Αναπνευστικοί ιοί: Οδηγίες επιτήρησης από το ECDC

Ενιαία επιδημιολογική επιτήρηση για τη γρίπη, την COVID-19 και τον RSV προωθεί το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC).

Οι οδηγίες καθορίζουν τον ρόλο της πρωτοβάθμιας φροντίδας, των νοσοκομείων και των εργαστηρίων, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην καταγραφή σοβαρών περιστατικών, στη γονιδιωματική παρακολούθηση και στη διασύνδεση κλινικών και εργαστηριακών δεδομένων.

Η επιτήρηση των αναπνευστικών λοιμώξεων δεν μπορεί να περιορίζεται στην καταγραφή των θετικών εργαστηριακών εξετάσεων. Για να αποτυπώνεται η πραγματική επιβάρυνση των συστημάτων υγείας, απαιτείται συνδυασμός πληροφοριών από την πρωτοβάθμια φροντίδα, τα νοσοκομεία, τα εργαστήρια και τις υπηρεσίες δημόσιας υγείας.

Αυτή είναι η βασική κατεύθυνση των οδηγιών που δημοσίευσε το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC), παρουσιάζοντας ένα κοινό πλαίσιο επιδημιολογικής επιτήρησης για τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.

Το πλαίσιο αφορά κυρίως τη γρίπη, τον SARS-CoV-2 και τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV), χωρίς να αποκλείει την παρακολούθηση άλλων αναπνευστικών παθογόνων.

Τρεις βασικοί στόχοι

Το ECDC καθορίζει τρεις κεντρικούς στόχους για την ολοκληρωμένη επιτήρηση:

1. Επιδημιολογική παρακολούθηση: Καταγραφή της εξέλιξης των αναπνευστικών λοιμώξεων στον χρόνο, στις διαφορετικές πληθυσμιακές ομάδες και στις γεωγραφικές περιοχές.
2. Ιολογική παρακολούθηση: Αναγνώριση αλλαγών στα χαρακτηριστικά των ιών που κυκλοφορούν, καθώς και έγκαιρος εντοπισμός νέων παραλλαγών.
3. Αξιολόγηση της επιβάρυνσης: Εκτίμηση των επιπτώσεων των λοιμώξεων στην υγεία του πληθυσμού και αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των μέτρων πρόληψης.

Οι πληροφορίες αυτές προορίζονται να υποστηρίζουν τις αποφάσεις των αρμόδιων αρχών για την πρόληψη και τον έλεγχο των λοιμώξεων.

Πρωτοβάθμια φροντίδα: ILI και ARI

Στην πρωτοβάθμια φροντίδα, το ECDC αναδεικνύει τη σημασία της επιτήρησης περιστατικών που ανταποκρίνονται στους συνδρομικούς ορισμούς:

• ILI (Influenza-Like Illness): Γριπώδης συνδρομή.
• ARI (Acute Respiratory Infection): Οξεία αναπνευστική λοίμωξη.

Η συνδυασμένη καταγραφή των περιστατικών και η ιολογική εξέταση επιλεγμένων δειγμάτων επιτρέπουν την παρακολούθηση της κυκλοφορίας διαφορετικών αναπνευστικών ιών.

Το ECDC επισημαίνει ότι τα συστήματα αυτά αποτελούν βασικό στοιχείο της ολοκληρωμένης επιτήρησης, καθώς μπορούν να αποτυπώνουν την εξέλιξη των λοιμώξεων στον γενικό πληθυσμό.

Νοσοκομεία: Προτεραιότητα στα σοβαρά περιστατικά

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη νοσοκομειακή επιτήρηση, η οποία θεωρείται αναντικατάστατη για την αξιολόγηση της σοβαρότητας των αναπνευστικών λοιμώξεων.

Το ECDC προκρίνει την επιτήρηση βάσει του συνδρομικού ορισμού SARI (Severe Acute Respiratory Infection), δηλαδή της σοβαρής οξείας αναπνευστικής λοίμωξης, σε συνδυασμό με ιολογικές εξετάσεις.

Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει την παρακολούθηση των σοβαρών περιστατικών και τη συσχέτισή τους με τα παθογόνα που κυκλοφορούν.

Σύμφωνα με τις οδηγίες, η αποκλειστική καταγραφή εργαστηριακά επιβεβαιωμένων νοσηλευόμενων περιστατικών δεν παρέχει πάντοτε την ίδια πληρότητα επιδημιολογικών πληροφοριών.

Εργαστήρια και γονιδιωματική επιτήρηση

Η εργαστηριακή επιτήρηση αποτελεί βασικό μέρος του συστήματος, αλλά πρέπει να συνδέεται με τα κλινικά και επιδημιολογικά δεδομένα.

Το ECDC υπογραμμίζει την ανάγκη διατήρησης δυνατότητας γονιδιωματικού χαρακτηρισμού των ιών σε εθνικό ή περιφερειακό επίπεδο.

Στις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει η απαιτούμενη δυνατότητα για εξειδικευμένο χαρακτηρισμό, προβλέπεται η αξιοποίηση καθιερωμένων υπερεθνικών μηχανισμών για την αποστολή επιλεγμένων δειγμάτων.

Διασύνδεση των δεδομένων

Σημαντική παράμετρο αποτελεί η δυνατότητα σύνδεσης πληροφοριών από διαφορετικά στάδια της φροντίδας των ασθενών.

Το ECDC αναδεικνύει την αξία των δεδομένων ανά περιστατικό, ιδιαίτερα για τις σοβαρές λοιμώξεις, καθώς διευκολύνουν την ανάλυση παραγόντων κινδύνου, την εκτίμηση της επιβάρυνσης και την αξιολόγηση των παρεμβάσεων.

Παράλληλα, επισημαίνει ότι η αξιοποίηση ηλεκτρονικών δεδομένων υγείας και νέων τεχνολογιών μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση των συστημάτων επιτήρησης.

Επιτήρηση καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους

Η παρακολούθηση των αναπνευστικών ιών δεν πρέπει να διακόπτεται με το τέλος του χειμώνα.

Το ECDC υπενθυμίζει ότι ο SARS-CoV-2 δεν έχει περιοριστεί αποκλειστικά στη χειμερινή περίοδο, ενώ εξάρσεις γρίπης και RSV μπορούν να παρατηρηθούν και εκτός της συνήθους εποχικής κυκλοφορίας τους.

Για τον λόγο αυτό συστήνει τη διατήρηση της δυνατότητας έγκαιρης ανίχνευσης και αξιολόγησης επιδημιολογικών σημάτων καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Στις περιπτώσεις περιορισμένων πόρων, η επιτήρηση κατά τους θερινούς μήνες πρέπει τουλάχιστον να επιτρέπει την αναγνώριση, αξιολόγηση και κοινοποίηση σημαντικών επιδημιολογικών και ιολογικών μεταβολών.

Πρόσθετα συστήματα επιτήρησης

Πέραν των βασικών συστημάτων, το ECDC αναφέρεται σε συμπληρωματικές πηγές πληροφοριών, όπως:

• Η παρακολούθηση της θνησιμότητας.
• Η επιτήρηση συρροών κρουσμάτων σε συγκεκριμένες δομές.
• Η επιδημιολογική επιτήρηση μέσω λυμάτων.
• Η συμμετοχική επιτήρηση, με καταγραφή συμπτωμάτων από τον ίδιο τον πληθυσμό.

Συμπληρωματικά αξιοποιούνται πληροφορίες για την πληρότητα των νοσοκομείων, την εμβολιαστική κάλυψη και τη χρήση φαρμακευτικών προϊόντων.

Οδηγίες προς τις αρμόδιες υπηρεσίες

Το ECDC διευκρινίζει ότι το πλαίσιο δεν αποτελεί ενιαίο υποχρεωτικό επιχειρησιακό πρωτόκολλο για κάθε νοσηλευτήριο ή ιατρείο.

Απευθύνεται πρωτίστως στις εθνικές και περιφερειακές αρχές δημόσιας υγείας, οι οποίες καλούνται να αξιολογούν τα διαθέσιμα συστήματα, να εντοπίζουν κενά και να επιλέγουν τον κατάλληλο συνδυασμό επιτήρησης.