Όταν το κόμμα μιλά στον εαυτό του – Το παράδειγμα του Δημοκρατικού Συναγερμού

Του Νικόλα Ζαννέττου

Στην πολιτική επικοινωνία υπάρχει μια απλή αρχή. Το μήνυμα που θεωρείς ότι εκπέμπεις δεν είναι πάντοτε αυτό που τελικά λαμβάνει ο πολίτης. Μπορεί να μιλάς για δημοκρατικές διαδικασίες, υγιή ανταγωνισμό και ενότητα την επόμενη ημέρα, αλλά ο ψηφοφόρος να βλέπει προσωπικές συγκρούσεις, παρασκήνιο και ένα κόμμα απορροφημένο από τα δικά του.

Αυτή είναι η βασική επικοινωνιακή πρόκληση που αντιμετωπίζει αυτή την περίοδο ο Δημοκρατικός Συναγερμός.

Για τα στελέχη του κόμματος, οι διεργασίες γύρω από το 2028 έχουν εύλογα μεγάλη σημασία. Αφορούν την ηγεσία της επόμενης πολιτικής μάχης, τους εσωτερικούς συσχετισμούς και σε μεγάλο βαθμό την κατεύθυνση που θα ακολουθήσει ο ΔΗΣΥ. Για τον ψηφοφόρο που παρακολουθεί από μεγαλύτερη απόσταση, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική. Εδώ και εβδομάδες ακούει για υποψηφιότητες, αποσύρσεις, δείπνα, πιέσεις, παρεμβάσεις, παρασκήνια, προσωπικές αιχμές και συζητήσεις γύρω από το ποιος στηρίζει ποιον.

Όλα αυτά διαμορφώνουν πολιτική εικόνα, ακόμη και όταν κανείς δεν τα σχεδίασε ως μέρος μιας επικοινωνιακής στρατηγικής.

Ένα πολιτικό κόμμα δεν επικοινωνεί μόνο μέσα από τις ανακοινώσεις, τις ομιλίες ή τις καμπάνιες του. Επικοινωνεί μέσα από τη συμπεριφορά των στελεχών του, την εικόνα που παράγουν οι δημόσιες διαφωνίες τους και τα θέματα με τα οποία επιλέγει να καταλαμβάνει τον δημόσιο διάλογο. Όταν για μεγάλο χρονικό διάστημα η εικόνα που φτάνει στην κοινωνία αφορά την εσωτερική του ζωή, σταδιακά διαμορφώνεται και η αντίληψη ότι αυτή είναι η βασική του προτεραιότητα.

Πως επηρεάζεται το πολιτικό brand

Από επικοινωνιακής πλευράς, αυτό δημιουργεί ένα πρόβλημα πολύ μεγαλύτερο από μια κακή εβδομάδα δημοσιότητας. Επηρεάζει το ίδιο το πολιτικό brand.

Ο ΔΗΣΥ κουβαλά συγκεκριμένα χαρακτηριστικά τα οποία έχτισε επί δεκαετίες. Την εικόνα του μεγάλου κόμματος εξουσίας, της οργανωμένης πολιτικής δύναμης που μπορεί να κυβερνήσει, να διαχειριστεί κρίσεις και να παράξει πολιτική. Όταν όμως η δημόσια συζήτηση κυριαρχείται για μεγάλο διάστημα από εσωτερικές συγκρούσεις, το μήνυμα της κυβερνησιμότητας αρχίζει να ανταγωνίζεται την εικόνα της εσωστρέφειας.

Η διεθνής βιβλιογραφία γύρω από την πολιτική επικοινωνία και το party branding καταγράφει αυτή ακριβώς τη σχέση. Η ταυτότητα ενός κόμματος διαμορφώνεται όχι μόνο από όσα το ίδιο δηλώνει ότι είναι, αλλά και από την απόσταση ανάμεσα στην εικόνα που θέλει να προβάλλει και στην εικόνα που τελικά σχηματίζουν οι ψηφοφόροι.

Αυτό δεν σημαίνει ότι ένα κόμμα πρέπει να κρύβει τις διαφωνίες του. Η πολιτική χωρίς διαφωνίες είναι είτε νεκρή είτε προσποιητή. Μια ουσιαστική σύγκρουση γύρω από πολιτικές προτάσεις μπορεί μάλιστα να είναι εξαιρετικά χρήσιμη. Δίνει επιλογές, δημιουργεί ενδιαφέρον και επιτρέπει στον ψηφοφόρο να αντιληφθεί τις διαφορετικές κατευθύνσεις που υπάρχουν μέσα σε έναν μεγάλο πολιτικό οργανισμό.

Η εικόνα αλλάζει όταν ο πολίτης δυσκολεύεται να καταλάβει ποια ακριβώς πολιτική διαφορά βρίσκεται πίσω από τη σύγκρουση. Αυτό αποτελεί πρωταρχικό ζήτημα για τον ΔΗΣΥ, αφού ήδη αντιμετωπίζει την πρόκληση να καταστήσει διακριτές τις πολιτικές του διαφορές από την κυβέρνηση Χριστοδουλίδη.

Αν δύο υποψήφιοι διαφωνούν για την οικονομία, το Κυπριακό, τη μεταναστευτική πολιτική ή τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να κυβερνηθεί η χώρα, ο ψηφοφόρος έχει κάτι να αξιολογήσει. Αν εκείνο που φτάνει σε αυτόν είναι κυρίως ποιος πίεσε ποιον να αποσυρθεί, ποιος συναντήθηκε με ποιον και ποιο στρατόπεδο επιχειρεί να επικρατήσει, η πολιτική ουσία χάνεται μέσα στον θόρυβο.

Έτσι, ακολουθεί η κόπωση. Ο ψηφοφόρος μπορεί να διαφωνήσει με ένα κόμμα και να συνεχίσει να το παρακολουθεί. Μπορεί να θυμώσει μαζί του και να εξακολουθεί να αισθάνεται ότι έχει σχέση μαζί του. Πολύ πιο δύσκολη επικοινωνιακά είναι η στιγμή που παύει να αισθάνεται ότι η συζήτηση τον αφορά.

Αυτό το «ξενέρωμα» περιγράφει αρκετά καλά μια πραγματική πολιτική συμπεριφορά. Δεν χρειάζεται να υπάρξει μια δραματική ρήξη. Η απομάκρυνση μπορεί να γίνει αθόρυβα. Λιγότερη προσοχή, μικρότερη συναισθηματική ταύτιση, μεγαλύτερη προθυμία να εξεταστεί κάποια άλλη επιλογή και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αποχή.

Η έρευνα γύρω από την κομματική ενότητα των Roni Lehrer, Pirmin Stöckle και Sebastian Juhl, που δημοσιεύθηκε στο Political Science Research and Methods του Cambridge University Press, δείχνει ότι διαφορετικές μορφές εσωκομματικής σύγκρουσης δεν έχουν την ίδια επίδραση στους ψηφοφόρους. Στην πειραματική μελέτη που πραγματοποιήθηκε στη Γερμανία, η δημόσια εκδήλωση σύγκρουσης, ιδιαίτερα σε κομματικά συνέδρια, μείωνε αισθητά την πιθανότητα επιλογής του κόμματος, ενώ η απλή δημόσια κριτική από κομματικά στελέχη είχε πολύ μικρότερη επίδραση.

Το φάντασμα του 2023

Για τον ΔΗΣΥ η παράμετρος αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία εξαιτίας του 2023. Η προηγούμενη προεδρική εκλογή άφησε πίσω της πολιτικές και προσωπικές εκκρεμότητες, μέρος των οποίων επιστρέφει σήμερα στη δημόσια συζήτηση. Όσο η νέα διαδικασία παρουσιάζεται μέσα από το πρίσμα εκείνης της σύγκρουσης, τόσο δυσκολότερο γίνεται να οικοδομηθεί η αίσθηση μιας καινούργιας πολιτικής πρότασης.

Από πλευράς στρατηγικής επικοινωνίας υπάρχει ακόμη ένα ζήτημα. Όταν ένα κόμμα επιτρέπει στην εσωτερική του διαδικασία να καταλαμβάνει σχεδόν ολόκληρο τον διαθέσιμο επικοινωνιακό χώρο, παραχωρεί ταυτόχρονα τον χώρο των πραγματικών πολιτικών θεμάτων στους αντιπάλους του. Για όσο διάστημα ο ΔΗΣΥ μιλά για τον ΔΗΣΥ, κάποιος άλλος μπορεί να μιλά για την οικονομία, την ακρίβεια, τη στέγαση, το μεταναστευτικό, την ενέργεια ή το Κυπριακό.

Η δύναμη της ατζέντας

Στην πολιτική επικοινωνία η ατζέντα έχει σημασία. Εκείνος που καταφέρνει να καθορίσει για ποια θέματα διεξάγεται η δημόσια συζήτηση αποκτά σημαντικό πλεονέκτημα. Ένα κόμμα που εγκλωβίζεται για μεγάλο διάστημα στην εσωτερική του ατζέντα κινδυνεύει να χάσει αυτή τη δυνατότητα.

Υπάρχει βεβαίως χρόνος μέχρι το 2028. Η ολοκλήρωση μιας εσωκομματικής διαδικασίας μπορεί να λειτουργήσει ως επανεκκίνηση, αρκεί να ακολουθήσει γρήγορα μια καθαρή πολιτική αφήγηση που να αφορά τη χώρα και όχι το κόμμα. Ο επόμενος υποψήφιος θα χρειαστεί να απαντήσει πολύ περισσότερα από το γιατί κέρδισε μέσα στον ΔΗΣΥ. Θα πρέπει να εξηγήσει γιατί ένας πολίτης που δεν συμμετείχε σε καμία εσωκομματική μάχη πρέπει να τον ακούσει.

Η πραγματική επίπτωση της σημερινής περιόδου θα αποτυπωθεί ακριβώς εκεί. Ένα κόμμα μπορεί σχετικά εύκολα να αποκαταστήσει την εσωτερική του ηρεμία. Πολύ δυσκολότερα αποκαθιστά το ενδιαφέρον ενός ψηφοφόρου που, στο μεταξύ, έπαψε να ακούει.

Διευθυντής Redwolf: The PR