται είναι πολιτική δέσμευση, συγκεκριμένες υποχρεώσεις και οι απαραίτητοι πόροι για την εφαρμογή τους.

Χιλιάδες θάνατοι, εκατομμύρια άνθρωποι σε κίνδυνο

Τα στοιχεία που παρατίθενται στην επιστολή αποτυπώνουν το μέγεθος της απειλής.

Σύμφωνα με τις προκαταρκτικές εκτιμήσεις που επικαλούνται οι συντάκτες της, περισσότεροι από 30.000 επιπλέον θάνατοι καταγράφηκαν στην Ευρώπη κατά το καλοκαίρι του 2026, με σχεδόν 16.000 να σημειώνονται μόνο την τελευταία εβδομάδα του Ιουνίου.

Παράλληλα, στο δελτίο Τύπου του Διεθνούς Ινστιτούτου Κύπρου παρατίθενται προκαταρκτικά στοιχεία, τα οποία αποδίδονται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και κάνουν λόγο για περισσότερους από 35.000 θανάτους που σχετίζονται με τις υψηλές θερμοκρασίες στις ευρωπαϊκές χώρες για τις οποίες υπήρχαν διαθέσιμα δεδομένα.

Οι δύο εκτιμήσεις προέρχονται από διαφορετικές αναφορές και δεν αποτελούν ταυτόσημα στατιστικά μεγέθη.

Ιδιαίτερα ανησυχητικά είναι και τα ευρήματα της έκθεσης Lancet Countdown για την Ευρώπη το 2026. Σύμφωνα με την έκθεση, όπως παρουσιάζεται στα δύο έγγραφα, στο 99,6% των 823 ευρωπαϊκών περιοχών που παρακολουθήθηκαν καταγράφηκε αύξηση της θνησιμότητας που σχετίζεται με τη ζέστη κατά την περίοδο 2015–2024, σε σύγκριση με την περίοδο 1991–2000.

Οι επιπτώσεις, ωστόσο, δεν κατανέμονται ισότιμα στον πληθυσμό.

Οι ηλικιωμένοι, τα άτομα με χρόνια νοσήματα, οι εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους και όσοι ζουν μόνοι σε κατοικίες που υπερθερμαίνονται συγκαταλέγονται στις ομάδες που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο.

Όπως επισημαίνεται στην επιστολή, η πιθανότητα να χάσει κάποιος τη ζωή του εξαιτίας της ακραίας ζέστης δεν συνδέεται αποκλειστικά με την ηλικία και την κατάσταση της υγείας του, αλλά και με το εισόδημα, το επάγγελμα και τις συνθήκες στέγασής του.

Δεσμευτικά όρια θερμοκρασίας στην εργασία

Ένα από τα σημαντικότερα αιτήματα αφορά την προστασία των εργαζομένων από τις υψηλές θερμοκρασίες.

Οι υπογράφοντες επισημαίνουν ότι η ισχύουσα ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει γενικές υποχρεώσεις προστασίας για τους εργοδότες, χωρίς όμως το ειδικό δεσμευτικό πλαίσιο που θεωρούν αναγκαίο για την αντιμετώπιση των κινδύνων από τη ζέστη.

Για τον λόγο αυτό ζητούν την υιοθέτηση ευρωπαϊκής οδηγίας για την πρόληψη των επαγγελματικών κινδύνων που συνδέονται με τις υψηλές θερμοκρασίες.

Η προτεινόμενη οδηγία, σύμφωνα με την επιστολή, θα πρέπει να προβλέπει δεσμευτικά θερμοκρασιακά όρια, προσαρμοσμένα στις συνθήκες κάθε περιοχής, αυτόματους περιορισμούς στην εργασία όταν οι συνθήκες καθίστανται επικίνδυνες και κοινούς ευρωπαϊκούς κανόνες αξιολόγησης του κινδύνου.

Ζητούνται επίσης ρυθμίσεις για την αποζημίωση και την προστασία εποχικών και μετακινούμενων εργαζομένων, καθώς και όσων απασχολούνται μέσω ψηφιακών πλατφορμών.

Ασφαλείς θερμοκρασίες και μέσα στα σπίτια

Η προστασία από την κλιματική αλλαγή, σύμφωνα με τους υπογράφοντες, δεν μπορεί να περιορίζεται στους χώρους εργασίας.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις συνθήκες διαβίωσης των ευάλωτων πολιτών, με αίτημα τη διασφάλιση ασφαλών εσωτερικών θερμοκρασιών, ιδιαίτερα για ηλικιωμένους, χρονίως πάσχοντες και ανθρώπους που ζουν σε κατοικίες χωρίς επαρκή συστήματα ψύξης.

Στο πλαίσιο αυτό προτείνεται η επέκταση των μέτρων ενεργειακής αναβάθμισης και στα υφιστάμενα κτίρια, η ενίσχυση της παθητικής ψύξης και η προσαρμογή των δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας στις αυξημένες ανάγκες του καλοκαιριού.

Η επιστολή αναδεικνύει και την κοινωνική διάσταση του προβλήματος, υπογραμμίζοντας ότι οι πολίτες με περιορισμένους οικονομικούς πόρους συχνά διαθέτουν λιγότερες δυνατότητες προστασίας από τις ακραίες θερμοκρασίες.

Νοσοκομεία έτοιμα για τις νέες απειλές

Σημαντικό μέρος των προτάσεων αφορά την προσαρμογή των ίδιων των συστημάτων υγείας στις νέες κλιματικές συνθήκες.

Οι υπογράφοντες ζητούν τη δημιουργία ευρωπαϊκού σχεδίου δράσης για τη ζέστη και την υγεία, το οποίο θα συνοδεύεται από ειδικό ταμείο χρηματοδότησης για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας νοσοκομείων, υπηρεσιών φροντίδας, σχολείων και βρεφονηπιακών σταθμών.

Παράλληλα, προτείνουν την ανάπτυξη ολοκληρωμένων συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης σε όλα τα κράτη μέλη, τόσο για τους καύσωνες όσο και για τον καπνό από τις δασικές πυρκαγιές.

Οι επαγγελματίες υγείας αναλαμβάνουν και οι ίδιοι δεσμεύσεις, δηλώνοντας ότι θα εργαστούν για την κατάρτιση σχεδίων αντιμετώπισης ακραίων θερμοκρασιών, την προστασία του προσωπικού και των ασθενών και την προσαρμογή των εγκαταστάσεων υγείας.

Ιδιαίτερη προτεραιότητα θα πρέπει να δίνεται στους ηλικιωμένους που ζουν μόνοι, στα άτομα με χρόνια νοσήματα, στις εγκύους, στα βρέφη και σε όσους αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο λόγω των συνθηκών εργασίας ή διαβίωσής τους.

Οικονομικές απώλειες δισεκατομμυρίων

Πέραν των επιπτώσεων στην ανθρώπινη υγεία, η επιστολή καταγράφει και το οικονομικό κόστος των ακραίων κλιματικών φαινομένων.

Σύμφωνα με ανάλυση που επικαλούνται οι συντάκτες της, η ακραία ζέστη και οι δασικές πυρκαγιές εκτιμάται ότι επηρέασαν το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά περίπου 1% το 2026, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 180 δισεκατομμύρια ευρώ.

Ξεχωριστή ανάλυση της Allianz Research υπολογίζει σε 113 δισεκατομμύρια ευρώ τις απώλειες παραγωγικότητας σε 30 ευρωπαϊκές χώρες κατά την εντονότερη πενθήμερη περίοδο καύσωνα του καλοκαιριού.

Οι δύο εκτιμήσεις αφορούν διαφορετικές οικονομικές επιπτώσεις και δεν αποτελούν ποσά που μπορούν να αθροιστούν.

Οι συντάκτες της επιστολής τονίζουν, πάντως, ότι οι οικονομικές αυτές αποτιμήσεις δεν αποτυπώνουν πλήρως το πραγματικό κόστος, καθώς δεν περιλαμβάνουν τη θνησιμότητα, τις ασθένειες, τις μακροχρόνιες βλάβες στην υγεία και τις επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής.

Πίεση στην ΕΕ για νομοθετικές αποφάσεις

Η πρωτοβουλία εκδηλώνεται σε μια κρίσιμη περίοδο για τη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής πολιτικής σχετικά με την κλιματική ανθεκτικότητα.

Σύμφωνα με το δελτίο Τύπου του Διεθνούς Ινστιτούτου Κύπρου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις 27 Οκτωβρίου πρόταση για ευρωπαϊκό νόμο σχετικά με την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή.

Οι υπογράφοντες ζητούν το νέο πλαίσιο να μην περιοριστεί σε γενικές κατευθύνσεις και συστάσεις, αλλά να περιλαμβάνει νομικά δεσμευτικές υποχρεώσεις, συγκεκριμένους στόχους και μετρήσιμα αποτελέσματα για την προστασία της υγείας.

Μεταξύ των αιτημάτων τους περιλαμβάνεται και η αναγνώριση της ακραίας ζέστης ως σοβαρής διασυνοριακής απειλής για τη δημόσια υγεία.

Η ανοικτή επιστολή βασίζεται στην Ευρωπαϊκή Διακήρυξη για το Κλίμα και την Υγεία, την οποία ενέκριναν 129 οργανισμοί τον Αύγουστο του 2026.

Οι 1.240 υπογραφές από 28 χώρες συγκεντρώθηκαν μέχρι την 1η Νοεμβρίου, ενώ η διαδικασία παραμένει ανοικτή.

Η Ευρωπαϊκή Γραμματεία της Συμμαχίας για την Πλανητική Υγεία διαβίβασε την επιστολή στα μέλη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στις 4 Νοεμβρίου, ενώ η επίσημη υποβολή της προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή προγραμματίζεται για τις 10 Δεκεμβρίου, πριν από τη συνεδρίαση του Συμβουλίου Περιβάλλοντος στις 11 Δεκεμβρίου.

Το βασικό αίτημα των επαγγελματιών υγείας είναι η μετάβαση από τις εξαγγελίες στην εφαρμογή μέτρων, με συγκεκριμένες υποχρεώσεις και διαθέσιμους πόρους, ώστε η προστασία των πολιτών από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής να αποτελέσει ουσιαστική προτεραιότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.