Τα δικαιώματα των παιδιών δεν έχουν καταγωγή

Ένα εντεκάχρονο κορίτσι καταγγέλλεται ότι δέχθηκε επίθεση από συμμαθητές του μέσα στο σχολείο. Ένα παιδί βρέθηκε αντιμέτωπο με τη βία εκεί όπου θα έπρεπε να αισθάνεται ασφαλές. Κι όμως, η δημόσια συζήτηση μετατοπίστηκε γρήγορα από την προστασία του παιδιού σε μια πολιτική αντιπαράθεση μεταξύ της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, Έλενας Περικλέους, και του ΕΛΑΜ.

Αφορμή αποτέλεσε ανακοίνωση του κόμματος που συνέδεσε το περιστατικό με το μεταναστευτικό και προχώρησε σε γενικεύσεις για την ένταξη αλλοδαπών στην κυπριακή κοινωνία. Η Επίτροπος καταδίκασε τόσο τη σχολική βία όσο και τη συλλογική στοχοποίηση παιδιών λόγω καταγωγής. Το ΕΛΑΜ αμφισβήτησε την παρέμβασή της και ζήτησε την παραίτησή της.

Μέσα σε αυτή την αντιπαράθεση κινδυνεύει να χαθεί μια θεμελιώδης αρχή: η προστασία ενός παιδιού δεν απαιτεί την ενοχοποίηση κάποιου άλλου.

Το παιδί που δέχθηκε τη βία δικαιούται προστασία, στήριξη και δικαιοσύνη. Το περιστατικό πρέπει να διερευνηθεί και να αποδοθούν οι ευθύνες που αναλογούν. Ταυτόχρονα, τα παιδιά που φέρονται να εμπλέκονται δικαιούνται δίκαιη αντιμετώπιση και κατάλληλη παιδαγωγική παρέμβαση. Η λογοδοσία δεν αναιρεί τα δικαιώματα.

Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού κατοχυρώνει την προστασία όλων των παιδιών χωρίς διακρίσεις. Δεν πρόκειται για ιδεολογική επιλογή, αλλά για θεμελιώδη υποχρέωση της Πολιτείας.

Και είναι καιρός να αναγνωρίσουμε μια πραγματικότητα: η Κύπρος δεν είναι μόνο Ευρωπαϊκό κράτος. Είναι ήδη μια πολυπολιτισμική κοινωνία. Στις σχολικές αίθουσες συνυπάρχουν παιδιά διαφορετικών γλωσσών, θρησκειών και πολιτισμικών καταβολών. Η διαφορετικότητα δεν αποτελεί προσωρινή κατάσταση που μπορούμε να αγνοήσουμε. Είναι μέρος της κοινωνίας στην οποία μεγαλώνει η νέα γενιά.

Η αποδοχή αυτής της πραγματικότητας δεν σημαίνει άρνηση των δυσκολιών της ένταξης. Σημαίνει αντιμετώπισή τους με γλωσσική στήριξη, κατάλληλα εκπαιδευμένους εκπαιδευτικούς, προγράμματα συμπερίληψης και κοινούς κανόνες συνύπαρξης. Δεν μπορούμε να απαιτούμε από τα παιδιά να σέβονται τη διαφορετικότητα, όταν εμείς οι ενήλικες την αντιμετωπίζουμε με καχυποψία.

Σε αυτό το πλαίσιο, η παρέμβαση της Επιτρόπου εντάσσεται στον θεσμικό της ρόλο. Η Έλενα Περικλέους υπενθύμισε μια θεμελιώδη υποχρέωση: η καταδίκη της βίας δεν δικαιολογεί τη συλλογική στοχοποίηση παιδιών. Η δημόσια διαφωνία με μια ανεξάρτητη αρχή είναι θεμιτή. Η απαίτηση, όμως, για παραίτηση εξαιτίας μιας τέτοιας παρέμβασης εγείρει ένα ευρύτερο θεσμικό ερώτημα: πόσο χώρο αφήνουμε στους θεσμούς να ασκούν τον ελεγκτικό τους ρόλο όταν οι τοποθετήσεις τους προκαλούν πολιτικές αντιδράσεις;

Η ανεξαρτησία ενός θεσμού δεν δοκιμάζεται όταν επαναλαμβάνει όσα όλοι θέλουν να ακούσουν. Δοκιμάζεται όταν υπερασπίζεται τις αρχές του ακόμη κι όταν αυτές προκαλούν αντιδράσεις.

Το Υπουργείο Παιδείας έχει ήδη προχωρήσει σε διερεύνηση του περιστατικού, ενώ έχουν δρομολογηθεί μέτρα και ψυχολογική στήριξη. Υπάρχει, επίσης, εθνική στρατηγική για την πρόληψη της σχολικής βίας. Το ζητούμενο, όμως, δεν είναι μόνο η ύπαρξη διαδικασιών. Είναι η έγκαιρη εφαρμογή τους, η επάρκεια των υποστηρικτικών υπηρεσιών και η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων τους. Γιατί η προστασία των παιδιών δεν κρίνεται από όσα προβλέπονται στα χαρτιά, αλλά από όσα λειτουργούν στην πράξη.

Το εντεκάχρονο κορίτσι χρειάζεται ασφάλεια και δικαιοσύνη. Όλα τα παιδιά χρειάζονται ένα σχολείο που δεν θα τα αφήνει εκτεθειμένα ούτε στη βία ούτε στον στιγματισμό.

Γιατί μια κοινωνία δεν αποδεικνύει τις αξίες της από το πόσο δυνατά υπερασπίζεται τα δικαιώματα. Τις αποδεικνύει όταν τα υπερασπίζεται για όλους, χωρίς εξαιρέσεις.