Τρύπημα από χρησιμοποιημένη βελόνα: Τι πρέπει να κάνει αμέσως ο επαγγελματίας υγείας

Ένα τρύπημα από χρησιμοποιημένη βελόνα, ένας τραυματισμός από νυστέρι ή η επαφή αίματος με τα μάτια και το στόμα απαιτούν άμεση αντιμετώπιση στους χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας. Ακόμη και ένας φαινομενικά μικρός τραυματισμός μπορεί να συνεπάγεται έκθεση σε παθογόνους μικροοργανισμούς που μεταδίδονται μέσω του αίματος.

Το υπουργείο Υγείας, στις κατευθυντήριες οδηγίες του για την πρόληψη λοιμώξεων στις οδοντιατρικές μονάδες, περιλαμβάνει ειδικές προβλέψεις για τη διαχείριση τέτοιων περιστατικών.

Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει ειδική νομοθεσία για την προστασία των εργαζομένων από τραυματισμούς με αιχμηρά αντικείμενα.

Τι πρέπει να γίνει αμέσως

Σύμφωνα με τις οδηγίες του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία (EU-OSHA), μετά από τραυματισμό με χρησιμοποιημένη βελόνα ή άλλο αιχμηρό αντικείμενο απαιτείται άμεσος καθαρισμός της περιοχής.

Το τραύμα πρέπει να πλένεται καλά με σαπούνι και τρεχούμενο νερό, χωρίς έντονο τρίψιμο. Δεν πρέπει να επιχειρείται αναρρόφηση του αίματος από το τραύμα με το στόμα.

Εάν αίμα ή άλλα δυνητικά μολυσματικά υγρά έρθουν σε επαφή με τα μάτια, τη μύτη ή το στόμα, η περιοχή πρέπει να ξεπλένεται αμέσως με άφθονο νερό.

Ο εργαζόμενος πρέπει να αναφέρει χωρίς καθυστέρηση το περιστατικό στον προϊστάμενο ή στον αρμόδιο για την ασφάλεια και υγεία στην εργασία και να αναζητήσει άμεση ιατρική αξιολόγηση.

Ποιες λοιμώξεις πρέπει να διερευνηθούν

Η ιατρική αξιολόγηση επικεντρώνεται κυρίως στον κίνδυνο μετάδοσης του HIV και των ιών της ηπατίτιδας Β και C.

Ο κίνδυνος εξαρτάται από το είδος και το βάθος του τραυματισμού, την ποσότητα του αίματος ή άλλου δυνητικά μολυσματικού υλικού, καθώς και την κατάσταση του ασθενούς από τον οποίο προήλθε η έκθεση, όταν αυτή είναι γνωστή.

Για την ηπατίτιδα Β λαμβάνεται επίσης υπόψη το εμβολιαστικό ιστορικό και η ανοσολογική κατάσταση του εργαζομένου.

Η εκτίμηση καθορίζει τις αναγκαίες εξετάσεις, την πιθανή προληπτική θεραπεία και την παρακολούθηση που πρέπει να ακολουθήσει.

HIV: Γιατί οι πρώτες ώρες είναι κρίσιμες

Στην κυπριακή κατευθυντήρια οδηγία για τις οδοντιατρικές μονάδες επισημαίνεται ότι, όταν η αξιολόγηση δείχνει σημαντικό κίνδυνο έκθεσης στον HIV, η προφυλακτική αντιρετροϊκή αγωγή πρέπει να αρχίζει όσο το δυνατόν νωρίτερα.

Η οδηγία αναφέρει ως ιδανικό χρόνο έναρξης τις πρώτες δύο ώρες και ως ανώτατο χρονικό όριο τις 72 ώρες μετά το περιστατικό. Η διάρκεια της προφυλακτικής αγωγής είναι 28 ημέρες.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τρύπημα από βελόνα απαιτεί θεραπεία. Η απόφαση λαμβάνεται μετά από ιατρική αξιολόγηση του συγκεκριμένου περιστατικού.

Για την ηπατίτιδα Β, ανάλογα με το ιστορικό εμβολιασμού και την ανοσολογική κατάσταση, μπορεί να απαιτηθούν πρόσθετα μέτρα προφύλαξης.

Τι προβλέπει η Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Οδηγία 2010/32/ΕΕ καθορίζει το πλαίσιο προστασίας των εργαζομένων από τραυματισμούς με αιχμηρά αντικείμενα στον νοσοκομειακό και υγειονομικό τομέα.

Προβλέπει εκτίμηση κινδύνου, ασφαλείς διαδικασίες χρήσης και απόρριψης αιχμηρών αντικειμένων, κατάλληλο εξοπλισμό και εκπαίδευση των εργαζομένων.

Μεταξύ των μέτρων περιλαμβάνεται η απαγόρευση επανατοποθέτησης του προστατευτικού καλύμματος σε χρησιμοποιημένες βελόνες, καθώς και η διάθεση κατάλληλων δοχείων απόρριψης κοντά στα σημεία χρήσης.

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει επίσης διαδικασίες αναφοράς και διερεύνησης των περιστατικών, παροχή της αναγκαίας ιατρικής φροντίδας και παρακολούθηση του εργαζομένου.

Η αναφορά του περιστατικού είναι απαραίτητη

Η άμεση αναφορά ενός τραυματισμού δεν αποτελεί απλώς διοικητική υποχρέωση.

Επιτρέπει την έγκαιρη εκτίμηση του κινδύνου, την εφαρμογή των απαραίτητων μέτρων προστασίας και τη διερεύνηση των συνθηκών κάτω από τις οποίες σημειώθηκε το περιστατικό.

Παράλληλα, βοηθά τους χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας να εντοπίζουν επικίνδυνες πρακτικές και να λαμβάνουν μέτρα για την αποτροπή νέων τραυματισμών.

Το βασικό μήνυμα προς τους επαγγελματίες υγείας είναι σαφές: Κανένας τραυματισμός με πιθανή έκθεση σε αίμα δεν πρέπει να αγνοείται. Ο άμεσος καθαρισμός, η αναφορά και η ιατρική αξιολόγηση είναι απαραίτητα βήματα για την προστασία της υγείας τους.