52 χρόνια πίσω από τις λέξεις…

Πενήντα δύο χρόνια μετά την τουρκική εισβολή, έχουμε αποκτήσει μια αξιοθαύμαστη ικανότητα: μπορούμε σχεδόν να προβλέψουμε τις δηλώσεις των κομμάτων για το Κυπριακό πριν ακόμη τις ακούσουμε.

Αλλάζουν οι ηγεσίες, οι κυβερνήσεις, οι συνομιλητές και οι διεθνείς συνθήκες. Το λεξιλόγιο, όμως, παραμένει εντυπωσιακά γνώριμο. Κάθε πολιτικός χώρος έχει τις δικές του κόκκινες γραμμές, τις δικές του βεβαιότητες και τις δικές του επαναλαμβανόμενες διακηρύξεις. Σαν να αποτελεί η σωστή διατύπωση, από μόνη της, απόδειξη πολιτικής αποτελεσματικότητας.

Οι λέξεις, ασφαλώς, έχουν σημασία. Στη διπλωματία μια διατύπωση μπορεί να κατοχυρώνει δικαιώματα, να προστατεύει διαπραγματευτικές θέσεις ή να διατηρεί ανοιχτές προοπτικές. Άλλο, όμως, η αναγκαία διπλωματική ακρίβεια και άλλο η μετατροπή του Κυπριακού σε μια ατέρμονη εσωτερική αντιπαράθεση συνθημάτων.

Η ιστορία μάς επιτρέπει να εξετάσουμε αυτή τη διάκριση χωρίς γενικότητες.

Το 2004, ο ΔΗΣΥ υποστήριξε το «Ναι» στο Σχέδιο Ανάν. Το ΑΚΕΛ, ενώ αναγνώριζε το σχέδιο ως βάση για την επιδίωξη λύσης, εισηγήθηκε τελικά το «Όχι», αφού δεν εξασφαλίστηκαν η αναβολή των δημοψηφισμάτων και οι πρόσθετες εγγυήσεις εφαρμογής που ζητούσε. Το 2015, η ΕΔΕΚ διαφοροποίησε επισήμως τη στάση της απέναντι στη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία, απορρίπτοντας τη συγκεκριμένη μορφή λύσης όπως θεωρούσε ότι είχε διαμορφωθεί στις διαπραγματεύσεις.

Πρόκειται για διαφορετικές αποφάσεις, σε διαφορετικές συνθήκες. Δεν είναι έντιμο να τις εξισώνουμε ούτε να θεωρούμε κάθε αναθεώρηση απόδειξη σκοπιμότητας. Είναι, όμως, εξίσου προβληματικό να συζητούμε για πολιτική συνέπεια χωρίς να θυμόμαστε την ιστορία των ίδιων των πολιτικών θέσεων.

Το 2017 προσφέρει ένα ακόμη πιο συγκεκριμένο παράδειγμα. Τον Φεβρουάριο, η Βουλή ενέκρινε πρόταση του ΕΛΑΜ για σχολική αναφορά στο ενωτικό δημοψήφισμα του 1950. Ο ΔΗΣΥ απείχε, το ΑΚΕΛ καταψήφισε και άλλα κόμματα υπερψήφισαν. Η απόφαση συνδέθηκε με σοβαρή κρίση στις συνομιλίες. Τον Απρίλιο, βουλευτές του ΔΗΣΥ και του ΑΚΕΛ στήριξαν νομοθετική τροποποίηση που μετέφερε την αρμοδιότητα για τις σχολικές επετείους στο Υπουργείο Παιδείας, συμβάλλοντας στην άρση του αδιεξόδου.

Οι πολιτικοί χώροι αιτιολόγησαν τις επιλογές τους με διαφορετικό τρόπο. Οι αντιδράσεις, μάλιστα, δεν περιορίστηκαν μεταξύ των κομμάτων αλλά εκδηλώθηκαν και στο εσωτερικό τους. Το περιστατικό ανέδειξε πόσο εύκολα ένα ζήτημα ιστορικού συμβολισμού μπορεί να αποκτήσει άμεσες συνέπειες για τη διαπραγματευτική διαδικασία.

Το ερώτημα δεν είναι αν επιτρέπεται σε έναν πολιτικό χώρο να επανεκτιμήσει μια απόφαση. Ασφαλώς και επιτρέπεται. Είναι αν εξηγεί επαρκώς γιατί τη λαμβάνει, τι αλλάζει στην εκτίμησή του και ποιες συνέπειες αναλαμβάνει.

Αυτή η απαίτηση γίνεται ακόμη σημαντικότερη όταν το Κυπριακό εισέρχεται στην προεκλογική αντιπαράθεση. Ο πατριωτισμός, ο ρεαλισμός, η αδιαλλαξία και η υποχωρητικότητα μετατρέπονται εύκολα σε χαρακτηρισμούς για πολιτικούς αντιπάλους. Πολύ δυσκολότερα μετατρέπονται σε συγκεκριμένες απαντήσεις για την επόμενη ημέρα.

Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τις προθέσεις κάθε πολιτικού ή κόμματος. Μπορούμε, όμως, να αξιολογούμε τον δημόσιο λόγο τους. Να εξετάζουμε αν χρησιμοποιούν τα ίδια κριτήρια όταν κυβερνούν και όταν αντιπολιτεύονται. Αν η επίκληση των αρχών συνοδεύεται από εφαρμόσιμη στρατηγική. Αν οι προεκλογικές βεβαιότητες αντέχουν όταν έρχεται η ώρα των δύσκολων αποφάσεων.

Και στο μεταξύ, πού βρισκόμαστε σήμερα;

Η διπλωματική κινητικότητα συνεχίζεται. Στις 20 Οκτωβρίου 2026, ο Πρόεδρος Νίκος Χριστοδουλίδης και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Τουφάν Ερχιουρμάν συναντήθηκαν υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, συζητώντας μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, μεθοδολογία και ουσία. Συμφώνησαν να προχωρήσουν πρωτοβουλίες για το περιβάλλον και την ανταλλαγή πολιτιστικών αντικειμένων, ενώ προγραμματίστηκε νέα τριμερής συνάντηση με την προσωπική απεσταλμένη του Γενικού Γραμματέα, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, στις 9 Νοεμβρίου.

Η επικοινωνία είναι αναγκαία και οι επιμέρους πρωτοβουλίες χρήσιμες. Δεν αποτελούν, όμως, από μόνες τους συνολική διευθέτηση. Το Συμβούλιο Ασφαλείας εξακολουθεί να υποστηρίζει λύση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, ενώ η ουσιαστική πρόοδος παραμένει ζητούμενο.

Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε το Κραν Μοντανά. Το 2017, ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ διαπίστωσε ότι χάθηκε μια ιστορική ευκαιρία. Έκτοτε, οι πολιτικές ερμηνείες για τις ευθύνες της αποτυχίας παραμένουν διαφορετικές. Εκείνο που δεν αμφισβητείται είναι ότι η λύση δεν επιτεύχθηκε.

Και βεβαίως, η ευθύνη της Τουρκίας για την εισβολή και τη συνεχιζόμενη κατοχή δεν συμψηφίζεται με τις αδυναμίες του κυπριακού πολιτικού συστήματος. Η κατοχή δεν προέκυψε από τις κομματικές μας διαφωνίες. Η ανάγκη, όμως, για σοβαρή στρατηγική και δημόσια λογοδοσία παραμένει δική μας ευθύνη.

Πενήντα δύο χρόνια μετά, μια ολόκληρη γενιά μεγάλωσε με την Κύπρο διαιρεμένη. Άκουσε για πρωτοβουλίες, αδιέξοδα, ιστορικές ευκαιρίες, χαμένες ευκαιρίες και νέες προσπάθειες. Έμαθε να αναγνωρίζει τις κομματικές διατυπώσεις. Δεν είναι βέβαιο ότι έλαβε εξίσου σαφείς απαντήσεις για το μέλλον της.

Δεν ζητούμε από τα κόμματα να μην αλλάζουν ποτέ θέση. Ζητούμε να εξηγούν τις αλλαγές τους. Δεν ζητούμε να εγκαταλείψουν τις αρχές τους. Ζητούμε να δείχνουν πώς αυτές μεταφράζονται σε επιλογές, πράξεις και αποτελέσματα.

Γιατί η πολιτική συνέπεια δεν αποδεικνύεται με την αδιάκοπη επανάληψη μιας δήλωσης. Ούτε η πολιτική ευθύνη εξαντλείται στην απόδοση ευθυνών στους άλλους.

Πενήντα δύο χρόνια μετά, εξακολουθούμε να συζητούμε ποιος είχε δίκιο χθες. Το ερώτημα είναι ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη να εξηγήσει τι μπορεί να γίνει αύριο.

Και όσο αναζητούμε τη δικαίωση πίσω από τις λέξεις, η διαίρεση παραμένει μπροστά μας.