Δες περισσότερα άρθρα του philenews όταν αναζητάς ειδήσεις στην Google
Add philenews.com on Google
Τα Τοπικά Σχέδια βρίσκονται και πάλι στην επικαιρότητα λόγω της διαδικασίας αναθεώρησης τους που έχει ήδη αρχίσει. Τα Τοπικά Σχέδια είναι μέρος του Πολεοδομικού Συστήματος και ως τέτοια ετοιμάζονται και εφαρμόζονται σύμφωνα με τις πρόνοιες του Νόμου περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας (Ν90/72), είναι Πολεοδομικά Σχέδια, δηλαδή σχεδιάζουν την ανάπτυξη, ανταγωνιστικότητα και ανθεκτικότητα των πόλεων και των επιμέρους περιοχών, υποδομών και χώρων που εξυπηρετούν τους ανθρώπους και τις δραστηριότητες τους. Η κοινωνία αναμένει ότι σε αυτή την επικείμενη αναθεώρηση η στρατηγική για την πόλη θα επανακτήσει την προτεραιότητας της ώστε τα νέα αναθεωρημένα Τοπικά Σχέδια να έχουν όραμα και με βλέμμα στο μέλλον.
Αυτό που διαχρονικά όμως συγκεντρώνει όλο το ενδιαφέρον είναι οι Ζώνες που καθορίζουν τους όρους και κανονισμούς ανάπτυξη των διαφόρων οικοδομών και συγκεκριμένα το πού, ποια και πόση οικοδομική ανάπτυξη μπορεί να γίνει στα χωραφιών και στα οικοπέδων στις κατά τόπους κοινότητες. Αυτό όμως που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η απόδοση, τα αποτελέσματα και η «συμπεριφορά» των Τοπικών Σχεδίων στο σύνολο τους και κατά πόσων ενθαρρύνουν επιθυμητές αναπτύξεις και τη δημιουργία «δημόσιων αγαθών». Για παράδειγμα, να προνοούν και ενθαρρύνουν την ανάπτυξη μικρότερων και πιο προσιτών οικιστικών μονάδων στις περιοχές μέσης και ψηλής πυκνότητας κατοίκησης, εκεί δηλαδή που πρέπει να είναι, τον περιορισμός της διάσπαρτης οικιστικής ανάπτυξης στις περι-αστικές περιοχές και στην ύπαιθρο, την προώθηση λύσεων του κυκλοφοριακού, τον ανασχεδιασμό των βιομηχανικών ζωνών αλλά και των «αξόνων δραστηριότητας» κατά μήκος των κύριων οδικών αρτηριών, την αναζωογόνηση των κεντρικών πυρήνων των πόλεως και των περιοχών πολιτισμού, την συντήρηση και επανάχρηση διατηρητέων οικοδομών, κ.λπ..
Τέτοια αποτελέσματα όμως δεν επιτυγχάνονται με οικοδομικούς κανονισμούς για τα οικόπεδα και τα χωράφια, αλλά πολιτικές που καθοδηγούνται και εκφράζουν ένα ευρύτερο σχεδιασμό του μέλλοντος που θέλουμε να δώσουμε στις πόλεις μας για να εξυπηρετούν καλύτερα τους ανθρώπους και τις δραστηριότητες τους. Επομένως, η αναθεώρηση των Τοπικών Σχεδίων είναι θέμα αναθεώρηση του σχεδιασμού που θα εφαρμοστεί στα επόμενα χρόνια και της στρατηγικής για εφαρμογή του σχεδιασμού.
Είναι αλήθεια ότι από τα πρώτα κιόλας Τοπικά Σχέδια που ετοιμάστηκαν αμέσως μετά την εφαρμογή του Νόμου περί Πολεοδομίας και Χωροταξίας το Δεκέμβριο του 1990 πολύ λίγη μέχρι και μηδενική σημασία δόθηκε στο όραμα και στη στρατηγική κατεύθυνση ανάπτυξης της πόλης. Αυτό που οι Πολεοδόμοι ονομάζουν «όραμα» χαρακτηρίστηκε ως θεωρητικό και ακαθόριστο, και χωρίς γόνιμη συζήτηση η όλη προσοχή επικεντρώθηκε άμεσα, αποκλειστικά και μεμονωμένα στις Ζώνες, στους συντελεστές δόμησης και στα χαρακτηριστικά των οικοδομών που συναποτελούν το κανονιστικό κομμάτι των Σχεδίων. Έτσι, τα Τοπικά Σχέδια απομονώθηκαν από τον ευρύτερο προβληματισμό και την όποια συζήτηση για το μέλλον της πόλης και τη χωροταξία της οικονομίας.
Είναι γεγονός ότι οι Ζώνες είναι η αιχμή του δόρατος (cutting edge) των Τοπικών Σχεδίων, είναι το άμεσο και απτό κομμάτι της πολεοδομίας που αναδεικνύει ευκαιρίες και καθορίζει αξίες. Ωστόσο, για να είναι το άμεσο και το απτό εύστοχο και πραγματικά αποτελεσματικό και για την πόλη χρειάζεται να καθοδηγείται από όραμα και πρόβλεψη για την πόλη που σχεδιάζουμε και την κοινωνική ισορροπία στις αξίες που δημιουργούμε στα οικόπεδα και στα χωράφια. Χωρίς αυτή την καθοδήγηση λείπει το ειδοποιό πολεοδομικό στοιχείο των Τοπικών Σχεδίων, το σκεπτικό και η ενόραση που καθοδηγούν και δίνουν περιεχόμενο στο σχεδιασμού και κατεύθυνση στις πρόνοιες των Ζωνών και των κανονισμών.
Υπάρχει ακόμη ένα σημαντικό θεσμικό ζήτημα που πρέπει να ξέρουμε για τα Τοπικά Σχέδια. Τα Τοπικά Σχέδια δεν είναι καθόλου «τοπικά» γιατί καλύπτουν τις κύριες αστικές περιοχές και τον αστικοποιημένο εκτεταμένο περίγυρο τους. Το Τοπικό Σχέδιο Λευκωσίας, για παράδειγμα, καλύπτει πέρα από τους Δήμους Λευκωσίας, Έγκωμης, Αγίου Δομετίου, Στροβόλου, Αγλαντζιάς, Λακατάμιας και Λατσιών, μια ευρύτερη περιοχή που εκτείνεται δυτικά μέχρι το Τσέρι και νότια μέχρι το σύμπλεγμα Αγίας Βαρβάρας-Αλάμπρας-Λυμπιών. Μια περιοχή 400 περίπου τετραγωνικών χιλιομέτρων, 300,000 κατοίκων και 150,000 θέσεων εργασίας. Αντίστοιχης σημασίας και έκτασης αστικά συμπλέγματα καλύπτουν και τα υπόλοιπα Τοπικά Σχέδια Λεμεσού, Λάρνακας και Πάφου. Τα «Τοπικά Σχέδια» έχουν εξελιχθεί σε «περιφερειακά» σε ότι αφορά τη χωρική τους κλίμακα παραμένοντας ωστόσο «τοπικά» στην επικέντρωση, το περιεχόμενο και την εστίαση τους σε τοπικής σημασίας θέματα Ζωνών και κανονισμών για τις οικοδομές τα κατά τόπους οικόπεδα και χωράφια.
Θέλω να ελπίζω ότι σε αυτό το γύρο αναθεώρησης η στρατηγική για την πόλη θα επανακτήσει την προτεραιότητας της και τα νέα αναθεωρημένα Τοπικά Σχέδια θα στρέψουν το βλέμμα με όραμα και στρατηγική προς την πόλη, τις ευκαιρίες και τα πλεονεκτήματα της.
Καταληκτικά, τα Τοπικά Σχέδια πρέπει να «σηκώσουν κεφάλι» και να ρίξουν το βλέμμα τους στο μέλλον, να υιοθετήσουν και προτάξουν μια πιο εμπλουτισμένη στρατηγική αντίληψη της πόλης και να διαμορφώσουν πολιτικές, Ζώνες και συντελεστές δόμησης πάνω σε αυτές τις παραμέτρους για πιο συμπαγή οικιστική ανάπτυξη, περισσότερες κατοικίες χαμηλότερου κόστους, περιορισμό της αντιοικονομικής εξάπλωσης κατοικιών, καταστημάτων και γραφείων στην ύπαιθρο, εξορθολογισμό των ατέρμονων εμπορικών και γραφειακών «αξόνων δραστηριότητας» και να αναδείξουν τη χωρική διάσταση των ευκαιριών, πλεονεκτημάτων και περιορισμών ανάπτυξης. Όπως είναι σήμερα τα Τοπικά Σχέδια είναι απομονωμένα από τον πυρήνα της κοινωνικής και οικονομικής πραγματικότητας των πόλεων χωρίς τα απαιτούμενα εργαλεία για να συμβάλουν στην επίλυση προβλημάτων για τα οποία δημιουργήθηκαν.
*Κοινωνιολόγος, Οικονομολόγος και Πολεοδόμος MRTPI
